Przyroda Portugalii – flora i fauna kraju

Przyroda Portugalii łączy dwa światy: wilgotna, zielona północ przypomina krajobrazy Europy Środkowej, a ciepłe południe porastają dęby korkowe, sosny i śródziemnomorska makia. Wśród zwierząt największą uwagę ochroniarzy przyciągają ryś iberyjski, którego w 2025 roku naliczono w Portugalii 394 osobniki, i mniszka śródziemnomorska. Jedyny park narodowy kraju, Peneda-Gerês, utworzono w 1971 roku.

Nie bez powodu Portugalię nazywa się „ogrodem botanicznym Europy”. Bogata szata roślinna rozwija się dzięki łagodnemu klimatowi, na który duży wpływ ma bliskość oceanu.

Portugalia | Portugalia jest pełna zieleni (Lenda da Imagem da Nossa Senhora do Carmo - Legend of the image of Senhora do Carmo by Pedro Dias na licencji CC BY 2.0)

Flora Portugalii: dęby i sosny

Portugalia jest pełna zieleni, m.in. za sprawą występującego na jej obszarach, odpornego na suszę dębu. Do innych charakterystycznych gatunków drzew należą: dąb korkowy (na południe od rzeki Tag) i sosna śródziemnomorska (wybrzeże). Powszechne są też drzewokształtne wrzosy, lawenda i rozmaryn.

Podczas gdy na północy Portugalii swoje królowanie wiodą acidofilne (czyli najlepiej rozwijające się w środowisku kwaśnym) lasy dębowe, środkowa i południowa części kraju należy do ciepłolubnych dębów okrągłolistnych. Im dalej na południe, tym częściej można spotkać dęby korkowe.

Południowe wybrzeże Portugalii opanowały lasy sosnowe, roślinność wydmowa, tzw. słonorośla (jak sama nazwa wskazuje – rośliny świetnie czujące się na słonym podłożu) i makia (formacja roślinna typowa dla rejonów śródziemnomorskich, są to zwykle skarlałe drzewka o twardych listkach, dzikie oliwki i aromatyczne rośliny zielone).

Efektem dalekich podróży dawnych Portugalczyków oraz zagorzałej kolonizacji są m.in. zaszczepione na terenie kraju różne egzotyczne rośliny, nie występujące tu naturalnie. Mowa przede wszystkim o kwiatach i krzewach wywodzących się prosto z Brazylii, Dalekiego Wschodu, czy też Australii (np. eukaliptus), które spotykamy wzdłuż portugalskich ulic, w parkach i w prywatnych ogrodach.

Ważnym elementem portugalskiej szaty roślinnej są także malownicze gaje oliwne, rozległe winorośle i wszechobecne sady owocowe.

Portugalia | Górski krajobraz z krówką (2010-07-19 by Guillaume Baviere na licencji CC BY 2.0)

Fauna Portugalii i gatunki zagrożone

Jeżeli chodzi o świat zwierzęcy, to na górskich halach Portugalii najczęściej spotkać możemy pasące się krowy. Flora i fauna północnych rejonów kraju znacznie bardziej przypomina krajobraz środkowoeuropejski, aniżeli śródziemnomorski.

Dla środkowych i południowych rejonów Portugalii charakterystyczna jest fauna ściśle związana z roślinnością śródziemnomorską.

Znaczna część portugalskich ssaków to gatunki zagrożone. Najciekawszymi przedstawicielami portugalskiej fauny są: mniszka śródziemnomorska (ssak płetwonogi, którego niewielka populacja, szacowana na 30–40 osobników, żyje przy wyspach Desertas na Maderze), ryś iberyjski i ssaki z rzędu nietoperzy – karlik oraz endemiczny borowiec azorski (Nyctalus azoreum), występujący wyłącznie na Azorach.

Ryś iberyjski i mniszka śródziemnomorska – ochrona gatunków

Ryś iberyjski był jeszcze w 2002 roku jednym z najbardziej zagrożonych kotów świata: żyło go tylko 94 osobniki. W Portugalii program reintrodukcji ruszył w 2015 roku w dolinie rzeki Guadiana, a według danych za 2024 rok w kraju żyje około 354 rysi (w Hiszpanii 2047). Od 2024 roku gatunek ma w czerwonej księdze IUCN status „narażony” (Vulnerable), a nie „zagrożony wyginięciem”. Podobnie mniszkę śródziemnomorską w 2023 roku przeniesiono z kategorii „zagrożony wyginięciem” do „narażony”.

Pod portugalskim niebem dostrzec można m.in.: szybujące sępy płowe, głuptaki i kuropatwy czerwone.

Wśród skał i krzewów kryją się z kolei miejscowe płazy i gady: traszki (np. będący endemitem iberyjskim żebrowiec hiszpański, Pleurodeles waltl), węże i jaszczurki.

Gdzie oglądać przyrodę

Dziką przyrodę północy najlepiej poznać w jedynym parku narodowym w kraju – Parku Narodowym Peneda-Gerês, z lasami dębowymi, górskimi halami i wolno żyjącymi końmi garrano. Park utworzono 8 maja 1971 roku, zajmuje 695,9 km², a według Wikipedii występuje w nim około 235 gatunków kręgowców i 823 taksony roślin naczyniowych. Leży na styku regionów eurosyberyjskiego i śródziemnomorskiego, co tłumaczy jego bogactwo botaniczne. Żyje tu m.in. wilk iberyjski, a także endemiczne gatunki Półwyspu Iberyjskiego, jak żaba iberyjska i salamandra Chioglossa lusitanica (ang. gold-striped salamander).

Garrano to rasa niewielkich koni (ogiery mają średnio 128 cm w kłębie), występująca głównie w północnej Portugalii. Większość z nich żyje półdziko w górach, w rodzinnych stadach.

Najczęstsze pytania o przyrodę Portugalii

Ile jest parków narodowych w Portugalii?

Jeden: Peneda-Gerês na północy kraju, utworzony w 1971 roku. Poza nim działają liczne parki i rezerwaty przyrody, m.in. Serra da Estrela.

Gdzie w Portugalii żyje ryś iberyjski?

Program reintrodukcji prowadzi się od 2015 roku w dolinie rzeki Guadiana na południu kraju. W 2024 roku w Portugalii żyło około 354 rysi.

Co rośnie na południu Portugalii?

Dęby korkowe (na południe od Tagu), sosny śródziemnomorskie na wybrzeżu, makia, dzikie oliwki i aromatyczne zioła, takie jak lawenda i rozmaryn.