Ceramika w Tunezji

Ceramika to jedno z najważniejszych rzemiosł Tunezji i jedna z najczęściej kupowanych pamiątek. Główne ośrodki to Nabul na półwyspie Cap Bon, słynący z kolorowej, glazurowanej ceramiki, oraz Guellala na Dżerbie, gdzie wyrabia się naczynia użytkowe; na północy, w Sejnane, kobiety do dziś lepią ręcznie ceramikę berberyjską.

Tunezja | Ręcznie zdobiona ceramika na jednym z tunezyjskich bazarów (Carthage, Tunisia by Riyadh Al Balushi na licencji CC BY 2.0)

Ceramiczne centra

Dwa główne ośrodki ceramiki to Nabul, znajdujący się na półwyspie Al-Watan al-Kibli (Cap Bon) oraz Guellala, znajdująca się na wyspie Dżerba.

Nabul słynie z wyrobu niezwykle kolorowej glazurowej ceramiki. Większość z niej jest obecnie produkowana na potrzeby rynku turystycznego. Natomiast w Guellala produkowana jest ceramika użytkowa np. dzbany do przechowywania chłodnej wody, pojemniki na żywność czy słoje typu „Ali Baba”.

Na północy kraju w miasteczku Sejnane oraz w kilku pobliskich miejscowościach produkowana jest tradycyjna ceramika berberyjska, która w zasadzie od pierwszych wieków neolitu wytwarzana jest w ten sam niezmieniony sposób. Umiejętności garncarskie kobiet z Sejnane zostały w 2018 r. wpisane na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO.

Tradycyjnie ceramikę dzieli się na tę wyrabianą przez mężczyzn i przez kobiety. Ceramika wyrabiana przez kobiety zasadniczo ogranicza się do terenów wiejskich i ma znaczenie użytkowe.

Historia ceramiki w Tunezji

Mimo iż ceramika znana była w Tunezji już w neolicie, to przez wieki powoli podupadała, aby wraz z przybyciem Fenicjan na nowo się odrodzić. Puniccy rzemieślnicy wprowadzili nowe formy, takie jak np. amfora, która służyła do morskiego transportu żywności, a także czerwone lub czarne lakierowane misy i talerze.

W czasach rzymskich zaczęto wszystko dekorować motywami roślinnymi (a w szczególności kwiatami), zwierzęcymi oraz mitologicznymi. W okresie tym szczególnie popularna stała się terakota. Wykonywano z niej głównie reliefy oraz ozdobne płytki przedstawiające sceny ze Starego i Nowego Testamentu.

O prawdziwym rozkwicie tunezyjskiej ceramiki można mówić dopiero od VII wieku, kiedy to na terenie kraju pojawili się Arabowie i islam. Ceramikę zaczęto wówczas fantazyjnie ozdabiać, emaliować i glazurować.

Tunezja | Tradycyjna tunezyjska ceramika (Slide copies, April 2000, Tunisia by alh1 na licencji CC BY-ND 2.0)

Aghlebidzka tradycyjna ceramika ozdobiona jest motywami roślinnymi, zwierzęcymi lub wzorami geometrycznymi, natomiast ceramika fatymidzka charakteryzuje się harmonijnym połączeniem postaci ludzkich ze zwierzętami.

Wraz z napływaniem kultury andaluzyjskiej zaczęto produkować ozdobne ceramiczne płytki pokrywane wielobarwną glazurą. Płytki te były zdobione skomplikowanymi motywami geometrycznymi.

Od XVII wieku tunezyjska ceramika była pod wyraźnym wpływem tradycji tureckich, co widoczne jest nawet we współczesnych wyrobach.

Zróżnicowanie tunezyjskiej ceramiki

W tradycyjnych wyrobach ceramicznych widoczne są obecnie różne wpływy np.: w ceramice z Guellala znajdziemy elementy berberyjskie, rzymskie i greckie; w ceramice z Moknine – bizantyjskie, arabskie i berberyjskie; w ceramice z Kallaline – punickie, arabskie i andaluzyjskie; natomiast w ceramice z Nabul – punickie, rzymskie i andaluzyjskie.

