Kubański taniec: rumba, son i cubaton

Najważniejsze kubańskie tańce to son, rumba (w odmianie guaguancó), mambo i salsa w kubańskim stylu casino, a wśród młodzieży – cubaton. Kubańską rumbę UNESCO wpisało w 2016 roku na listę niematerialnego dziedzictwa ludzkości, a tańczących Kubańczyków zobaczymy w Hawanie niemal wszędzie: na ulicach, w klubach i na Malecónie.

Każdy, kto widział drugą część głośnego „Dirty Dancing – Havana Nights”, nie mógł nie zapamiętać, że Amerykanie to „sztywniacy”, zaś Kubańczycy to jeden z najbardziej roztańczonych narodów świata.

Kuba | Rumbę i son poza zawodowymi tancerzami tańczą dziś głównie dziadkowie młodych Kubańczyków (Cuba (77 of 86) by Ben Kucinski na licencji CC BY 2.0)

Dlaczego Kubańczycy tańczą wszędzie?

Tę trochę naiwnie nakreśloną historię obalenia rządów Batisty, skrytą za fasadą historii miłosnej, warto tu przywołać przede wszystkim dlatego, że dzięki niej widać jak na dłoni, jak bardzo kultura kubańska przesycona jest tańcem: na Kubie nie tylko tańczy się dużo, ale tańczy się wszędzie. Czy od lat 60. XX wieku coś się zmieniło? Pod tym względem chyba niewiele…

Jak na republikę socjalistyczną Kuba nie podlega szczególnie restrykcyjnym normom obyczajowym. W tej części świata zresztą chyba trudno byłoby okiełznać ludzkie namiętności. Powszechnie znana jest bowiem niespożyta witalność i namiętna natura Kubańczyków. A namiętnościom dają upust Kubańczycy – tak kobiety, jak i mężczyźni – m.in. w tańcu.

Claves, rumba guaguancó i son: kubańskie rytmy

W tańcu kluczową rolę odgrywa rytm. W wytwarzaniu rytmu nieodzowne są bębny Conga, a także… instrument zwany claves. Ten charakterystyczny kubański instrument to po prostu para drewnianych kołeczków. Kołeczki zwane są macho i hembra (z hiszp. mężczyzna i kobieta). Hembra muzyk trzyma w dłoni w taki sposób, by stworzyć akustyczny rezonans, macho zaś rytmicznie uderza o hembra. O barwie brzmienia decyduje zazwyczaj gatunek drewna, z którego ten instrument został wykonany. Czasem hembra jest grubsza, a w jej środku wycina się otwór, co również powoduje zmianę brzmienia.

Claves usłyszeć można i w son, i w mambo, i oczywiście w kubańskiej rumbie.

Kuba | Kubańczycy to jeden z najbardziej roztańczonych narodów świata (Blue Dancer (Yemaya)_Cuba 060 by James Emery na licencji CC BY 2.0)

Przede wszystkim należy podkreślić, że kubańska rumba w niczym nie przypomina rumby towarzyskiej*.* Na Kubie popularne są co najmniej trzy odmiany tego tańca. Najważniejszą jest chyba guaguancó.

Wprowadzeniem do guaguancó jest część śpiewana. Całość tańca to minispektakl, w którym kobieta i mężczyzna demonstrują podszytą seksem grę, usiłują wzbudzić w sobie wzajemnie zainteresowanie. W trakcie tej gry kobieta unika zbytniego zbliżenia, mężczyzna zaś wykonuje specyficzne ruchy biodrami (vacunao) znane zresztą i z innych tańców pochodzenia afrykańskiego.

Starszy od rumby jest son. Za pierwszą znaną pieśń tego gatunku uchodzi El Son de la Ma’ Teodora, według tradycji pochodząca z XVI wieku. Należy ten gatunek kojarzyć z takimi znanymi utworami jak Chan Chan grupy Buena Vista Social Club, czy Guantanamera, choć ten drugi utwór w wykonaniu Guillermo Portabalesa przywołuje od razu inną, bardzo tradycyjną kubańską odmianę muzyki – guajira.

