Cypryjskie lasy

Lasy wysokopienne zajmują na Cyprze ok. 18,5% powierzchni wyspy (171 615 ha według danych cypryjskiego Departamentu Leśnictwa sprzed kilkunastu lat), a najwięcej ich rośnie w górach Troodos i w Górach Kyreńskich. Nowsze dane FAO, publikowane przez Bank Światowy, dają podobny wynik: w 2023 roku lasy zajmowały 18,7% powierzchni lądowej Cypru. Dominuje w nich sosna kalabryjska, a w wyższych partiach gór – sosna czarna i endemiczny cedr cypryjski. Lasy mają przede wszystkim znaczenie ochronne i społeczne, natomiast ich wartość gospodarcza jest niewielka.

Cypr | Wysokopienne lasy zajmują tylko ok. 18% powierzchni wyspy (img_1302 by Leonid Mamchenkov na licencji CC BY 2.0)

Gatunki lasotwórcze na Cyprze

• Sosna kalabryjska (Pinus brutia) – najczęściej występująca,
• Sosna czarna (Pinus nigra) – występuje w górach Troodos,
• Cedr cypryjski (Cedrus brevifolia) – rośnie endemicznie w zachodniej części masywu Troodos, w lasach Pafos, m.in. w okolicach szczytu Tripylos, na wysokości ok. 1300 m. Zajmuje powierzchnię ok. 5 km². Przez niektórych botaników jest uważany za podgatunek cedru libańskiego.
• Olcha, topola, klon jawor, akacja i inne (występujące wzdłuż rzek).

Gatunki podszytowe lasów cypryjskich

• Chruścina jagodna (Arbutus unedo), czyli drzewo poziomkowe,
• Pistacja terpentynowa (Pistacia terebinthus),
• Pistacja kleista (Pistacia lentiscus),
• Drzewa oliwkowe (Olea sp.),
• Drzewo karobowe (Ceratonia siliqua), inaczej szarańczyn strąkowy,
• Wawrzyn szlachetny (Laurus nobilis),
• Dąb olcholistny (Quercus alnifolia) – gatunek endemiczny, rośnie na Troodos na wysokości 400-1800 m.
• Jałowce (Juniperus sp.)

Cypr | Lesisty krajobraz w parku Akadimias (Akadimias Park by Sergey Galyonkin na licencji CC BY-SA 2.0)

Makia, czyli wiecznie zielone zarośla

Na powierzchni 126 090 ha, czyli 13,63% powierzchni Cypru, występuje makia (makchia). Jest to wtórna formacja roślinna powstała na skutek trwającej setki lat szkodliwej działalności człowieka, polegającej na nadmiernym pozyskiwaniu drewna, wypalaniu lasów i wypasaniu bydła. Normalne w tych warunkach klimatycznych i glebowych wyniosłe drzewostany dębowe zostały zdegradowane do trzy- pięciometrowych zarośli. Wiecznie zielone zarośla tworzą m.in. dąb ciernisty i ostrolistny, oliwki, pistacje, wrzosiec i mitr.

Garig, czyli niskie zarośla ziołowe

87 769 ha, czyli 9,49% powierzchni wyspy zajmuje inna wtórna formacja roślinna zwana garig. Jest to zdegradowana nadmiernym wypasem makia, zarośla dochodzące do wysokości dwóch metrów. Występują tutaj bardzo liczne gatunki roślin krzewiastych, bylin oraz roślin jednorocznych, m.in.: rozmaryn, tymianek, lawenda, szałwia, karłatka, wawrzynek, czystek, żeleźniak, rośliny cebulkowe – anemony, urginia, śniedek, kosaciec, złotogłów oraz wiele gatunków storczyków.

Według tych samych danych Departamentu Leśnictwa grunty leśne (łącznie z makią i garigiem) stanowią 42,32% wyspy, z czego 24,74% to lasy prywatne, a 17,58% – lasy państwowe. Najcenniejsze z nich są chronione jako parki i rezerwaty – piszemy o nich w tekście Parki narodowe, rezerwaty i obszary chronione na Cyprze, a o roślinności całej wyspy w artykule Cypr – świat roślinny.

Cypr | Cienisty las nad rzeką Diarizos z kamiennym mostem (Tzielefos bridge by Φ-Filippos-Κ na licencji CC BY 2.0)

Jak sosna kalabryjska radzi sobie z ogniem?

Sosna kalabryjska, rosnąca w niższych partiach gór, ma szyszki, które po dojrzeniu mogą pozostawać zamknięte i otwierają się dopiero w sprzyjających warunkach. Dzięki temu po pożarze las ma szansę się odnowić, choć na Cyprze ogranicza to brak wody, o którym piszemy też w tekście Cypr – świat roślinny. Sosna osiąga zwykle 20–35 m wysokości.

Pożary lasów na Cyprze

Latem lasy są suche, a pożary należą do głównych zagrożeń. 23 lipca 2025 r. ogień wybuchł w okolicach wsi Malia w dystrykcie Limassol i objął ponad 120 km² terenu. Zginęły dwie osoby, ewakuowano 14 wsi, a z gaszeniem pomagało ponad 250 strażaków, 75 wozów i 14 statków powietrznych, także z Izraela, Jordanii, Libanu i Hiszpanii. Jako przyczynę podaje się niedopałek papierosa rzucony przy górskiej drodze. Latem nie wyrzucaj niedopałków z samochodu i nie rozpalaj ognia w lesie; o pożarze zawiadamiaj numer alarmowy 112.

Gdzie zobaczyć las na Cyprze?

Najłatwiej dotrzeć do lasów w górach Troodos, gdzie na niższych wysokościach dominuje sosna kalabryjska, a wyżej – sosna czarna, aż do szczytu Olimp (1952 m). W państwowym lesie Pafos leży Dolina Cedrów, a cedr cypryjski rośnie naturalnie tylko w Troodos, w pięciu skupiskach; największe, Tripylos, zajmuje ok. 2 km² i liczy ok. 16 tys. dorosłych drzew. W Troodos znajdują się też malowane bizantyjskie kościoły z listy UNESCO, a o słynnym klasztorze Kykkos piszemy osobno. Wykaz najcenniejszych terenów znajdziesz w artykule o parkach narodowych i rezerwatach.

Najczęstsze pytania o lasy na Cyprze

Jaką część Cypru zajmują lasy?

Lasy wysokopienne zajmują ok. 18,5% powierzchni wyspy (171 615 ha według cypryjskiego Departamentu Leśnictwa, dane sprzed kilkunastu lat). Wraz z makią i garigiem grunty leśne to ok. 42% wyspy.

Jakie drzewa rosną w cypryjskich lasach?

Dominuje sosna kalabryjska, a w wyższych partiach Troodos rośnie sosna czarna. Endemiczny cedr cypryjski występuje tylko w zachodnich Troodos, a wzdłuż rzek rosną olchy, topole i klony.

Dlaczego na Cyprze jest tyle pożarów lasów?

Gorące, suche lato i susza sprawiają, że roślinność łatwo się zapala, a pożar może wywołać nawet niedopałek rzucony przy drodze. Odnowienie lasu po pożarze utrudnia brak wody.