Syrakuzy – muzeum pod gołym niebem

Syrakuzy to liczące ok. 115 tys. mieszkańców (stan na 2026) miasto na południowo-wschodnim wybrzeżu Sycylii, nad Morzem Jońskim, założone przez Greków w 734 r. p.n.e. Od 2005 roku wraz z nekropolią Pantalica znajdują się na liście światowego dziedzictwa UNESCO, a greckie, rzymskie i barokowe zabytki na wyspie Ortygii i w parku Neapolis czynią z nich prawdziwe muzeum pod gołym niebem.

W starożytności Syrakuzy były jednym z głównych centrów handlowych świata śródziemnomorskiego, a dziś zachwycą każdego, kto lubi historyczne perełki starożytności i średniowiecza.

Sycylia | Port w Syrakuzach (port of Syracuse by Jerome Bon na licencji CC BY 2.0)

Dawne dzieje Syrakuz

Syrakuzy to dawna kolonia grecka (Siracusa), założona w 734 roku p.n.e. Niegdyś otoczone murami miasto dzieliło się na pięć dzielnic ze wspaniałymi świątyniami (Zeusa Olimpijskiego, Apolla, Tyche) i największym teatrem na Sycylii. Do Syrakuz przynależała także wyspa Ortygia z akropolem (część miasta ulokowana na wzgórzu) i pałacem tyranów.

W Syrakuzach mieściły się także słynne kamieniołomy (latomie), do których zsyłano greckich skazańców.

W 211 r. p.n.e. (druga wojna punicka) Syrakuzy zostały zdobyte i ograbione przez Rzymian a następnie dołączone do prowincji rzymskiej Sycylia.

Informacje o starożytności Syrakuz pochodzą z: Lidia Winniczuk, Mały słownik kultury antycznej, Warszawa 1976.

Ciekawostka: prawdopodobnie to właśnie w Syrakuzach uczony grecki – Archimedes wykrzyknął swoje słynne: „Eureka!”. Na przestrzeni dziejów Syrakuzy znajdowały się także pod panowaniem arabskim i normańskim (Roger I).

Sycylia | Słynna katedra Syrakuzańska na Piazza Duomo (Syracuse by vic15 na licencji CC BY 2.0)

Najciekawsze zabytki Syrakuz

We włoskim mieście Syrakuzy znajdziemy imponujące skupisko świątyń i innych budowli greckich. Wiele budynków zostało zaadaptowanych na potrzeby późniejszych arabskich czy chrześcijańskich mieszkańców tego obszaru.

Park Archeologiczny (Parco Archeologico della Neapolis)

• Teatr grecki, zmodyfikowany przez Rzymian – jeden z największych teatrów wzniesionych przez starożytnych Greków (67 rzędów podzielonych na 9 sekcji),

• Ucho Dionizosa – kamieniołomy znajdujące się w pobliżu teatru,

• Ołtarz Hierona II,

• Świątynia Zeusa Olimpijskiego – około 3 km za miastem,

• Tzw. grób Archimedesa w nekropolii Grotticelli,

• Z czasów rzymskich zachowały się także ruiny amfiteatru, częściowo wykutego w skale.

Ortygia

Na niewielką wysepkę Ortygia można dostać się przez most Ponte Umbertino.

• Świątynia Apolla – przekształcona na kościół w czasach bizantyjskich i na meczet za panowania arabskiego,

• Fontanna Aretuzy – według legendy nimfa Aretuza schroniła się tu uciekając przed Alfejosem,

• Wspaniała katedra (Duomo) z normańskimi murami i barokową fasadą, wzniesiona na ruinach doryckiej świątyni Ateny z V w. p.n.e. (jej kolumnada jest wciąż widoczna we wnętrzu obecnej budowli).

