Tradycyjny balijski taniec

Tradycyjny balijski taniec to nieodłączna część kultury Bali – ściśle związana z hinduistycznymi rytuałami i mitologią, wykonywana w rytm muzyki gamelanu. W 2015 r. trzy gatunki balijskiego tańca (wali, bebali i balih-balihan) zostały wpisane na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO. Turyści mogą go zobaczyć codziennie, m.in. podczas wieczornych pokazów w Ubud i spektakli Kecak w świątyni Uluwatu.

Bali | Dwie balijskie tancerki w złotych nakryciach głowy i zielono-złotych strojach (Bali by Piyush Kumar na licencji CC BY 2.0)

Poznaj balijski taniec

Historia tradycyjnego balijskiego tańca sięga daleko, daleko w przeszłość, aż do początków pisanej historii Bali, a sam taniec jest nierozerwalnie związany z religią, mitologią i hinduistycznymi rytuałami.

Jego charakterystyczną cechą jest dynamika i duża ekspresyjność w wyrazie. W czasie tańca bardzo ważna jest mowa ciała i mimika twarzy. Ubrani w piękne, bogato zdobione stroje tancerze i tancerki wykonują szereg ściśle określonych gestów, zarówno dłońmi, palcami, jak i twarzą a nawet oczami. Tutaj każdy gest ma ogromne znaczenie dla opowiadanej historii.

Typową pozą w balijskim tańcu jest stanie na wpół ugiętych nogach z górną połową ciała przechyloną na jedną stronę i rękoma ułożonymi w charakterystycznym geście.

Każdy balijski taniec służy opowiedzeniu innej, jedynej w swoim rodzaju historii, a także pełni określoną rolę – ma przyzywać, witać bądź zabawiać bogów. Najczęściej pojawiającą się tematyką tańców jest balijska wersja indyjskiej Ramajany.

Gdzie można zobaczyć pokaz balijskiego tańca?

Balijskie tańce wykonywane są przede wszystkim w świątyniach podczas różnego rodzaju świąt, festiwali i ceremonii oraz stanowią część przedstawień teatralnych. Występy tancerzy można zobaczyć niemal w każdym zakątku wyspy, a regularne przedstawienia dla turystów odbywają się m.in. w Ubud – np. wieczorami na dziedzińcu pałacu Puri Saren Agung – oraz w Denpasarze. Najsłynniejszy jest spektakl Kecak w świątyni Uluwatu na półwyspie Bukit, który zaczyna się zwykle ok. 18:00, o zachodzie słońca. Pokazy Kecak odbywają się też m.in. przy Tanah Lot i w parku Garuda Wisnu Kencana – te miejsca opisujemy wśród najciekawszych atrakcji Bali. Ceny biletów zależą od miejsca i warto je sprawdzić przed wizytą.

Bogactwo form i rodzajów

Balijski taniec posiada wiele form i odmian. Ze względu na funkcję religijną wyróżnia się jego 3 główne gatunki: Wali, czyli święte tańce wykonywane w czasie świąt i rytuałów i tylko we wnętrzu świątyni. Do tej grupy zaliczają się wykonywany wyłącznie przez młode kobiety ceremonialny taniec Rejang, taniec wojowników – Baris, taniec Pendet oraz Sang Hyang Dedari – taniec, podczas którego tancerki zapadają w trans.

Kolejny rodzaj to Bebali, czyli tańce ceremonialne wykonywane w świątyni w czasie ceremonii. Najbardziej znanym tańcem bebali jest Gambuh, czyli przedstawienie teatralne opowiadające historię jawajskiego księcia.

Ostatnia grupa to Balih-balihan, czyli tańce świeckie – najpopularniejsze i najbardziej znane balijskie tańce służące głównie rozrywce. W przeciwieństwie do poprzednich mogą być wykonywane na zewnętrznym dziedzińcu świątyni, bądź poza nią.

Bali | W tańcu ogromne znaczenie ma mimika twarzy oraz każdy pojedynczy gest (Bali Palace ~ Dance Performance by VasenkaPhotography na licencji CC BY 2.0)

Najpopularniejsze balijskie tańce

Taniec Barong

Barong nawiązuje do balijskiej mitologii i opowiada historię odwiecznej walki dobra ze złem, czyli Baronga, „Pana Lasu”, ze złą wiedźmą Rangdą, panującą nad wszelkimi ciemnymi duchami.

Taniec Janger

W tańcu tym biorą udział zarówno młodzi chłopcy, jak i dziewczęta w barwnych strojach i złotych koronach z liści kokosu na głowie. Tancerze siedzą na podłodze w rzędzie, a cały występ opiera się na ruchach rąk, ramion i oczu.

Taniec Kebyar

Kebyar to zwykle taniec solowy, powstały w XX wieku. W najbardziej znanej odmianie, Kebyar Duduk, tancerz wykonuje większą część układu w pozycji siedzącej, a jego ruchy rąk, tułowia i mimika podążają za dynamicznymi zmianami muzyki gamelanu. Tancerze często trzymają w ręku wachlarz, którym wykonują rozmaite gesty.

Bali | Tancerze i tancerki rozpoczynają swoje szkolenie w bardzo młodym wieku (Legong Balinese dance by Stefan Magdalinskina licencji CC BY 2.0)

Taniec Kecak

Taniec ten ze względu na swoją formę bywa nazywany Tańcem Małp. Współczesną formę nadali mu w latach 30. XX wieku niemiecki malarz Walter Spies i balijski tancerz Wayan Limbak, którzy zaadaptowali dawny rytuał transowy. Wykonywany jest głównie przez mężczyzn. W trakcie występu na scenie znajduje się również męski chór, akompaniujący tancerzom poprzez klaskanie i uderzanie dłońmi o tors lub uda.

Taniec Sanghyang Jaran

W trakcie tego tańca tancerze wprowadzają się w rodzaj szczególnego transu, pozwalający im wykonywać niebezpieczne i dramatyczne gesty jak np. chodzenie po rozżarzonych węglach, nie robiąc sobie przy tym krzywdy.

Taniec Legong

Tancerkami są najczęściej dwie bardzo młode dziewczyny w złotych szatach i rozmaitych, zmienianych w trakcie występu maskach. Choreografia jest kobieca i wyrafinowana, a każdy gest misternie dopracowany. Ich poruszające się w rytm muzyki gamelan ciała, dłonie, palce i twarze opowiadają jedną z tradycyjnych opowieści.

Bali | Pokaz tradycyjnego tańca zobaczyć można m.in. w Ubud i Denspasar (Bali - Dance by Christian Stocker na licencji CC BY-SA 2.0)

Najczęstsze pytania o balijski taniec

Gdzie zobaczyć balijski taniec na Bali?

Regularne pokazy odbywają się w Ubud, m.in. wieczorami na dziedzińcu pałacu Puri Saren Agung, oraz w Denpasarze. Najsłynniejszy jest spektakl Kecak w świątyni Uluwatu, który zaczyna się zwykle ok. 18:00.

Jakie są trzy gatunki balijskiego tańca?

Wali (święte tańce wykonywane we wnętrzu świątyni), bebali (tańce ceremonialne) i balih-balihan (tańce świeckie, służące rozrywce). W 2015 r. wpisano je na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.

Co przedstawia taniec Kecak?

Bywa nazywany Tańcem Małp. Współczesną formę nadali mu w latach 30. XX wieku Walter Spies i Wayan Limbak, a męski chór akompaniuje tancerzom klaskaniem i uderzaniem dłońmi o tors lub uda.