Eisenstadt – austriackie winnice u podnóża Gór Litawskich

Eisenstadt to stolica austriackiego Burgenlandu, położona ok. 50 km na południe od Wiednia, u podnóża porośniętych winnicami Gór Litawskich (Leithagebirge). Miasto słynie z barokowego Pałacu Esterházych, domu i mauzoleum Josepha Haydna oraz z win z apelacji Leithaberg – to dobry cel jednodniowej wycieczki ze stolicy Austrii.

Wolne miasto Eisenstadt (po węgiersku: Kismarton, po chorwacku: Željezno) jest stolicą kraju związkowego Burgenland. Z liczbą ok. 16 tysięcy mieszkańców (16 118 na początku 2025 roku) jest najmniejszą stolicą kraju związkowego w Austrii.

Austria | Pałac Esterházy, Eisenstadt (Burgenland) (by elduderino69 na licencji Pixabay)

Trochę historii

Przed naszą erą region miasta był częścią celtyckiego królestwa Noricum. Później, za czasów rzymskich, dzisiejsze Eisenstadt leżało w prowincji Pannonia. Jak dowodzą wykopaliska, okolice Eisenstadt były zasiedlone już w okresie halsztackim (800-450 p.n.e.). Nieco później osiedlili się tutaj Celtowie i Rzymianie. Podczas Wędrówki Ludów żyły tutaj różne narody germańskie i Hunowie.

Eisenstadt pojawiło się po raz pierwszy w 1118 r. jako „castrum ferrum” (żelazny gród). Pierwsza pisemna wzmianka o mieście pochodzi z 1264 r  i dotyczy „Minor Martin”. W 1373 r. miasto stało się własnością węgierskiego rodu Kanizsai. Nowi właściciele kazali umocnić mury i wewnątrz nich wznieśli warowny zamek. Z tego okresu pochodzi także nazwa „Eysenstat” (mocne, żelazne, stąd Eisenstadt). W 1388 r. miasto otrzymało przywilej targowy.

Położenie Eisenstadt u podnóża Gór Litawskich

Eisenstadt leży u podnóża Gór Litawskich na opadającym stopniowo ku dolinie rzeki Wulka tarasie, na wysokości 182 m n.p.m. Ukształtowanie terenu wymuszało początkowo rozbudowę miasta wzdłuż osi wschód-zachód. Dopiero z czasem zaczęto przekraczać na południu dolinę Wulka, a w ostatnich latach również góry na północy, gdzie powstają coraz to nowe winnice.

Wysoki na ponad 400 m grzebień Gór Litawskich, porośnięty gęstym lasem liściastym, osłania obszar Eisenstadt i powoduje, że w sprzyjających warunkach klimatycznych dojrzewają winogrona, morele, brzoskwinie i migdały otaczając miasto ze wszystkich stron.

Austria | Spacer po Eisenstadt (Photowalk Eisenstadt by Photowalk na licencji CC BY-ND 2.0)

Co warto zobaczyć w Eisenstadt?

Lista chronionych prawem zabytkowych obiektów w Eisenstadt liczy ponad 200 pozycji. Należą do nich m.in.:

Muzea

• Dom Haydna

Dwukondygnacyjny budynek został wzniesiony w pierwszej połowie XVIII w. Obecnie służy, jako muzeum i pokazuje prywatne życie Haydna. Eksponowane są ówczesne sprzęty i oryginalne instrumenty muzyczne, jak fortepian z 1780 r. i organy.

Równocześnie z domem kupił Haydn w 1766 r. położony wówczas poza murami miejskimi ogród warzywny. Razem z żoną hodowali w nim zioła do kuchni, a także różne rośliny ozdobne. W roku 2002 ogród został odnowiony i na nowo urządzony w stylu barokowym.

• Krajowe Muzeum Burgenland
• Austriackie Muzeum Żydowskie
• Muzeum Diecezjalne
• Muzeum Straży Pożarnej

Austria | Dom Haydna w Eisenstadt (Hadyn Museum, Eisenstadt, Burgenland by Karen Bryan na licencji CC BY-ND 2.0)

Budowle sakralne

• Kościół Haydna (Bergkirche) – w nim znajduje się grobowiec kompozytora
• Katedra św. Marcina

Pierwsza wzmianka o kaplicy poświęconej św. Marcinowi pochodzi z roku 1264. Wtedy też dzisiejsze Eisenstadt otrzymało nazwę „Minor Martin”. W obrębie dzisiejszego prezbiterium widać zachowany z tamtej kaplicy romański fundament. Katedra słynie z koncertów muzyki kościelnej oraz utworów Haydna.

• Kościół franciszkański i klasztor św. Michała
• Synagoga w Austriackim Muzeum Żydowskim
• Stary i nowy cmentarz żydowski

Pałace

• Pałac Esterházy z parkiem pałacowym – siedziba rodu, na którego dworze w latach 1766–1778 działał Joseph Haydn
• Pałac myśliwski książąt Esterházy

Inne budowle

• Koszary
• Mauzoleum Haydna
• Leinnerhaus
• Ratusz

Winnice i wina Leithaberg

Zbocza Gór Litawskich wokół Eisenstadt to jeden z ważniejszych regionów winiarskich Austrii. Od 2008 roku (czerwone) i 2009 roku (białe) wina z tej okolicy mogą nosić oznaczenie pochodzenia Leithaberg DAC. Czerwone muszą składać się co najmniej w 85% z odmiany Blaufränkisch, a białe powstają z pinot blanc, chardonnay, neuburgera i grüner veltlinera. Wina najlepiej próbować w lokalnych winiarniach i sezonowych gospodach winiarzy (Heurigen), gdzie do młodego wina podaje się proste przekąski.

Austria | Winnice z regionu Burgenland (Vineyards Illmitz Austria - 2 by Andrew Nash na licencji CC BY-SA 2.0)

Jak dojechać do Eisenstadt?

Eisenstadt leży ok. 50 km na południe od Wiednia, blisko granicy z Węgrami. Ze stolicy dojedziemy tu pociągiem lub autobusem w ok. godzinę, a samochodem jeszcze szybciej, dlatego miasto świetnie nadaje się na jednodniową wycieczkę podczas pobytu w Wiedniu. Kiedy najlepiej się wybrać, podpowiadamy w tekście Kiedy jechać do Austrii?, a więcej inspiracji znajdziesz w artykule Austria: pałace, Alpy i Dunaj.

Najczęstsze pytania

Jak daleko jest z Wiednia do Eisenstadt?

Eisenstadt leży ok. 50 km na południe od Wiednia. Pociągiem lub autobusem podróż trwa zwykle około godziny, samochodem nieco krócej. Dzięki temu miasto łatwo odwiedzić w ramach jednodniowej wycieczki ze stolicy Austrii.

Co najważniejszego zobaczyć w Eisenstadt?

Na krótką wizytę warto zaplanować Pałac Esterházych z parkiem, Dom Haydna, Kościół Haydna (Bergkirche) z grobowcem kompozytora oraz katedrę św. Marcina. Po zwiedzaniu warto zajrzeć do winiarni i spróbować lokalnego Blaufränkisch.

Jakie wina pochodzą z okolic Eisenstadt?

Z zboczy Gór Litawskich pochodzą wina Leithaberg DAC: czerwone, oparte głównie na odmianie Blaufränkisch, oraz białe z pinot blanc, chardonnay, neuburgera i grüner veltlinera. Region słynie też z moreli, brzoskwiń i migdałów dojrzewających w łagodnym klimacie.