Chorwacja – świat roślinny

Lasy i grunty leśne zajmują ok. 49% powierzchni Chorwacji, a świat roślinny dzieli się na wyraźne strefy: nadmorską strefę roślinności śródziemnomorskiej, przyśródziemnomorską strefę ciepłolubnych lasów i zarośli, strefę środkowoeuropejskich lasów liściastych, a na terenach górskich – strefę roślinności subalpejskiej i alpejskiej. W głębi kraju dominują dęby, graby, buki i wiązy, a na wybrzeżu makia, sosny, oliwki i winnice.

Chorwacja | Drewniane schody wśród lasu w Parku Narodowym Jezior Plitwickich – lasy pokrywają znaczną część Chorwacji (Plitvice Lakes National Park by Aleksandr Zykov na licencji CC BY-SA 2.0)

Jakie lasy rosną w Chorwacji?

Lasy i grunty leśne zajmują według zarządcy lasów państwowych Hrvatske šume ok. 49% powierzchni kraju. Najczęściej występującymi gatunkami drzew są dęby, graby, buki i wiązy.

Dąb slawoński i lasy nizinne

Od stuleci znany jest pochodzący z tych ziem dąb szypułkowy – słynny dąb slawoński – o bardzo twardym drewnie, z którego niegdyś budowano okręty. Duże skupisko dębów szypułkowych rośnie w dorzeczu Spačvy we wschodniej Slawonii: po stronie chorwackiej lasy zajmują tam ok. 40 tys. ha i należą do największych ciągłych nizinnych lasów dębowych Europy.

Buczyny i lasy jodłowe w górach

Rozległe lasy bukowe i jodłowe porastają stoki Gór Dynarskich, m.in. w okolicach Jezior Plitwickich. Buczyny z Parku Narodowego Paklenica i Parku Narodowego Sjeverni Velebit od 2017 r. należą do wpisanych na listę UNESCO „Pradawnych i pierwotnych lasów bukowych Karpat i innych regionów Europy”.

Jakie rośliny rosną na wybrzeżu i wyspach?

Dla strefy nadmorskiej charakterystyczne są zarośla typu makii – gęste, zimozielone, śródziemnomorskie zbiorowisko krzewów i niskich drzew – oraz lasy z dębem ostrolistnym (Quercus ilex), który jest typowym gatunkiem południowoeuropejskich lasów i zarośli. Do tego dochodzą rośliny sprowadzone przez człowieka: agawy, palmy, kaktusy i cyprysy.

Oliwki, winnice i cytrusy

Na wybrzeżu obserwować możemy typowo śródziemnomorskie uprawy – winnice oraz gaje cytrynowe i oliwne. Tysiące starych drzew oliwnych rosną w okolicy wsi Lun na wyspie Pag; dwa okazy mają według miejscowych przekazów ok. 1600 i 2000 lat, choć wieku tego nie potwierdzono. O uprawie winorośli piszemy w tekście Wokół chorwackich win.

Lawenda i żarnowiec

Gdzieniegdzie uwieść nas może zapach lawendy i żarnowca; lawendowe pola najbardziej kojarzą się z wyspą Hvar, o czym piszemy w artykule o agawie i lawendzie z Hvaru. Miłośnicy lawendy powinni wybrać się na Hvar w czerwcu – tak radzimy w tekście Kiedy jechać do Chorwacji?.

Chorwacja - Split | Kwitnąca bugenwilla oplatająca kamienną kamienicę (Flowers on the Wall by mabi2000 na licencji CC BY-SA 2.0)

Rośliny górskie i endemity

W wyższych partiach gór, zwłaszcza na Velebicie (najwyższy szczyt, Vaganski vrh, ma ok. 1757 m n.p.m.), pojawia się roślinność subalpejska i alpejska: kosodrzewina, górskie łąki i rośliny naskalne. Chorwacja ma też wiele gatunków endemicznych, czyli występujących tylko na jej terenie lub w najbliższej okolicy – według zestawień cytowanych w Wikipedii ok. 520 taksonów.

Degenia welebicka – symbol Velebitu

Najsłynniejszym endemitem jest degenia welebicka (Degenia velebitica) – niewielka roślina z rodziny kapustowatych o żółtych kwiatach. Rośnie wyłącznie w górach Velebit i Kapela, na otwartych kamienistych murawach, osypiskach i w szczelinach skalnych na wysokości od ok. 300 do 1300 m n.p.m., wystawiona na silną burę. Od 1964 r. podlega ochronie prawnej, od 1993 do 2022 r. widniała na chorwackiej monecie 50 lip, a dziś jest elementem herbu żupanii licko-seńskiej.

Gdzie oglądać chorwacką roślinność?

• Jeziora Plitwickie – buczyny i lasy jodłowe nad kaskadami jezior.
• Paklenica i Sjeverni Velebit – górskie buczyny z listy UNESCO oraz roślinność skalna i alpejska.
• Hvar – pola lawendy, najlepiej w czerwcu.
• Pag (Lun) – stare gaje oliwne.
• Wschodnia Slawonia – nizinne lasy dębowe nad Spačvą.

Najcenniejsze zbiorowiska roślinne chronione są w parkach narodowych Chorwacji. Szersze tło geograficzne – góry, krasowe wapienie i niziny – opisujemy w tekście o położeniu i warunkach naturalnych Chorwacji, a o zwierzętach, które zamieszkują te tereny, przeczytacie w artykule Chorwacja – świat zwierzęcy.

Najczęstsze pytania o roślinność Chorwacji

Jaką część Chorwacji pokrywają lasy?

Według zarządcy lasów państwowych Hrvatske šume lasy i grunty leśne zajmują ok. 49% powierzchni kraju. Dominują dęby, graby, buki i wiązy, a w górach także jodły.

Co to jest makia?

Makia to gęste, zimozielone zarośla typowe dla wybrzeża Morza Śródziemnego, w tym chorwackiego Adriatyku. Rosną w niej m.in. dąb ostrolistny i inne wiecznie zielone krzewy.

Czy w Chorwacji rosną rośliny, których nie ma nigdzie indziej?

Tak. Najsłynniejszą jest degenia welebicka, która rośnie tylko w górach Velebit i Kapela. Chroniona jest od 1964 r.