Agawa i lawenda – oryginalne pamiątki z Hvaru

Najbardziej oryginalne pamiątki z Hvaru to wyroby z agawy – przede wszystkim koronki tkane przez benedyktynki z miasta Hvar – oraz produkty z lawendy, która od lat jest symbolem wyspy: olejki eteryczne i pachnące woreczki z suszonymi kwiatami. Poniżej wyjaśniamy, skąd wzięła się ta tradycja i na co zwrócić uwagę przy zakupach.

Chorwacja | Agawa to wyjątkowa roślina i duma wyspy Hvar (Agaves. by Thomassin Mickaël na licencji CC BY 2.0)

Agawa – roślina, która kwitnie raz w życiu

Agawa to symbol wyspy Hvar. Kwitnie tylko raz w życiu – po kilkunastu, a nawet kilkudziesięciu latach – a następnie usycha i umiera. Z tego powodu bywa nazywana „rośliną stulecia”.

Naczynia z agawy i koronki benedyktynek

Lokalni artyści wykonują z podziemnych części roślin misy, wazony i doniczki – to charakterystyczne pamiątki z wyspy.

Drugim produktem z agawy są koronki. Według legendy w połowie XIX wieku marynarz przywiózł z Teneryfy próbkę koronki wykonanej z agawy. W klasztorze benedyktynek, założonym w 1664 roku, jedna z zakonnic przez długi czas studiowała technikę jej wytwarzania, a powstałe koronki okazały się jeszcze delikatniejsze niż te z Wysp Kanaryjskich.

Chorwacja | Agawa – z włókien jej liści benedyktynki z Hvaru tkają koronki (Ágave by candi… na licencji CC BY 2.0)

W 2009 roku chorwackie koronkarstwo wpisano na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. Obejmuje ono trzy ośrodki: igłowe koronki z Pagu, klockowe z Lepoglavy oraz koronki z agawy z Hvaru. Te ostatnie są w Chorwacji wytwarzane wyłącznie przez benedyktynki z miasta Hvar: z liści agawy uzyskuje się cienkie, białe nici, z których zakonnice tkają wzór na tekturowym podkładzie. Podstawową zasadą jest to, że nie tkają koronek, gdy wieje bura – zimny, suchy północny wiatr, który wysusza i rwie delikatne włókna agawy. Zakonnice rozwijają własne wzory, inspirowane m.in. słońcem i kwiatami.

Muzeum koronek w klasztorze benedyktynek (stan na 2026)

Koronki można obejrzeć i kupić w klasztorze benedyktynek w mieście Hvar. Muzeum jest otwarte od 10:00 do 12:30 i od 16:00 do 19:00, w czwartki po południu i w niedziele jest zamknięte. Bilet kosztuje 5 € (stan na 2026).

Lawenda – dlaczego Hvar nazywa się wyspą lawendy

Hvar nazywany jest często wyspą lawendy. Uprawę na skalę handlową rozpoczął pod koniec lat 20. XX wieku mieszkaniec wyspy Bartul Tomičić, gdy winnice zaatakował mączniak rzekomy. Lawenda dobrze zniosła suchy klimat i wapienne, skaliste podłoże. W połowie XX wieku uprawa dawała tak dobre dochody, że wieś Velo Grablje – największy w Dalmacji ośrodek produkcji olejku – nazywano „wsią milionerów”, a do lat 70. Hvar należał do ważnych regionów uprawy lawendy w basenie Morza Śródziemnego.

Później ceny skupu spadły, młodzi wyjechali, a część plantacji zniszczyły pożary. Dziś lawendę znów sadzi się m.in. w okolicach Brusje, na równinie Stari Grad i koło Jelsy, a w Velo Grablje mieszka około 20 osób.

Kiedy kwitnie lawenda na Hvarze?

Lawenda zaczyna kwitnąć w czerwcu, a szczyt kwitnienia przypada na koniec czerwca i początek lipca, zależnie od pogody. Zbiory ruszają w lipcu. Na początku lipca w Velo Grablje odbywa się coroczny Festiwal Lawendy – w 2026 roku trwał od 3 do 4 lipca.

Co kupić z lawendy – olejek i pachnące woreczki

Woreczek z suszonymi kwiatami lawendy lub butelka eterycznego olejku lawendowego to praktyczna pamiątka z wyspy. Zapachowy woreczek znajdzie swoje miejsce praktycznie wszędzie: w samochodzie, w biurze, w mieszkaniu – w szafie lub pod poduszką. Eteryczny olejek lawendowy powstaje w wyniku destylacji kwiatów lawendy, i jest używany do ciepłych kąpieli, lamp zapachowych, jako olejek do masażu lub do pielęgnacji twarzy i ciała. Oba produkty można kupić w wielu miejscach na terenie całej Chorwacji – m.in. w sklepach, sklepach z pamiątkami, hotelach, aptekach i perfumeriach. Na Hvarze oferuje się też lokalne mydła, naturalne kosmetyki i miód od małych producentów; w Velo Grablje można poznać wytwórców osobiście.

Chorwacja | Latem nad wyspą unosi się zapach kwitnącej lawendy (IMG_0501 by Darij Zadnikar na licencji CC BY 2.0)

Czy lawenda ma właściwości lecznicze?

Lawenda od dawna jest ceniona w aromaterapii i kosmetyce, ale jej działanie trzeba traktować ostrożnie. Według amerykańskiego Narodowego Centrum Zdrowia Komplementarnego i Integracyjnego (NCCIH) badania nad olejkiem lawendowym są ograniczone: nie wiadomo, czy aromaterapia poprawia sen, a aromaterapia jest uznawana za możliwie bezpieczną, choć może wywołać ból głowy lub kaszel. Olejek nałożony na skórę może u niektórych osób powodować reakcje alergiczne. Pachnący woreczek lub olejek to więc dobra pamiątka, ale nie zamiennik leków.

Chorwacja | Lawendowe pole na wyspie Hvar (Lavender fields by Natasha de Vere & Col Ford na licencji CC BY 2.0)

Najczęstsze pytania o agawę i lawendę z Hvaru

Gdzie na Hvarze kupić koronki z agawy?

W klasztorze benedyktynek w mieście Hvar, gdzie działa muzeum koronek. Jest otwarte od 10:00 do 12:30 i od 16:00 do 19:00, zamknięte w czwartkowe popołudnia i w niedziele, a bilet kosztuje 5 € (stan na 2026).

Kiedy kwitnie lawenda na Hvarze?

Od czerwca, a najintensywniej pod koniec czerwca i na początku lipca. Wtedy też, na początku lipca, odbywa się festiwal lawendy w Velo Grablje.

Dlaczego koronki z agawy są wpisane na listę UNESCO?

W 2009 roku UNESCO wpisało na listę niematerialnego dziedzictwa chorwackie koronkarstwo z trzech ośrodków: Pagu, Lepoglavy i Hvaru. Koronki z agawy wytwarzają w Chorwacji wyłącznie benedyktynki z miasta Hvar.