Cypr - świat roślinny

Na Cyprze rośnie ok. 1800 gatunków dzikich roślin, z czego ok. 128 to endemity – m.in. cedr cypryjski. Jest tu też kilkadziesiąt gatunków storczyków, a cyklamen cypryjski to narodowy kwiat wyspy. Najbogatsza jest roślinność gór Troodos, porośniętych lasami sosnowymi i cedrowymi. Już w starożytności Cypr uważano za wyspę wyjątkowo urodzajną – słynął z dobrego wina i doskonałej oliwy, a zboża wystarczało mu na własne potrzeby.

Cypr | Dwulistnik pszczeli (Bee Orchid; Ophrys apifera) – jeden z popularnych na Cyprze gatunków orchidei (Bee orchid by Steve Lee na licencji CC BY-SA 2.0)

Jak zmieniały się lasy Cypru?

Cypr był niegdyś gęsto zalesiony. Nawet równiny pokryte były bujnymi lasami i nie nadawały się do uprawy rolniczej. Część lasów zniszczono na potrzeby kopalń, na paliwo do wytopu srebra i miedzi. Dalsza część poszła na budowę okrętów. Każdy mógł karczować las i uzyskaną ziemię uprawiać. Dzisiaj wysokopienne lasy zajmują ok. 18,5% powierzchni wyspy (według danych cypryjskiego Departamentu Leśnictwa sprzed kilkunastu lat; dane FAO za 2023 rok podają 18,7%), głównie w masywie Troodos i w górach Kyrenii. Więcej o nich piszemy w artykule Cypryjskie lasy.

Ile gatunków roślin rośnie na Cyprze?

Wyspiarskie położenie, zróżnicowanie regionalne i łagodny klimat śródziemnomorski sprzyjają istnieniu na Cyprze bogatego świata roślinnego, który do dziś nie został do końca zbadany. Na wyspie rośnie ok. 1800 gatunków dziko rosnących roślin, z czego ok. 128 to endemity, niewystępujące nigdzie indziej. Wśród roślin wyróżnić można kilkadziesiąt gatunków storczyków.

Ochrona przyrody na Cyprze – parki i rezerwaty

Czternaście narodowych parków leśnych, dziewięć rezerwatów przyrody, dwa chronione obszary morskie oraz cztery rezerwaty łowieckie – tak przedstawiał się bilans wyspy w chwili pisania artykułu. Ochronę przyrody wzmocniło członkostwo Cypru w Unii Europejskiej i sieć obszarów Natura 2000. Szczegóły opisujemy w tekście Parki narodowe, rezerwaty i obszary chronione na Cyprze.

Cypr | Cyklamen – emblematyczny kwiat Cypru (More Cyclamen by Verity Cridland na licencji CC BY 2.0)

Kwiaty Cypru – storczyki, narcyzy i tulipany

Na Cyprze znajdują się liczne gatunki roślin o charakterze endemicznym. Oznacza to, że rozwijają się dobrze tylko na tej wyspie. Współtworzą one różnorodność roślinności Cypru wraz z narcyzami, mieczykami i tulipanami. Miłośnicy filigranowych orchidei znajdą tutaj kilka naprawdę rzadkich okazów. Do najbardziej znanych należą: gatunki dwulistnika (m.in. dwulistnik pszczeli), storczyk anatolijski i storczyk olbrzymi. Repertuar uzupełniają kwitnące hiacynty, a w ogrodach także sprowadzone z Ameryki poinsecje.

Drzewa i krzewy Cypru – od sosen po oliwki

Bogactwo gatunków dotyczy nie tylko roślin kwitnących, ale też drzewiastych. Występują tutaj sosny (alepska, kalabryjska i czarna), cedry i dęby (ostrolistny i olcholistny), a obok nich migdałowce, kwitnące jabłonie i grusze oraz brzoskwinie o aromatycznych kwiatach. Do tego dochodzą oczywiście cyprysy i drzewa oliwkowe (o zbiorach i oliwie piszemy w artykule Cypryjska oliwa z oliwek).