Salsa po kubańsku: casino i rueda de casino

Z son wyrosła salsa, którą na Kubie tańczy się w stylu casino – w kółko, z licznymi obrotami i splotami rąk. Jego odmianą jest rueda de casino, w której kilka par tańczy w kręgu, a prowadzący wykrzykuje nazwy figur i każe zmieniać partnerów. To najpopularniejszy taniec towarzyski w kubańskich klubach, a lekcje salsy oferuje wiele szkół tańca i prywatnych instruktorów w Hawanie i Trinidad, często także gospodarze casas particulares.

Porno para Ricardo: punk na Kubie

Warto także odnotować istnienie muzycznej alternatywy dla tradycyjnego połączenia hiszpańskich i afrykańskich wpływów. Punkrockowa grupa Porno para Ricardo (szczególnie popularna od czasu, kiedy jej lider Gorki Aguila trafił do więzienia) proponuje kubańskiej młodzieży muzykę zupełnie inną niż ckliwe sonowe kawałki czy gorące latynoskie rytmy. Czy punkowa kapela pasuje do „wyspy jak wulkan gorącej”? Cóż – Kuba jest muzycznie tolerancyjna, ale muzyka, która zaszczepia ideologiczny ferment, nie mogła ujść uwadze władz. Nic dziwnego, że Gorki Aguila otrzymał zakaz publicznych występów, a grupa bardziej znana jest raczej poza Kubą. Przez długie lata do jej popularności nie przyczyniał się też internet – mobilny dostęp do sieci Kubańczycy dostali dopiero pod koniec 2018 roku, a i dziś jest on drogi i często przerywany.

Kuba | Nauka tańca na plaży (Dancing on the Beach by Christopher Lancaster na licencji CC BY-SA 2.0)

Cubaton: taniec kubańskiej ulicy

Lepszym popularyzatorem muzycznej wiedzy niż Internet jest na Kubie ulica – w tej przestrzeni serca większości kubańskiej młodzieży podbija cubaton, czyli kubańska odmiana reggaetonu. Cubaton to w skrócie gorące rytmy plus hip hop. Ta niegrzeczna, a mimo tego (a może właśnie dlatego) tradycyjna muzyczna mieszanka zawładnęła ulicami już na dobre.

Faktem jest, że rumbę i son poza zawodowymi tancerzami tańczą dziś głównie dziadkowie młodych Kubańczyków, jednak sam zwyczaj tańczenia na ulicach – obojętnie, czy tańczy się rumbę, habanerę, czy cubaton – jest, jak się wydaje, ponadpokoleniowy, co świadczy o tym, jak mocno jest on zakorzeniony w kubańskiej kulturze. Bawią się tak i młodsi, i starsi mieszkańcy największej karaibskiej wyspy.

Gdzie zobaczyć kubański taniec

W Hawanie najłatwiej trafić na rumbę w zaułku Callejón de Hamel w dzielnicy Centro, gdzie w niedzielne popołudnia odbywają się uliczne pokazy rumby przy bębnach. Salsę i son usłyszymy w klubach i barach starej Hawany i Vedado, a wieczorami również na Malecónie. W Trinidad tańczy się w plenerze przy schodach Casa de la Música. Planując taneczną podróż, warto zajrzeć też do artykułu Kuba – co zobaczyć? i pamiętać, że w 2026 roku przerwy w dostawach prądu mogą ograniczać wieczorne imprezy.

Kuba | Kubańska rumba w niczym nie przypomina rumby towarzyskiej (Rumba by Boggin na licencji CC BY-SA 2.0)

Najczęstsze pytania o kubański taniec

Jaki taniec jest najbardziej typowy dla Kuby?

Najważniejsze są son, rumba (zwłaszcza w odmianie guaguancó) i salsa w stylu casino. Wśród młodzieży króluje cubaton, czyli kubańska odmiana reggaetonu.

Gdzie w Hawanie zobaczyć rumbę?

W zaułku Callejón de Hamel w dzielnicy Centro, gdzie w niedzielne popołudnia odbywają się uliczne pokazy rumby przy bębnach. Salsę i son usłyszysz w klubach starej Hawany i Vedado.

Czy kubańska rumba to to samo co rumba towarzyska?

Nie. Kubańska rumba w niczym nie przypomina rumby towarzyskiej – to minispektakl, w którym tancerze prowadzą grę wzajemnego zainteresowania, przy rytmie bębnów conga i claves.