Wieczne Miasto - Rzym

Rzym, zwany Wiecznym Miastem, to stolica i największe miasto Włoch – leży w środkowej części kraju nad Tybrem i liczy ok. 2,75 mln mieszkańców (stan na 2026). Według tradycji założył go Romulus w 753 r. p.n.e., a dziś jest siedzibą prezydenta, rządu i parlamentu. Turystów przyciąga tu Koloseum, Forum Romanum, Panteon i Fontanna di Trevi, a w granicach miasta leży też Watykan.

Kolorowy Rzym (by Kookay na licencji Pixabay)

Historia Rzymu – od Romulusa do stolicy Włoch

Założenie Rzymu, republika i pierwsze walki gladiatorów

Powstanie Rzymu datuje się na ok. 800 rok p.n.e., kiedy to jego tereny zamieszkiwały ludy pasterskie, które z czasem ewoluowały, a pasterze zaczęli się trudnić handlem oraz rękodzielnictwem.

Oficjalnym założycielem Rzymu był jeden ze słynnych wychowanych przez wilczycę bliźniaków – Romulus, a miało to miejsce 21 kwietnia 753 p.n.e. Romulus został także pierwszym w historii królem Rzymu, a po jego śmierci miastem tym władało sześciu kolejnych możnowładców: Numa Pompiliusz, Tuliusz Hostiliusz, Ankus Marcjusz, Tarkwiniusz Stary, Serwiusz Tuliusz i Tarkwiniusz Pyszny.

W 509 r. p.n.e. (według tradycji) niezadowoleni z rządów ostatniego króla mieszkańcy wprowadzili ustrój republikański, a w połowie V w. p.n.e. ogłoszono „Prawo XII tablic”.

W 264 roku p.n.e. odbyły się w Rzymie pierwsze osławione walki gladiatorów, które zyskały ogromne zainteresowanie i praktycznie z dnia na dzień stały się najpopularniejszą rozrywką wśród zamożnych Rzymian. Gladiatorami przeważnie byli niewolnicy lub jeńcy wojenni, którzy aby przeżyć musieli stoczyć walkę na rzymskiej arenie. Walki te toczyły się na śmierć i życie, a zwycięzca miał przysłowiowy cień szansy na uzyskanie łaski, a w niektórych przypadkach nawet na odzyskanie wolności.

Cesarstwo rzymskie – od Augusta do upadku w 476 roku

W I w. p.n.e. do władzy dochodzą kolejno: Gajusz Mariusz, Pompejusz i Juliusz Cezar, którzy podbijając coraz większe terytorium, pną się po szczeblach władzy oraz zyskują szacunek i respekt poddanych. W tym samym czasie Rzym jest stale rozbudowywany, powstają drogi, świątynie, słynne targowiska, a liczba ludności zwiększa się kilkunastokrotnie. W 27 r. p.n.e. Oktawian August zostaje pierwszym cesarzem. Nowa zabudowa miasta nie cieszy jednak zbyt długo, bowiem w 64 roku n.e., za panowania Nerona, wybucha pożar, który sieje spustoszenie w całym mieście. Kiedy mieszkańcy otrząsają się z tragedii, próbują odbudować stolicę.

Fontanna Di Trevi (by WikiImages na licencji Pixabay)

W 72 roku rozpoczyna się budowa Koloseum, w 125 roku – Panteonu, a w 216 roku zostają ukończone Termy Karakalli. Imperium rzymskie z roku na rok rośnie w siłę, zyskuje trwałe i obronne budowle a przyrost naturalny mieszkańców jest niewyobrażalnie wysoki.

IV wiek to przede wszystkim okres panowania cesarza Konstantyna Wielkiego, a co za tym idzie – przeniesienie stolicy do Konstantynopola (330 r.). W 395 roku następuje trwały podział imperium na dwa odrębne cesarstwa: wschodniorzymskie i zachodniorzymskie. Cesarstwo zachodnie upada w 476 roku i od tej pory Włochy przechodzą z przysłowiowych rąk do rąk.

Od Państwa Kościelnego do współczesnego Rzymu

W VIII wieku wyniszczony i nękany zarazami Rzym zostaje stolicą Państwa Kościelnego i oficjalną siedzibą papieży, którzy swoje rządy sprawują niczym świeccy monarchowie. Sytuacja ta trwa przez kolejne 1000 lat, gdyż dopiero w 1870 roku, kiedy to Włochy zostają zjednoczone, Państwo Kościelne przestaje istnieć, a Rzym z powrotem staje się oficjalną stolicą.

