Klapa – dalmatyński śpiew z listy UNESCO

Klapa to tradycyjny dalmatyński śpiew wielogłosowy a cappella, wykonywany zwykle przez kilkuosobowe męskie zespoły, zwane właśnie klapami. Wywodzi się z nadmorskich miast i wysp Dalmacji, a w grudniu 2012 r. klapsko pjevanje, czyli śpiew klap, wpisano na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. Najłatwiej usłyszeć go latem w Splicie i na festiwalu w Omišu.

Chorwacja | Klapsko pjevanje wywodzi się z Dalmacji (Sibenik_1 by Mario Fajt na licencji CC BY 2.0)

Czym jest klapa

Słowo „klapa” w dialekcie dalmatyńskim oznacza paczkę przyjaciół, a w muzyce – grupę śpiewaków. „Klapsko pjevanje” to więc po prostu śpiew klap. Zespół tworzy zwykle od kilku do kilkunastu mężczyzn (najczęściej 5–8), którzy śpiewają bez akompaniamentu w kilku głosach: pierwszy i drugi tenor, baryton i bas. Tradycja ma korzenie w śpiewie kościelnym, a pieśni opowiadają najczęściej o miłości, winie, ojczyźnie i morzu. Obok klap męskich coraz częściej występują też klapy żeńskie; według angielskiej Wikipedii zespoły męskie i żeńskie zwykle się nie mieszają.

Jak śpiewa klapa

Klapa wywodzi się z nieformalnych spotkań przyjaciół. Tradycyjnie śpiewa się „ze słuchu”, bez dyrygenta i nut: najwyższy głos (pierwszy tenor) prowadzi melodię, a pozostali dołączają równocześnie. Czasem w tle pojawia się cicha gitara lub mandolina, ale to dodatek do głosów. Rytm schodzi na dalszy plan – w tym gatunku ważniejsze są harmonia i melodia. Ważnym krokiem w rozwoju gatunku było powstanie pierwszej klapy żeńskiej – Klapy Zadranke.

Klapa dziś

W 2008 r. chorwackie Ministerstwo Kultury uznało klapę za niematerialne dobro kulturowe kraju, a w 2012 r. weszła na listę UNESCO. W 2013 r. Chorwację w Konkursie Piosenki Eurowizji reprezentował zespół Klapa s Mora z piosenką „Mižerja”. Klapy wykonują dziś zarówno tradycyjne pieśni, jak i współczesne aranżacje oraz covery popularnych utworów, a festiwale poświęcone temu śpiewowi odbywają się w wielu miastach – od Omiša po Zagrzeb.

Wpis na listę UNESCO

Śpiew klap został wpisany na listę UNESCO podczas 7. sesji Komitetu Międzyrządowego ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego w dniach 3–7 grudnia 2012 r. Dołączył do kilkunastu innych chorwackich tradycji z tej listy, a sama Chorwacja ma też na koncie obiekty z listy światowego dziedzictwa, opisane w artykule Chorwackie obiekty na liście UNESCO. Wpis potwierdza wartość tej tradycji nie tylko dla Chorwatów, ale i dla świata. Jest też pewnego rodzaju podziękowaniem dla śpiewaków za ich wysiłek i wytrwałość oraz zobowiązaniem, by przekazywać dalmatyński śpiew młodszym pokoleniom.

Gdzie posłuchać klapy

• Omiš – od 1967 r. w sezonie letnim odbywa się tu Festiwal Dalmatyńskich Klap (Festival dalmatinskih klapa), najważniejsze wydarzenie tego gatunku. W historii festiwalu wystąpiło ok. 470 klap, a jury przyznaje najlepszym Złote, Srebrne i Brązowe Tarcze; w 1996 r. festiwal otrzymał państwowe wyróżnienie – Povelja Republike Hrvatske – za rolę w promowaniu klap. Terminy sprawdź przed wyjazdem na stronie organizatora.
• Split – klapy często śpiewają w okrągłym przedsionku (Vestibul) Pałacu Dioklecjana, gdzie kopuła daje znakomitą akustykę.
• Nadmorskie miasteczka i wyspy – latem amatorskie klapy śpiewają na placach, w konobach i podczas lokalnych świąt; warto zajrzeć do kalendarza świąt i wydarzeń kulturalnych w Chorwacji.

Najczęstsze pytania o klapę

Co to jest klapa?

Klapa to tradycyjny dalmatyński śpiew wielogłosowy a cappella, wykonywany przez grupę przyjaciół w składzie pierwszy i drugi tenor, baryton i bas. Pieśni mówią najczęściej o miłości, winie, ojczyźnie i morzu.

Kiedy klapa trafiła na listę UNESCO?

W grudniu 2012 r., podczas 7. sesji Komitetu Międzyrządowego ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Wcześniej, w 2008 r., klapę uznało za dobro kulturowe chorwackie Ministerstwo Kultury.

Gdzie najłatwiej usłyszeć klapę na żywo?

Latem w Omišu podczas Festiwalu Dalmatyńskich Klap (od 1967 r.), w Splicie oraz w nadmorskich miasteczkach, gdzie amatorskie klapy śpiewają na placach i podczas lokalnych świąt.

Czy klapa to tylko męski śpiew?

Tradycyjnie tak, ale dziś działają też klapy żeńskie. Pierwszą z nich była Klapa Zadranke.

Chorwacja | Nazwa „klapsko pjevanje” w dialekcie dalmatyńskim oznacza zespół muzyczny (ILHA DE HVAR - ARQUIPÉLAGO DE PAKLENI by Rui Ornelas na licencji CC BY 2.0)