Znawcy tunezyjskiej ceramiki są w stanie po wzorach i kolorach rozpoznać region, w którym została ona wyprodukowana. Co ciekawe w czasach rozwoju mechanicznej produkcji masowej w Tunezji coraz częściej wraca się do korzeni, traktując ceramikę jako sztukę i produkując oraz zdobiąc ją ręcznie.

Tunezyjska ceramika jest jednym z najczęściej kupowanych przez turystów produktów. Na lokalnych targach od jej wzorów i kolorów można dostać prawdziwego zawrotu głowy. Obok ceramiki na sukach królują dywany tunezyjskie, a na Dżerbie warto poszukać wyrobów z Guellali – podpowiadamy, co kupić, w tekście o pamiątkach z Dżerby.

Tunezja | Ręczne malowanie ceramiki (kitsch by Katina Rogers na licencji CC BY 2.0)

Gdzie kupić ceramikę w Tunezji?

Nabul: targ w piątek i kolorowe płytki

Portal Discover Tunisia wymienia ceramikę wśród specjalności Nabul, obok mat z sitowia i olejków z kwiatów; glina pochodzi z lokalnych złóż. Tutejsi garncarze od początku XX wieku specjalizują się w wielobarwnych płytkach, którymi zdobiono dawne pałace i zabytki, a dziś w pracowniach i sklepach znajdziesz wszystko od wazonów po zastawę stołową. Targ tygodniowy w Nabul odbywa się w piątek – to dobra okazja, by połączyć zakupy z wizytą w pracowni. Nabul leży na Cap Bon, niedaleko Hammametu.

Guellala: wzgórze z gliny

Guellala na południu Dżerby stoi na wzgórzu gliny, a jej mieszkańcy zawdzięczają jej swój zawód. W latach 50. XX w. pracowało tu ok. 600 garncarzy; część z nich do dziś formuje naczynia bez maszyn i wypala je w tradycyjnych piecach opalanych gałęziami i drewnem.

Sejnane: figurki i naczynia lepione przez kobiety

Garncarstwo z Sejnane to rzemiosło wyłącznie kobiece: glinę wydobywa się z koryt wadi, kroi w bryły, kruszy, oczyszcza i moczy, a potem ugniata i lepi ręcznie. Naczynia wypala się w otwartych paleniskach i zdobi dwukolorowymi geometrycznymi wzorami, które przypominają tradycyjne tatuaże i berberyjskie tkaniny. Oprócz naczyń do gotowania powstają tu lalki i figurki zwierząt. Sejnane leży na północy kraju, z dala od kurortów, więc na zakup trzeba się tam wybrać osobno.

Jak wybrać ceramikę i przewieźć ją do domu?

• Pytaj o miejsce wyrobu – wzory i kolory zdradzają region, a według znawców po nich można rozpoznać, skąd pochodzi naczynie.
• Przy zakupach na suku targuj się; w sklepach ze stałymi cenami zwykle nie ma takiej potrzeby.
• Kruche rzeczy zapakuj w ubrania i przewoź w bagażu rejestrowanym. Ciężkie dzbany i słoje kupuj na końcu wyjazdu.
• Limity celne przy powrocie do Polski opisujemy w tekście o pamiątkach z Tunezji.

Najczęstsze pytania o ceramikę tunezyjską

Gdzie w Tunezji kupić najlepszą ceramikę?

Kolorową, glazurowaną ceramikę najlepiej kupować w Nabul na Cap Bon, naczynia użytkowe – w Guellali na Dżerbie, a ręcznie lepione figurki i naczynia berberyjskie pochodzą z Sejnane na północy kraju.

Czy ceramika z Sejnane jest wpisana na listę UNESCO?

Tak. Umiejętności garncarskie kobiet z Sejnane wpisano w 2018 r. na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO.

Którego dnia jest targ w Nabul?

Tygodniowy targ w Nabul odbywa się w piątek.