Akropol - „górne miasto” w Atenach

Akropol Ateński to wapienne wzgórze w centrum Aten, na którym w V w. p.n.e., za rządów Peryklesa, wzniesiono Partenon, Erechtejon, Propyleje i świątynię Ateny Nike. „Akropol” znaczy tyle co „górne miasto” i wiele greckich miast miało swoje akropole, ale ten ateński, wpisany na listę UNESCO, jest najsłynniejszy – do dziś świadczy o wspaniałości miasta, które za patronkę obrało sobie boginię mądrości, Atenę.

Ateny | Widok na Akropol (Athens, Acropolis by Arian Zwegers na licencji CC BY 2.0)

Propyleje i talent Fidiasza

Turystów wchodzących przez Propyleje, czyli główną bramę Akropolu, powita sowa – symbol mądrości – jeden z najbardziej rozpoznawalnych atrybutów ulubionej córki Zeusa.

Najstarsze budowle kompleksu świątyń zostały zniszczone podczas wojen perskich w V w. p.n.e. Te, które częściowo zachowały się do dziś, pochodzą z czasów rządów Peryklesa, który prace nad odbudową Akropolu zlecił najwybitniejszym architektom epoki – Iktinosowi, Mnesiklesowi, Kallikratesowi i – przede wszystkim – rzeźbiarzowi Fidiaszowi.

Właśnie ten artysta był twórcą między innymi 12-metrowego posągu Ateny Partenos (dziewicy), który ustawiono na środku głównej świątyni. Nazwa tej centralnej budowli Akropolu – Partenonu – nawiązuje właśnie do jednego z przydomków Ateny. Twarz i ręce monumentalnej bogini wykonane były z kości słoniowej, a suknia – ze złota (zużyto na ten cel ponad 1000 kg kruszcu). Pomnik został wywieziony w V w. n.e. do Konstantynopola i tam prawdopodobnie zaginął…

Dzieje i proporcje Partenonu

Sam Partenon w V w. n.e. został na skutek chrystianizacji przekształcony w świątynię chrześcijańską. Potem po zajęciu Aten przez Turków pełnił funkcję meczetu. W czasie oblężenia miasta przez Wenecjan w 1687 r. został częściowo zniszczony.

Zadziwiające do dziś niezwykłe proporcje Partenonu uzyskano m.in. dzięki zastosowaniu krzywizn, które dają złudzenie idealnie poziomych i pionowych linii. Nie jest to jedyne świadectwo kunsztu budowniczych Akropolu, dziś znów przypominającego plac budowy, gdyż zabytek jest od wielu lat gruntownie restaurowany i rekonstruowany.

Ateny | Fragment Partenonu (Top of the Parthenon at the Acropolis by BluEyedA73 na licencji CC BY 2.0)

Erechtejon i Ganek Kor

Propyleje (bramę) łączyła z Partenonem Święta Droga, wzdłuż której ustawione były posągi bogów i herosów. Najważniejszym jednak pod względem kultu religijnego miejscem Akropolu był Erechtejon.

Mieszkańcy Aten powierzyli bogini mądrości opiekę nad miastem w zamian za jej dar – drzewo oliwne, które przedłożyli nad dar Posejdona – źródło słonej wody. Mityczne drzewo, podobnie jak studnia, znajdowały się właśnie w Erechtejonie, gdzie cześć oddawano obojgu boskim rywalom.

Wzrok turystów przykuwają w tym miejscu kariatydy (kolumny w postaci kobiet) podtrzymujące sklepienie tzw. Ganku Kor, z którego słynie Erechtejon.

