Cypryjskie królestwo kotów

Cypr nazywany jest „wyspą kotów”, a jego symbolicznym królestwem jest klasztor św. Mikołaja od Kotów (Agios Nikolaos ton Gaton) na przylądku Gata, na półwyspie Akrotiri niedaleko Limassol. Według legendy koty sprowadziła na wyspę w IV wieku (tradycja podaje 328 r.) święta Helena, matka cesarza Konstantyna Wielkiego, aby pozbyć się jadowitych węży, które po 36-letniej suszy rozpanoszyły się na wyspie. Dziś w klasztorze mieszkają mniszki, które opiekują się licznymi kotami.

Cypr | Cypr nazywany bywa “wyspą kotów” (Cute kittens lying down (black kitten and tortoise shell kitten) - Paphos (Pafos) Harbour, Paphos (Pafos), Cyprus by Glen Bowman na licencji CC BY-SA 2.0)

Koty na Cyprze

Koty zostały przywiezione na Cypr statkami. Wypuszczono je na południowym krańcu wyspy, który nazwano Kocim Przylądkiem (Przylądek Gata, ang. Cape Gata). Wałęsającymi się czworonogami zaopiekowali się mnisi z położonego opodal klasztoru, który od tego momentu zyskał nazwę Kociego lub Monastyru Świętego Mikołaja od Kotów. Według tradycji klasztor założono w IV wieku, co czyniłoby go jednym z najstarszych na wyspie. Dawniej mnisi używali dwóch dzwonów – jednym przywoływali koty na posiłek, drugim wysyłali je na polowanie na węże.

Klasztor położony jest na półwyspie Akrotiri w regionie Limassol, niedaleko słonego jeziora Akrotiri i brytyjskiej bazy wojskowej. Niezwykle piękne dla oka są momenty, gdy w okresach wezbrania wód pobliskiego zbiornika zlatują nad niego tysiące flamingów.

Klasztor Świętego Mikołaja zamieszkują liczne koty oraz mniszki zajmujące się ich karmieniem. Populacja kotów w klasztorze w pewnym okresie mocno się zmniejszyła, ale dzięki opiece mniszek znów jest liczna.

Koty żyją jednak w całym kraju. Wszędzie tam, gdzie są karmiciele, są i koty. Czarne, bure, pręgowane – zobaczymy je spacerujące w centrum miasta, leniwie drzemiące na ławce czy na maskach samochodów. Spacerują samotnie lub całymi gangami. Gdy się zmęczą, wylegują się na murkach i chodnikach. Z pozoru wydają się być leniwe, lecz kto zna ich prawdziwą naturę wie, że to tylko pozory.

Cypr | Klasztor Agios Nikolaos ton Gaton na Przylądku Gata (Holy Monastery of St Nicholas of the Cats (Agios Nikolaos ton Gaton), Akrotiri, Limassol, Cyprus by Glen Bowman na licencji CC BY-SA 2.0)

Najstarszy kot przy człowieku i rasa Aphrodite’s Giant

Obecność kotów na Cyprze jest starsza niż legenda o świętej Helenie. W neolitycznej osadzie Shillourokambos archeolodzy znaleźli starannie przygotowany grób dzikiego kota z Bliskiego Wschodu, uznawany za najstarszy znany przykład bliskiego związku kota z człowiekiem – wcześniejszy o tysiące lat od egipskich przedstawień kotów.

Cypryjskie koty to tzw. landrace, czyli miejscowa populacja, a nie oficjalna rasa. Z jej odmiany powstała hodowlana rasa Aphrodite’s Giant, uznana przez World Cat Federation, a przez TICA (The International Cat Association) tymczasowo – pod nazwą Aphrodite. Nie ma jednak dowodów na to, że dzisiejsze koty pochodzą od dzikich kotów dawnego Cypru, choć twierdzą tak niektórzy hodowcy.

Jak dojechać i jak zwiedzać

Klasztor leży na południowym krańcu półwyspu Akrotiri, przy przylądku Gata, ok. 15 km na zachód od Limassol, na terenie brytyjskiej bazy suwerennej. Najwygodniej dotrzeć tu samochodem lub taksówką z Limassol; po drodze warto zatrzymać się przy słonym jeziorze Akrotiri, gdzie zimą żerują flamingi. To czynny klasztor żeński, więc obowiązuje strój zakrywający ramiona i kolana oraz zachowanie ciszy. Zwyczajowo zostawia się datek na utrzymanie klasztoru i karmę dla kotów. Według cypryjskiej organizacji turystycznej klasztor jest otwarty codziennie przez cały rok w godz. 7:00–12:00 i 14:00–17:00, a wstęp jest bezpłatny (stan na 2026); sama cerkiew klasztorna jest czasowo zamknięta z przyczyn technicznych. Godziny mogą się zmienić bez zapowiedzi, więc przed wizytą warto zadzwonić (tel. +357 25 952 621). Inne zaskakujące fakty o wyspie, od dzikich osłów na Karpazie po historię Commandarii, zebraliśmy w artykule Ciekawostki z Cypru.

Najczęstsze pytania

Gdzie jest klasztor kotów na Cyprze?

Klasztor św. Mikołaja od Kotów (Agios Nikolaos ton Gaton) znajduje się przy przylądku Gata na półwyspie Akrotiri, na południe od Limassol. Leży na terenie brytyjskiej bazy suwerennej Akrotiri, ale turyści mogą go odwiedzać.

Skąd na Cyprze tyle kotów?

Według legendy święta Helena sprowadziła w IV wieku na wyspę setki kotów z Egiptu lub Palestyny, aby walczyły z jadowitymi wężami. Koty towarzyszą jednak ludziom na Cyprze znacznie dłużej – w neolitycznej osadzie Shillourokambos znaleziono pochówek kota sprzed ok. 9500 lat.

Jak się ubrać do klasztoru kotów?

To czynne miejsce kultu i klasztor żeński, dlatego ramiona i kolana powinny być zakryte, a na terenie klasztoru należy zachowywać się cicho. Warto zostawić datek na utrzymanie klasztoru i karmienie kotów.