Cysterna Bazyliki w Stambule

Cysterna Bazyliki, znana też jako Cysterna Yerebatan, to największa kryta cysterna w Stambule – bizantyjski podziemny zbiornik z VI w., położony kilkadziesiąt metrów od Hagii Sophii w dzielnicy Sultanahmet. Jego sklepienie podtrzymuje 336 marmurowych kolumn, a po renowacji z lat 2020–2022 to jedna z najchętniej odwiedzanych atrakcji miasta.

Turcja | Cysterna Bazyliki jest największą z kilkuset starożytnych cystern (Yerebatan Sarnici by Jane Angch na licencji CC BY 2.0)

Historia cysterny

Cysterna Bazyliki powstała w VI w. n.e. za panowania Justyniana Wielkiego. Jej zadaniem miało być zaopatrywanie pałacu cesarza w wodę na wypadek wojny i oblężenia. Woda była doprowadzana do zbiornika akweduktem z Lasu Belgradzkiego. Cysterna powstała w pobliżu bazyliki Hagia Sofia.

Po zdobyciu Konstantynopola przez Turków cysterna pełniła co prawda przez pewien czas rolę użytecznego zbiornika wodnego, jednak wkrótce uległa zapomnieniu (Turcy preferowali pozyskiwanie bieżącej wody bezpośrednio z akweduktów).

W połowie XVI w. o zbiorniku przypomniał światu francuski uczony Pierre Gilles (Petrus Gyllius), który w 1565 r. opisał, jak przepływał łodzią między kolumnami. W kolejnych wiekach cysterna przechodziła kilka renowacji. Po pracach z lat 80. XX wieku, w 1987 r., cysternę otwarto dla zwiedzających. W latach 2020–2022 obiekt ponownie zamknięto na gruntowną renowację i wzmocnienie konstrukcji na wypadek trzęsień ziemi; ponowne otwarcie nastąpiło w 2022 r.

Ryby, duchy i Meduzy

Cysterna ma wymiary ok. 138x65 m. Jej wykonane z cegieł sklepienie podparte jest 336 marmurowymi kolumnami, pochodzącymi z różnych zrujnowanych budowli.

Turcja | Podstawa filaru w kształcie meduzy (Cabeza de Medusa en Cisterna Basílica, Estambul by Carlos Reusser Monsalvez na licencji CC0 1.0)

Szczególnymi kolumnami są dwa filary o podstawach wyrzeźbionych w kształt głowy Meduzy. Datuje się je na czasy rzymskie, ale ich pochodzenie jest nieznane. Nie wiemy też, dlaczego postawiono je do góry nogami (według legendy był to rozkaz Justyniana, który chciał, żeby woda przykryła głowy mitycznego, okropnego potwora).

W cysternie cały czas znajduje się woda, w której nawet pływają ryby. Dzięki dobrze rozlokowanym źródłom światła kolumny odbijają się w lustrze wodnym, prezentując niesamowity widok. Szczególnej atmosfery dodają puszczane przez głośniki tajemnicze odgłosy, brzmiące jakby pochodziły nie z tego świata.

Informacje praktyczne

Cysterna leży w sercu historycznego Stambułu, naprzeciw Hagii Sophii i niedaleko Hipodromu. Najwygodniej dojechać tu tramwajem T1 do przystanku Sultanahmet, skąd do wejścia są dwie–trzy minuty pieszo. Zwiedzanie zajmuje zwykle 30–45 minut. Ceny biletów i godziny otwarcia (także wieczornych sesji) często się zmieniają, dlatego warto sprawdzić je na oficjalnej stronie obiektu tuż przed wizytą. Kolejki są najkrótsze rano, zaraz po otwarciu. Cysterna to jeden z punktów naszej listy miejsc, które koniecznie trzeba zobaczyć w Stambule.

Najczęstsze pytania

Ile czasu potrzeba na zwiedzanie Cysterny Bazyliki?

Na spokojne obejście pomostów, obejrzenie głów Meduzy i zrobienie zdjęć wystarczy zwykle 30–45 minut. Warto doliczyć czas na kolejkę do kasy, która w sezonie i w południe bywa długa, dlatego najlepiej przyjść tuż po otwarciu.

Jak dojechać do Cysterny Bazyliki?

Najprościej tramwajem T1 do przystanku Sultanahmet. Wejście do cysterny znajduje się po drugiej stronie ulicy od Hagii Sophii, więc łatwo połączyć obie atrakcje, a także Błękitny Meczet i Hipodrom, w jednym spacerze.

Czy w cysternie są jeszcze woda i ryby?

Tak. Na dnie cysterny wciąż znajduje się płytka woda, w której pływają ryby. Zwiedzający poruszają się po pomostach, a podświetlone kolumny odbijają się w lustrze wody.

Dlaczego głowy Meduzy są odwrócone?

Tego nie wiadomo. Rzeźby pochodzą z czasów rzymskich i zostały użyte jako podstawy kolumn. Legenda mówi, że odwrócono je, by zneutralizować spojrzenie potwora, ale równie prawdopodobne jest, że po prostu tak pasowały do konstrukcji.