Kłusownictwo na Cyprze

Kłusownictwo na Cyprze to przede wszystkim nielegalne chwytanie ptaków śpiewających, z których przyrządza się lokalny przysmak – ambelopoulię. Według organizacji BirdLife Cyprus co roku giną w ten sposób setki tysięcy ptaków, a w rekordowym 2014 r. było to ok. 2,5 mln. W raporcie BirdLife International z 2016 r. Cypr znalazł się wśród pięciu krajów śródziemnomorskich, w których zabija się najwięcej ptaków.

Cypr | Birdlife Cyprus zajmuje się ochroną ptaków przed kłusownikami na wyspie; na zdjęciu dwie jaskółki dymówki na gałęzi (Hirundo rustica perched lake by Júlio Reis, Wikimedia Commons, na licencji CC BY-SA 3.0)

Co to jest ambelopoulia?

Ambelopoulia przyrządza się ze schwytanych małych ptaków śpiewających, które przelatują nad Cyprem w czasie wędrówek do ciepłych krajów. Nazwa pochodzi od kapturki – po grecku ambelopouli – głównego celu kłusowników, ale w sieci trafia ponad 40 gatunków ptaków, w tym także gatunki rzadkie i chronione. Zimą kłusownicy polują głównie na drozdy śpiewaki.

Przyrządzone z ptaków wędrownych potrawy są uważane za lokalny przysmak, dlatego wielu mieszkańców Cypru od lat zajmuje się kłusownictwem. Ptaki trafiają nielegalnie do restauracji i domów prywatnych, a według BirdLife Cyprus ten proceder to „biznes” wart miliony euro.

Danie podaje się smażone, grillowane, marynowane lub gotowane. Ptaków nie patroszy się, więc zjada się je w całości. Odłów ptaków na jedzenie jest na Cyprze zakazany od 1974 r., ale egzekwowanie zakazu bywało słabe, a część restauracji podawała danie bez konsekwencji.

Jak łapane są ptaki?

Ptaki łapane są w bardzo brutalny sposób – w rozpięte między drzewami cienkie sieci (tzw. sieci ornitologiczne, mist nets) albo na lepy, czyli gałązki pokryte klejem. Przynętą są odtwarzane z głośników nagrania ptasiego śpiewu. Najwięcej pułapek wykrywa się w dystryktach Larnaka i Famagusta, wiosną i jesienią w czasie wędrówek oraz zimą.

Elektroniczne wabiki

Odtwarzacze z nagraniami śpiewu zwiększają liczbę złapanych ptaków docelowych gatunków 6–8 razy. Badania Uniwersytetu Cypryjskiego wykazały też, że wabiki zwiększają liczbę przypadkowo złapanych ptaków innych gatunków, w tym tych, którym grozi wyginięcie.

Ile ptaków ginie na Cyprze?

Skalę procederu BirdLife Cyprus szacuje na podstawie monitoringu pułapek na wyspie:

• w 2014 r. – ok. 2,5 mln ptaków, najgorszy rok w historii pomiarów;
• jesienią 2025 r. – ok. 726 tys. ptaków;
• zwykle – setki tysięcy ptaków rocznie, głównie kapturek (ambelopouli) i drozdów śpiewaków.

Do gatunków docelowych należą kapturka zwyczajna (Sylvia atricapilla) i śpiewak (Turdus philomelos), ale w sieci trafia ponad 40 gatunków. Według raportu BirdLife International „The Killing” z 2016 r. Cypr należy do pięciu śródziemnomorskich krajów o największej liczbie zabijanych ptaków.

Cypr | Potrawy przyrządzane z wędrownych ptaków są lokalnym przysmakiem (Falciot #2 by pau.artigas na licencji CC BY-SA 2.0)

Walka z kłusownictwem

Obecnie wiele organizacji, między innymi BirdLife Cyprus, zajmuje się ochroną ptaków przed kłusownikami. Organizacja prowadzi systematyczny monitoring pułapek, naciska na władze, by konsekwentnie egzekwowały prawo, i prowadzi działania edukacyjne – jej celem jest „zero tolerancji” dla tego procederu. Pułapki są niszczone, a złapanym kłusownikom grożą grzywny.

Jak wynika z raportów BirdLife, znaczna część ptaków chwytana jest w okolicach brytyjskiej bazy wojskowej Dhekelia we wschodniej części wyspy, gdzie ściganiem kłusowników zajmuje się policja baz brytyjskich.

Co może zrobić turysta?

Najprostsza pomoc to nie zamawiać ambelopoulii ani potraw z małych ptaków – nawet jeśli w restauracji zostaną zaproponowane „pod stołem”. Zauważone sieci lub lepy można zgłosić przez formularz na stronie BirdLife Cyprus; nie należy samodzielnie niszczyć pułapek ani konfrontować się z kłusownikami. Więcej o bogactwie przyrody wyspy przeczytacie w tekstach Cypr – świat zwierzęcy i Parki narodowe, rezerwaty i obszary chronione na Cyprze, a zimą warto wybrać się na obserwację flamingów nad Słonym Jeziorem w Larnace.

Więcej informacji na temat pomocy zagrożonym gatunkom ptaków można znaleźć na cypryjskiej stronie organizacji BirdLife: www.birdlifecyprus.org.

Najczęstsze pytania o kłusownictwo na Cyprze

Co to jest ambelopoulia?

To potrawa z drobnych ptaków śpiewających, głównie kapturek, smażonych, grillowanych, marynowanych lub gotowanych. Jej przygotowanie jest nielegalne, a pozyskiwanie ptaków do niej jest główną przyczyną kłusownictwa na wyspie.

Czy turysta może przypadkiem zjeść ambelopoulię?

Zdarza się, że lokale proponują je poza menu. Najprostsza ochrona to nie zamawiać potraw z małych ptaków i nie przyjmować takich propozycji; meze i inne dania z naszego przewodnika po kuchni cypryjskiej ich nie zawierają.

Gdzie zgłosić pułapki na ptaki na Cyprze?

Na stronie BirdLife Cyprus działa formularz zgłaszania kłusownictwa. Warto podać dokładne położenie, np. z mapy w telefonie, i zdjęcie sieci lub lepów.