Geografia Portugalii

Portugalia zajmuje zachodni skraj Półwyspu Iberyjskiego: ma ok. 92,2 tys. km² powierzchni (razem z wyspami), graniczy tylko z jednym krajem – Hiszpanią – a od zachodu i południa oblewa ją Ocean Atlantycki. Część kontynentalna przypomina kształtem dość regularny, wydłużony z północy na południe prostokąt na zachodnim skraju półwyspu, który ma łącznie ok. 583 tys. km². Do Portugalii należą też dwa atlantyckie archipelagi – Madera i Azory – na których leży najwyższy szczyt kraju, Pico (2351 m).

Portugalia w liczbach
Powierzchnia	ok. 92,2 tys. km² (z Maderą i Azorami)
Sąsiad lądowy	Hiszpania (granica ok. 1214 km)
Podział administracyjny	18 dystryktów na kontynencie i 2 regiony autonomiczne
Długość wybrzeża	ok. 943 km (część kontynentalna)
Najwyższy szczyt	Pico, Azory – 2351 m
Najwyższy szczyt na kontynencie	Torre, Serra da Estrela – 1993 m
Najważniejsze rzeki	Tag, Douro, Gwadiana, Minho, Mondego

Portugalia | Najwyższy szczyt kraju znajduje się na Azorach (2010-07-19 by Guillaume Baviere na licencji CC BY 2.0)

Ukształtowanie powierzchni i góry Portugalii

Centralne obszary Półwyspu Iberyjskiego zajmuje płaskowyż, który na obszarze Portugalii obniża się w kierunku Atlantyku. Najwyższym pasmem części kontynentalnej są tzw. Góry Gwiaździste – Serra da Estrela – ze szczytem Torre (1993 m). Z gór tych wypływają m.in. Mondego, Zêzere (dopływ Tagu) i Alva. Najwyższy szczyt całego kraju króluje jednak na Azorach: to wulkan Pico (Ponta do Pico) na wyspie Pico, liczący 2351 m.

Na terenie Portugalii, obok Gór Gwiaździstych znane są jeszcze inne łańcuchy górskie m.in.: Serra de Lousã i Serra de Guardunha. Północną część Portugalii zajmuje masyw górski, którego poszczególne pasma przedzielają doliny rzek – tu leży jedyny park narodowy kraju, Peneda-Gerês.

W pobliżu południowego wybrzeża Atlantyku występują łańcuchy Serra de Monchique i Serra do Caldeirão. Z zajmującymi znaczną część powierzchni Portugalii górami walczą, uparcie wciskające się klinami w głąb lądu, nadbrzeżne niziny.

Portugalia | Krajobraz z rzeką Duero (Duero desde Miranda by Guillén Pérez na licencji CC BY-ND 2.0)

Rzeki Portugalii: Tag, Douro, Gwadiana i Mondego

Największe znaczenie w geografii i historii kraju ma Ocean Atlantycki, ale Portugalia posiada też wiele rzek.

Do najważniejszych należą tzw. rzeki „tranzytowe”, spływające z płaskowyżu – Mesety Iberyjskiej – do Atlantyku: Douro (hiszp. Duero), Tag i Gwadiana. Wszystkie mają źródła w Hiszpanii. Douro ma 897 km długości, z czego ok. 322 km płynie przez Portugalię, a na odcinku ok. 112 km wyznacza granicę z Hiszpanią i uchodzi do oceanu w Porto. W Portugalii Tag liczy ok. 275 km. Rzeki te charakteryzują się zmiennym stanem wód, co szczególnie daje się we znaki w ich dolnym biegu, a zatem na obszarze Portugalii. Niejednokrotnie były one przyczyną powodzi.

Na północy kraju występują rzeki o dużym spadku, które wykorzystywane są jako źródło energii: Minho, Lima, Cávado, Vouga i Mondego – ta ostatnia, licząca 234 km i uchodząca do oceanu w Figueira da Foz, jest najdłuższą rzeką płynącą w całości przez Portugalię. Do największych rzek południa należą Mira i Sado.

Wybrzeże Portugalii oraz wyspy Madera i Azory

Kontynentalne wybrzeże Portugalii ma ok. 943 km długości. Na północy i w środkowej części kraju dominują długie, piaszczyste plaże otwarte na atlantyckie fale, a na południu, w Algarve, wapienne klify i zatoczki. Wybrzeża Azorów liczą ok. 667 km, a Madery ok. 250 km. Oba archipelagi są pochodzenia wulkanicznego. Wody terytorialne i wyłączna strefa ekonomiczna Portugalii obejmują ok. 1,73 mln km², co daje jej jedną z największych stref morskich w Unii Europejskiej.

Jak podzielona jest Portugalia administracyjnie?

Na kontynencie działa 18 dystryktów, a w statystyce stosuje się podział na siedem regionów (NUTS II):

• Norte,
• Centro,
• Grande Lisboa,
• Península de Setúbal,
• Alentejo,
• Oeste e Vale do Tejo,
• Algarve.

Do tego dochodzą dwa regiony autonomiczne: Azory i Madera, które mają własne władze ze względu na odległość od kontynentu. Historyczny podział na prowincje sięga czasów Alfonsa IV, który wyznaczył sześć comarców, m.in. Entre Douro e Minho, Beira i Estremadurę.

Jaki klimat ma Portugalia?

Większość Portugalii ma klimat śródziemnomorski: z gorącymi, suchymi latami na południu i ciepłymi latami na północy. Średnie roczne temperatury wahają się od 12–13°C w górach wnętrza kraju do 17–19°C na południu. Najwięcej opadów – nawet ok. 3000 mm rocznie – przypada na góry północy, najmniej, ok. 450 mm, na interior Alentejo. Kraj cieszy się ok. 2300–3200 godzinami słońca w roku.

Rekordowo wysoką temperaturę, 47,4°C, zanotowano 1 sierpnia 2003 r. w Amareleja w Alentejo, a najniższą, −16°C, 4 lutego 1954 r. w Penhas da Saúde w Serra da Estrela. Woda w Atlantyku jest chłodna: u zachodnich wybrzeży ma latem 18–20°C, a na południu, w Algarve, do 21–23°C. Więcej o porach roku piszemy w tekście Kiedy jechać do Portugalii?

Najczęstsze pytania o geografię Portugalii

Jaki jest najwyższy szczyt Portugalii?

Najwyższy jest wulkan Pico na wyspie Pico na Azorach (2351 m). Na kontynencie najwyższym szczytem jest Torre w paśmie Serra da Estrela (1993 m).

Z jakim krajem graniczy Portugalia?

Wyłącznie z Hiszpanią – granica lądowa ma ok. 1214 km i biegnie na północy i wschodzie. Od zachodu i południa kraj oblewa Ocean Atlantycki.

Jaka rzeka jest najdłuższa w Portugalii?

Najdłuższą rzeką płynącą w całości przez Portugalię jest Mondego (234 km), która wypływa w Serra da Estrela i uchodzi do oceanu w Figueira da Foz. Dłuższe od niej Douro, Tag i Gwadiana mają źródła w Hiszpanii.