Sycylia | Monumentalna rzeźba „Przebudzenie Giganta” autorstwa Sewarda Johnsona na Piazza Duomo (naprzeciwko katedry, w tle widoczny kościół Świętej Łucji) (walk in Syracuse’s streets by Jerome Bon na licencji CC BY 2.0)

Inne charakterystyczne budowle Syrakuz

• Sanktuarium Matki Boskiej Płaczącej (Madonna delle Lacrime) w kształcie żelbetowego stożka o wysokości ok. 94 m (z posągiem Madonny na szczycie – 103 m), konsekrowane przez Jana Pawła II w 1994 roku; znajduje się tu gipsowy obrazek, z którego 29 sierpnia 1953 roku popłynęły łzy,

• Zamek i cytadela Castello Maniace – wzniesione ok. 1240 r. za panowania Fryderyka II (Ortygia),

• Fontanna Diany (zwana też fontanną Artemidy) na Piazza Archimede – dzieło Giulia Moschettiego z lat 1906–1907 (Ortygia),

• Kościół św. Łucji – patronki Syrakuz – XII-XIV w. (Ortygia),

• Kościół św. Mikołaja – XI w. (Park Archeologiczny),

• Kościół św. Tomasza – XII w.

Muzea

• Muzeum Archeologiczne Paolo Orsi,
• Muzeum Papirusu.

Sycylia | Fontanna Diany na Placu Archimedesa (Piazza Archimede) (Syracuse by vic15 na licencji CC BY 2.0)

Współczesne oblicze Syrakuz

Turyści, których nie interesują tylko piękne budowle i zabytki, również nie będą Syrakuzami zawiedzeni – jedna z trzech dzielnic miasta jest bowiem nowoczesnym centrum ze świetnie rozbudowaną infrastrukturą turystyczną. Znajdziemy tu hotele i restauracje różnej klasy, gwarny port, malownicze parki, korty tenisowe itp.

Nie zapominajmy także, że w Syrakuzach nie brak słonecznych śródziemnomorskich plaż.

A wiecie co uchodzi za regionalne danie Syrakuz? Wyśmienita pieczona cebula!

Jak zaplanować wizytę

Syrakuzy leżą ok. 60 km na południe od Katanii, skąd – i z tamtejszego lotniska, największego na Sycylii – najłatwiej tu dotrzeć, dlatego wiele osób odwiedza miasto w ramach jednodniowej wycieczki. Na spokojne zwiedzanie Ortygii i parku archeologicznego Neapolis warto jednak zarezerwować dwa dni. Latem najlepiej zwiedzać rano lub pod wieczór – sprawdź, kiedy jechać na Sycylię, by uniknąć największych upałów. Inne atrakcje wyspy opisujemy w przewodniku Sycylia – największa wyspa Morza Śródziemnego.

Najczęstsze pytania

Co zobaczyć w Syrakuzach w jeden dzień?

W jeden dzień warto połączyć park archeologiczny Neapolis z teatrem greckim i Uchem Dionizosa z wyspą Ortygią: katedrą na Piazza Duomo, Fontanną Aretuzy, świątynią Apolla i zamkiem Maniace. Wieczorem warto przespacerować się nabrzeżem Ortygii.

Czy Syrakuzy są na liście UNESCO?

Tak. W 2005 roku na listę światowego dziedzictwa UNESCO wpisano obiekt „Syrakuzy i skalna nekropolia Pantalica”, obejmujący m.in. zabytki Ortygii i parku archeologicznego Neapolis. Pobliskie miasteczko Noto należy natomiast do wpisu o późnobarokowych miastach Val di Noto.

Czym jest Ortygia?

Ortygia to niewielka wyspa stanowiąca najstarszą część Syrakuz, połączona z lądem mostami, m.in. Ponte Umbertino. Znajdują się na niej katedra zbudowana na ruinach świątyni Ateny, świątynia Apolla, Fontanna Aretuzy i zamek Maniace z XIII wieku.

Jak dojechać do Syrakuz?

Najbliższe duże lotnisko to Catania-Fontanarossa, ok. 60 km od Syrakuz. Z Katanii do miasta dojedziemy autobusem, pociągiem lub samochodem, dlatego Syrakuzy często odwiedza się w ramach jednodniowej wycieczki z Katanii.