Kariatydy w Wielkiej Brytanii

Dziś na Akropolu znajdują się kopie kariatyd. Autentyczne rzeźby-kolumny można oglądać w Muzeum Akropolu (otwartym w 2009 roku u stóp wzgórza), a jedną z nich – w British Museum, gdzie trafiła wraz z innymi zabytkowymi elementami Akropolu w 1799 r. Ambasadorem Wielkiej Brytanii przy Porcie Osmańskiej, która panowała wówczas nad Grecją, był lord Elgin, który zyskał zgodę sułtana na wywiezienie części bloków i pomników, a w 1816 r. sprzedał je British Museum. Grecy zabiegają, by zabytkowe posągi wróciły do Aten, choćby nadal jako własność British Museum.

Ateny | Świątynia Erechtejon (Porch of the Caryatids, attached to the Erechtheion by BluEyedA73 na licencji CC BY 2.0)

Zwiedzanie Akropolu – praktyczne wskazówki

Najbliższa stacja metra to Akropoli na linii 2 (czerwonej). Z lotniska dojedziemy linią 3 do stacji Syntagma, gdzie przesiadamy się na linię 2. Główne wejście prowadzi od zachodu, przez Propyleje; drugie, od strony Teatru Dionizosa, bywa mniej zatłoczone.

Bilet na Akropol i jego stoki kosztuje 30 €, ulgowy 15 €; latem stanowisko jest otwarte w godz. 8:00–20:00, zimą 8:00–17:00, a we wrześniu i październiku godzina zamknięcia stopniowo przesuwa się na wcześniejszą (ostatnie wejście pół godziny przed zamknięciem). Wstęp jest bezpłatny m.in. 6 marca, 18 kwietnia, 18 maja i 28 października (stan na październik 2026). Bilety najlepiej kupić z wyprzedzeniem w oficjalnym systemie sprzedaży greckiego Ministerstwa Kultury (tickets.hh.gr), a godziny sprawdzić tuż przed wizytą. Na wzgórze wybierzmy się rano lub późnym popołudniem: latem w południe marmur mocno nagrzewa się w słońcu, a w czasie fal upałów (np. w lipcu 2023 roku) władze zamykają Akropol w najgorętszych godzinach. Warto zabrać wodę, nakrycie głowy i wygodne buty z antypoślizgową podeszwą – wypolerowane kamienie są śliskie.

Zwiedzanie wzgórza zajmuje zwykle 1,5–2 godziny. Tego samego dnia warto odwiedzić Muzeum Akropolu, oddalone od Partenonu o niespełna 300 m – bilet normalny do muzeum kosztuje 20 €, ulgowy 10 €; od kwietnia do października muzeum jest czynne we wtorki–niedziele w godz. 9:00–20:00 (w piątki do 22:00), a w poniedziałki do 17:00 (stan na październik 2026). Inne atrakcje w okolicy opisujemy w artykule 10 miejsc, które koniecznie musisz zobaczyć w Atenach.

Najczęstsze pytania

Ile czasu potrzeba na zwiedzanie Akropolu?

Na samo wzgórze z Partenonem, Erechtejonem i Propylejami wystarczą 1,5–2 godziny. Jeśli dodamy stoki z Teatrem Dionizosa i Odeonem Heroda Attyka oraz Muzeum Akropolu, warto zarezerwować pół dnia.

Kiedy najlepiej wejść na Akropol?

Najlepiej zaraz po otwarciu albo późnym popołudniem, gdy jest chłodniej i mniej tłoczno. Latem w południe bywa bardzo gorąco, a podczas fal upałów teren jest zamykany w środku dnia. Najprzyjemniejsze miesiące opisujemy w artykule Kiedy jechać do Aten?

Gdzie są oryginalne kariatydy z Erechtejonu?

Na Akropolu stoją kopie. Pięć oryginalnych kariatyd można oglądać w Muzeum Akropolu u stóp wzgórza, a szósta znajduje się w British Museum w Londynie, dokąd trafiła na początku XIX wieku za sprawą lorda Elgina.

Jak dojechać na Akropol?

Najwygodniej metrem linii 2 do stacji Akropoli, skąd do wejścia jest kilka minut pieszo. Z Plaki i placu Syntagma można też dojść spacerem w 15–20 minut.