Cypr (Akrotiri) | Cypryjskie drzewa oliwne (te na zdjęciu liczą aż 400 lat!) (400 year old olive trees in Akrotiri, Cyprus by Karen Bryan na licencji CC BY-ND 2.0)

Na północy wyspy rosną m.in. wiecznie zielone araukarie, różnobarwne bugenwille, kolczaste i pięknie kwitnące pnącza, opuncje (sadzone często jako żywopłoty), pachnące plumerie, granaty, z których szkarłatnych kwiatów rozwijają się znane owoce oraz hibiskus zwany z racji swych wspaniałych kwiatów „kwiatem pięknych snów”.

Cypr północny słynie z dużej liczby drzew szarańczynu, którego strąki zwane są „chlebem świętojańskim”. W dawnych czasach był to szlagier eksportowy Cypru, jego „czarne złoto”. Im dalej na południe, tym częściej spotkać możemy krzewy kaparów, które rzadko kwitną, ponieważ nierozwinięte pączki kwiatowe są zrywane jako delikatesowa przyprawa. Także wawrzyn i morwa są często spotykane na Cyprze.

Niezwykłą urodą wśród cypryjskich roślin odznacza się urginia morska, zwana też cebulą morską. Na wierzchołku wysokiej na 1,5 m rośliny otwiera się ponad pięćdziesiąt białych kwiatów w kształcie gwiazd, tworzących gęste grono.

Cypr | Urginia morska (Scilla silliness by Seán A. O’Hara na licencji CC BY 2.0)

Roślinność gór Troodos – cyklamen i cedry

Szczególne warunki ekologiczne, jak np. wysokość położenia terenu, opady deszczu, temperatura oraz geologia, spowodowały powstanie jedynego w swoim rodzaju świata roślin w górach Troodos. Rośnie tu kwiat narodowy – cypryjski cyklamen (Cyclamen cyprium), który występuje w lasach na wysokości 300–1200 m n.p.m. i kwitnie od jesieni do zimy, z białymi lub bladoróżowymi płatkami i purpurową plamką przy środku kwiatu. Na wysokości ponad 1200 m stoją wiekowe drzewostany z sosną czarną, podczas gdy w niższych regionach zadomowiła się sosna kalabryjska.

Naturalne drzewostany cedrowe znajdują się w dolinie cedrów, w pobliżu leśnego ośrodka Stavros tis Psokas. Cedr cypryjski (Cedrus brevifolia) rośnie na wysokości 800–1400 m n.p.m. w pięciu naturalnych skupiskach; największe, Tripylos, zajmuje ok. 2 km² i liczy ok. 16 tys. dorosłych drzew. Botanicy spierają się, czy to osobny gatunek, czy odmiana cedru libańskiego, a Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje go za gatunek narażony na wyginięcie.

Poważnym zagrożeniem, zwłaszcza dla cypryjskich lasów, są częste pożary, a odnowienia i zalesienia są trudne do przeprowadzenia ze względu na brak wody.

Cypr | Cypryjskie tulipany (TRNC - North Cyprus - Tulipa cypria, Akköprü Dam near Camlibel by muffinn na licencji CC BY 2.0)

Najczęstsze pytania o rośliny Cypru

Jaki kwiat jest narodowym kwiatem Cypru?

Cyklamen cypryjski (Cyclamen cyprium). Rośnie w lasach gór Troodos na wysokości 300–1200 m n.p.m. i kwitnie od jesieni do zimy.

Ile gatunków roślin rośnie na Cyprze?

Ok. 1800 gatunków dziko rosnących roślin, z czego ok. 128 to endemity niewystępujące nigdzie indziej.

Gdzie na Cyprze rosną cedry?

Cedr cypryjski (Cedrus brevifolia) rośnie w górach Troodos na wysokości 800–1400 m n.p.m., m.in. w Dolinie Cedrów koło Stavros tis Psokas. Największe skupisko, Tripylos, liczy ok. 16 tys. dorosłych drzew.