Vilarinho da Furna – zatopiona wioska w Peneda-Gerês
Opublikowano:
Aktualizacja:
Vilarinho da Furna to dawna górska wioska w gminie Terras de Bouro na północy Portugalii, na terenie Parku Narodowego Peneda-Gerês, celowo zatopiona na przełomie 1971 i 1972 roku przez zbiornik zapory wodnej. Jej kamienne ruiny wyłaniają się z wody, gdy poziom zbiornika spada – najczęściej podczas suszy pod koniec lata i jesienią.
Portugalia | Vilarinho da Furna zostało zatopione w 1972 roku (Trilho da Águia do Sarilhão by José Antonio Gil Martínez na licencji CC BY 2.0)
Historia zatopionej wioski
Zapewne wielu z nas słyszało o zatopionym Heraklejonie (Thonis) w pobliżu Aleksandrii, wyspie Kekova w Turcji czy legendarnej Winecie na wybrzeżu Bałtyku. Portugalia również ma swoje miasto-widmo. Zwykle miasta niszczą powodzie czy trzęsienia ziemi, ale zdarza się też celowe zatapianie – i tak właśnie stało się w Vilarinho da Furna.
Początki wioski giną w mrokach dziejów – pierwsza pisemna wzmianka pochodzi z 1540 roku. Leżała w pobliżu rzymskiej drogi Via Nova XVIII (Geira) i przez stulecia słynęła z niemal doskonałej organizacji wspólnotowej: mieszkańcy wspólnie decydowali o wypasie, pracach polowych i podziale obowiązków.
W latach 60. XX wieku wioskę zamieszkiwało około 300 osób. Rząd postanowił wtedy wybudować tam zaporę i elektrownię wodną. Prace przy zaporze rozpoczęły się w 1967 roku, a mieszkańców wysiedlano w latach 1969–1971. Ostatni mieszkańcy opuścili Vilarinho da Furna w 1971 roku, a wkrótce potem wioska znalazła się pod wodą. Zaporę Vilarinho das Furnas otwarto w 1972 roku z udziałem admirała Américo Tomása.
Jak mieszkańcy zarządzali wioską i drogą Geira?
Wioska słynęła z rozwiniętej organizacji wspólnotowej, łączącej gospodarkę pasterską i rolniczą, czyli modelu, który kiedyś był szeroko rozpowszechniony w Europie. Vilarinho leżało przy rzymskiej drodze wojskowej Geira (Via Nova XVIII), łączącej Bragę z Astorgą, i było ostatnią osadą, którą mijano przed wejściem do Galicji. Z prawnego punktu widzenia Vilarinho da Furna nadal należy do byłych mieszkańców i ich potomków.
Portugalia | Miasteczko w gminie Terras de Bouro (Trilho da Águia do Sarilhão by José Antonio Gil Martínez na licencji CC BY 2.0)
Muzeum w São João do Campo
W pobliskiej wsi São João do Campo działa otwarte w 1989 roku Muzeum Etnograficzne Vilarinho da Furna (Museu Etnográfico de Vilarinho da Furna), zbudowane z kamieni jednego z domów zalanej wioski. Zobaczymy w nim przedmioty z Vilarinho da Furna, np. ubrania, narzędzia, obrazy czy przybory kuchenne. Godziny otwarcia warto sprawdzić przed przyjazdem w gminie Terras de Bouro.
Jak dojechać i kiedy przyjechać
Wioska leży w górach Gerês, w gminie Terras de Bouro, w dystrykcie Braga – to miasto jest najwygodniejszą bazą wypadową. Do okolic zapory i São João do Campo najłatwiej dojechać samochodem, bo komunikacja publiczna w parku jest bardzo ograniczona. Wzdłuż zbiornika prowadzą szlaki piesze, m.in. śladem rzymskiej drogi Geira, wśród dębowych lasów i górskich hal typowych dla przyrody północnej Portugalii. Ruiny są najlepiej widoczne pod koniec suchego lata i jesienią, gdy poziom wody w zbiorniku jest najniższy.
Najczęstsze pytania
Kiedy widać ruiny Vilarinho da Furna?
Ruiny wyłaniają się, gdy poziom wody w zbiorniku spada – podczas suszy, zwykle pod koniec lata i jesienią, oraz gdy zbiornik jest opróżniany do prac konserwacyjnych. Przy wysokim stanie wody wioska pozostaje ukryta.
Gdzie leży Vilarinho da Furna?
Zatopiona wioska leży w gminie Terras de Bouro, w dystrykcie Braga, na terenie Parku Narodowego Peneda-Gerês na północy Portugalii. Najbliższą miejscowością z muzeum poświęconym wiosce jest São João do Campo.
Kiedy otwarto zaporę Vilarinho das Furnas?
W 1972 roku. Wioskę zalano po opuszczeniu jej przez ostatnich mieszkańców w 1971 roku, a prace przy zaporze rozpoczęły się w 1967 roku.
Czy w Vilarinho da Furna można zwiedzić muzeum?
Tak, Muzeum Etnograficzne Vilarinho da Furna w pobliskiej São João do Campo działa od 1989 roku. Godziny otwarcia warto sprawdzić w gminie Terras de Bouro.
Dlaczego zatopiono Vilarinho da Furna?
W latach 60. XX wieku zdecydowano o budowie zapory i elektrowni wodnej na rzece Homem. Mieszkańcy musieli opuścić domy, ostatni wyjechali w 1971 roku, a dolinę zalano na przełomie 1971 i 1972 roku.