Niestety sielanka nie trwa długo, ponieważ w roku 1922 do władzy dochodzi włoski dyktator Benito Mussolini, który siedem lat później zawiera ze Stolicą Apostolską, za pontyfikatu Piusa XI, traktaty laterańskie (1929). Tym samym w granicach Rzymu powstaje odrębne, suwerenne Państwo Watykańskie.

Po II wojnie światowej następuje wielki rozkwit Rzymu, który z roku na rok staje się jednym z najpiękniejszych i najbardziej osławionych miast świata.

Most Aniołów w Rzymie (by Mike_68 na licencji Pixabay)

Najważniejsze zabytki Rzymu – co zobaczyć?

Jeśli masz mało czasu, zacznij od naszej listy 10 miejsc, które koniecznie trzeba zobaczyć w Rzymie.

Usta Prawdy (Bocca della Verità)

Usta Prawdy mają postać maski wykonanej z marmuru, a według dawnych wierzeń każdy, kto wsunął dłoń do otwartych ust maski i skłamał, nie mógł już nigdy wyjąć ręki. Ta kamienna maska znajduje się w portyku kościoła Santa Maria in Cosmedin.

Schody Hiszpańskie

Znajdują się na słynnym Placu Hiszpańskim, a na ich szczycie stoi XVI-wieczny kościół Trójcy Świętej (Trinità dei Monti). Na schodach odbywały się pokazy mody, wiosną ozdabiają je azalie, a zimą można tu zobaczyć szopki bożonarodzeniowe.

Koloseum

Koloseum śmiało można nazwać symbolem Rzymu. Rzymska nazwa Colosseum powstała za sprawą znajdującego się w pobliżu pozłacanego monumentu z brązu, który przedstawiał sylwetkę Nerona, jednak prawdziwa nazwa tego obiektu brzmi Amfiteatr Flawiuszów, lecz jest ona niezwykle rzadko używana.

Na słynnej arenie znajdującej się wewnątrz budowli odbywały się osławione walki gladiatorów, które podziwiała siedząca na trybunach widownia. Miejsce to stało się święte dzięki papieżowi Benedyktowi XIV, który pragnął uczcić pamięć wszystkich poległych tu chrześcijańskich męczenników.

Koloseum w Rzymie (by BanJo_89 na licencji Pixabay)

Villa Borghese

Park wraz z willą powstał w XVII wieku z inicjatywy kardynała Scipione Borghese. W willi mieści się dziś Galeria Borghese z kolekcją sztuki kardynała, do której należą m.in. obrazy Rubensa, Tycjana czy Giorgionego.

Panteon

To najlepiej zachowana budowla starożytnego Rzymu na Polu Marsowym. W starożytności świątynia była poświęcona wszystkim bogom, a obecną budowlę wzniesiono za cesarza Hadriana.

Panteon pełni dziś rolę kościoła Najświętszej Marii Panny od Męczenników (Santa Maria ad Martyres), a w jego wnętrzu znajdują się grobowce m.in. królowej Małgorzaty, Rafaela i Wiktora Emanuela II. Od lipca 2023 r. wstęp jest płatny (przy wprowadzeniu bilet kosztował 5 EUR), a obiekt jest otwarty codziennie w godz. 9:00–19:00 (stan na 2026).

Forum Romanum

W starożytnym Rzymie Forum Romanum było miejscem, w którym zbierali się wszyscy mieszkańcy celem omówienia tudzież podjęcia ważnych decyzji dotyczących zarówno miasta, jak i prywatnych spraw jego mieszkańców. Na placu tym odbywały się również egzekucje, na nim pracowali starożytni adwokaci broniąc niewinne osoby przed karą śmierci, a w późniejszym czasie Forum Romanum pełniło również rolę bazaru, na którym sprzedawali i dobijali targu uliczni handlarze.

W tym słynnym miejscu znajdują się liczne budowle, m.in.:

• Świątynie (Romulusa, Cezara, Wenus i Romy etc.)
• Bazyliki (Emiliusza, Julia, Maksencjusza i Konstantyna)
• Łuki triumfalne (Tytusa, Augusta)

Tętniący życiem Rzym (by The_Double_A na licencji Pixabay)

Łuk Konstantyna Wielkiego

Łuk wzniesiono, aby upamiętnić zwycięstwo Konstantyna nad Maksencjuszem w 312 r. Ma ok. 25,7 m szerokości i 21 m wysokości i stoi tuż obok Koloseum.

