Park Narodowy Peneda-Gerês

Park Narodowy Peneda-Gerês (nazywany też po prostu Gerês) to jedyny park narodowy w Portugalii, utworzony 8 maja 1971 roku. Leży w regionie Norte, w północno-zachodniej części kraju przy granicy z Hiszpanią, i obejmuje ok. 700 km² gór, lasów, rzek i wodospadów oraz tradycyjnych granitowych wiosek. Główną bazą turystyczną jest uzdrowisko Caldas do Gerês, do którego z Bragi dojedziemy samochodem lub autobusem.

Park jest częścią transgranicznego rezerwatu biosfery UNESCO Gerês-Xurés, ustanowionego 27 maja 2009 roku wspólnie z hiszpańskim parkiem przyrody Baixa Limia-Serra do Xurés w Galicji. Głównym celem parku narodowego jest ochrona lokalnej flory, fauny, wody i krajobrazu oraz edukacja i turystyka.

Portugalia | Powierzchnia parku wynosi 702,90 km² (Parque Nacional Peneda Gerês by Libânia Pereira na licencji CC BY 2.0)

Geografia parku

Powierzchnia obszaru chronionego wynosi ok. 700 km² (w zależności od źródła od ok. 696 do ok. 703 km²).

W krajobraz parku wpisują się pasma górskie: Serra da Peneda, Serra do Soajo, Serra do Gerês i Serra Amarela. Będziemy tu mieli okazję podziwiać krajobraz górski w jego pełnej krasie.

Ciekawostką jest, że po przekroczeniu granicy chronionej zobaczymy tradycyjne wioski, w których toczy się normalne życie. Chroniona jest więc nie tylko przyroda, ale i styl życia mieszkańców, który jest niezmienny od setek lat. Na terenie parku mieszka około 9 tysięcy osób.

Park Gerês charakteryzuje obfitość wody: przepiękne wodospady, niewielkie strumienie oraz malownicze rzeki, np. Arado, Castro Laboreiro, Cávado, Lima czy Homem. Najczęściej odwiedzane są wodospady na rzece Arado oraz przy Portela do Homem, tuż przy granicy z Hiszpanią.

W krajobrazie parku dostrzeżemy trzy wyraźne strefy: najbardziej dostępną dla turystów i ucywilizowaną okolicę uzdrowiska Caldas do Gerês, górskie szlaki Serra do Gerês w południowo-wschodniej części parku oraz najbardziej dzikie i odludne pasmo Serra da Peneda na północy.

Oprócz przyrody warto zobaczyć zabytki: fragmenty rzymskiej drogi Geira, która łączyła Bragę z Astorgą, średniowieczne zamki w Castro Laboreiro i Lindoso oraz kamienne spichlerze espigueiros w Lindoso i Soajo. W gminie Terras de Bouro, na terenie parku, leży też zatopiona wioska Vilarinho da Furna, której ruiny wyłaniają się z wody przy niskim stanie zbiornika.

Pogoda w parku Peneda-Gerês

Jakiej pogody możemy spodziewać się w parku? Średnia temperatura na terenach położonych wysoko oscyluje w granicach od 4 do 14 stopni Celsjusza, a na terenach niższych wynosi zwykle od 8 do 20 stopni Celsjusza. To jeden z najbardziej deszczowych regionów Portugalii – w zależności od miejsca spada tu od ok. 1600 do ponad 3000 mm deszczu rocznie. Na piesze wędrówki najlepiej wybrać się od późnej wiosny do wczesnej jesieni, kiedy opadów jest najmniej.

Portugalia | Jeden z mieszkańców parku (vaca descansada by Pedro Dias na licencji CC BY 2.0)

Fauna i flora

Nizinne tereny parku obfitują w bujną roślinność. Zobaczymy tu m.in. różne gatunki dębu, np. dąb portugalski czy dąb szypułkowy, brzozy oraz śliwy. Na terenie obszaru chronionego Geres naliczono 18 endemicznych gatunków roślin (np. Iris boissieri).

Im wyżej będziemy się wspinać, tym bardziej szata roślinna będzie się zmieniać. W wyżej położonych partiach parku zobaczymy takie gatunki flory górskiej, jak jałowiec czy wrzosiec.

W parku Geres żyje również wiele gatunków zwierząt, np.: wilki, sarny, dziki, lisy, tchórze, borsuki czy wydry. W górskich wioskach spotkać można, wymarłe już na innych terenach, gatunki zwierząt domowych: kuców, kóz i krów oraz psów pasterskich.

Wśród gatunków ptaków na szczególną uwagę zasługują sikorki i inne pięknie ćwierkające drobne ptaki wróblowate, a także drapieżniki: orły królewskie, jastrzębie i kanie.

Zobaczymy tu także ciekawe płazy, jak żaba iberyjska, oraz gady, m.in. dwa gatunki żmij: Vipera latastei i Vipera seoanei.

Portugalia | Park Narodowy Peneda-Gerês jest jedynym parkiem narodowych w Portugalii (Peneda Geres by Sérgio Oliveira na licencji CC BY-SA 2.0)

Jak dojechać i gdzie się zatrzymać

Najbliższym dużym miastem jest Braga. Samochodem jedzie się autostradą A3 (zjazd 11) i dalej drogą N203 albo drogą N103, biegnącą wzdłuż południowego skraju parku. Z dworca autobusowego w Bradze kursują autobusy do miejscowości Gerês (Caldas do Gerês), ale w weekendy połączeń jest niewiele, dlatego do zwiedzania odleglejszych części parku przyda się samochód.

Najwięcej noclegów – hoteli, pensjonatów i hosteli – znajdziemy w Caldas do Gerês. Kwatery i restauracje są też w Castro Laboreiro, a na terenie parku działają pola namiotowe. Wstęp do parku jest bezpłatny i nie wymaga pozwoleń. Z Gerês startują oznakowane szlaki, np. PR3 (ok. 5 godzin, górska pętla z punktami widokowymi) i łatwiejszy PR10 (ok. 2 godzin, przez las). Więcej o innych górskich regionach kraju przeczytasz w tekście Serra da Estrela.

Najczęstsze pytania

Czy wstęp do Parku Narodowego Peneda-Gerês jest płatny?

Nie. Wstęp do parku jest bezpłatny i nie wymaga żadnych pozwoleń. Trzeba jednak przestrzegać zasad obowiązujących na obszarze chronionym, m.in. poruszać się oznakowanymi szlakami i nie rozpalać ognisk poza wyznaczonymi miejscami.

Jak dojechać do Peneda-Gerês bez samochodu?

Z dworca autobusowego w Bradze kursują autobusy do Caldas do Gerês, głównej bazy turystycznej parku. W weekendy połączeń jest mało, a odleglejsze wioski i punkty widokowe są słabo skomunikowane, więc najwygodniej zwiedzać park wynajętym samochodem.

Kiedy najlepiej odwiedzić Peneda-Gerês?

Na piesze wędrówki najlepsza jest pora od późnej wiosny do wczesnej jesieni. Park należy do najbardziej deszczowych miejsc w Portugalii, więc zimą i jesienią trzeba liczyć się z długimi opadami, choć wtedy wodospady są najbardziej okazałe.

Gdzie w Peneda-Gerês są najpiękniejsze wodospady?

Najczęściej odwiedzane są kaskady na rzece Arado oraz wodospad przy Portela do Homem, niedaleko granicy z Hiszpanią. Oba miejsca łatwo połączyć z pobytem w Caldas do Gerês.