Plac Wenecki

Plac Wenecki (Piazza Venezia) to jeden z głównych punktów orientacyjnych Rzymu – zbiegają się na nim ważne arterie miasta, m.in. Via del Corso. Wokół placu stoją Pałac Wenecki, bazylika św. Marka, Pałac Bonapartego oraz monumentalny Ołtarz Ojczyzny (Vittoriano).

Kapitol

Niegdyś religijne centrum starożytnego Rzymu, dziś mieści Muzea Kapitolińskie i siedzibę władz miasta. Kapitol jest też najmniejszym z siedmiu wzgórz, na których powstał Rzym.

W Pałacu Konserwatorów na Kapitolu przechowywana jest najsłynniejsza rzeźba Włoch przedstawiająca Wilczycę kapitolińską będącą jednocześnie symbolem Rzymu. Rzeźba oprócz wilczycy przedstawia także będących dziećmi Remusa i Romulusa, które są karmione jej mlekiem.

Fontanna di Trevi

Barokowa fontanna zbudowana w latach 1732–1762 z inicjatywy papieża Klemensa XII według projektu Nicoli Salviego. Ma ok. 26 m wysokości i blisko 50 m szerokości, a jej centralną postacią jest Neptun w towarzystwie dwóch trytonów.

Zwyczaj nakazuje wrzucić do fontanny monetę, by zapewnić sobie powrót do Rzymu. Od 2 lutego 2026 r. osoby spoza Rzymu płacą 2 EUR za wejście do strefy przy samej fontannie w godzinach dziennych, a po godz. 22:00 dostęp jest bezpłatny (stan na 2026).

Jak dojechać do Rzymu i poruszać się po mieście?

Rzym obsługują dwa porty lotnicze: główne lotnisko Fiumicino (Leonardo da Vinci) oraz mniejsze Ciampino, z którego korzysta wiele tanich linii. Z Fiumicino do dworca Termini kursuje bezpośredni pociąg Leonardo Express (ok. 30 minut, 14 EUR w jedną stronę), a z Ciampino do centrum jadą autobusy (ok. 40 minut, 4–6 EUR). Bilet komunikacji miejskiej BIT kosztuje 1,50 EUR i jest ważny 100 minut z przesiadkami (stan na 2026). Historyczne centrum nie jest duże, dlatego najwygodniej zwiedzać je pieszo – ciekawe zabytki są tu dosłownie co kilkadziesiąt metrów. Do obiektów położonych dalej od centrum, np. przy Via Appia, dojedziemy autobusem lub metrem. Najlepszą porę na wyjazd podpowiada artykuł Kiedy jechać do Rzymu?, a o płatnościach piszemy w tekście o walucie Włoch.

Ciekawostka: w 1960 roku Rzym był gospodarzem Letnich Igrzysk Olimpijskich.

Najczęstsze pytania o Rzym

Ile dni potrzeba na zwiedzanie Rzymu?

Na najważniejsze zabytki – Koloseum z Forum Romanum, Panteon, Fontannę di Trevi, Schody Hiszpańskie i Watykan – warto zarezerwować co najmniej trzy pełne dni. Przy krótszym pobycie trzeba wybierać między starożytnym centrum a Muzeami Watykańskimi.

Jak dojechać z lotniska Fiumicino do centrum Rzymu?

Najszybciej pociągiem Leonardo Express, który w ok. 30 minut dojeżdża bez przystanków na dworzec Termini; bilet kosztuje 14 EUR w jedną stronę (stan na 2026). Tańszą, ale wolniejszą opcją są autobusy i pociągi regionalne.

Czy wejście do Panteonu i do Fontanny di Trevi jest płatne?

Tak. Do Panteonu od lipca 2023 r. obowiązuje bilet wstępu, a przy Fontannie di Trevi od lutego 2026 r. turyści spoza Rzymu płacą 2 EUR za wejście do strefy przy niecce w ciągu dnia. Po godz. 22:00 fontannę można oglądać z bliska bezpłatnie.

Czy w Rzymie można zwiedzać pieszo?

Tak, historyczne centrum jest zwarte i większość zabytków dzieli od siebie kilka–kilkanaście minut spaceru. Do Watykanu, Termini czy dalej położonych miejsc wygodnie dojedziesz metrem lub autobusem na bilet BIT.