Dąb korkowy – skarb Portugalii

Dąb korkowy (Quercus suber) to wiecznie zielone drzewo zachodniej części basenu Morza Śródziemnego, z którego kory powstają korki do wina, tablice korkowe i izolacje. Portugalia – nazywana „ogrodem botanicznym Europy” – jest światowym liderem: rośnie tu mniej więcej jedna trzecia wszystkich dębów korkowych, a kraj wytwarza około połowy światowej produkcji korka.

Portugalia | Największe plantacje dębu korkowego mieszczą się w południowej Portugalii (corcho by Antonio na licencji CC BY-SA 2.0)

Czym jest dąb korkowy

Dąb korkowy należy do drzew wiecznie zielonych. Zwykle żyje około 200 lat, a zdarzają się okazy liczące ponad 400 lat. Drzewa korkowe sięgają zwykle 10–15 metrów, a ich pnie mają średnicę nawet 1,2 m.

Portugalia – światowy lider

Plantacje i naturalne lasy dębu korkowego zajmują w Portugalii ok. 736 tys. ha (dane Guinnessa z 2021 roku), czyli ok. 34% światowego areału tego drzewa. Kraj wytwarza też około połowy światowej produkcji korka – różne źródła podają od 50 do 55%. Dąb korkowy jest drzewem narodowym Portugalii i stanowi ok. 22% powierzchni jej lasów.

Gdzie zobaczyć plantacje

Największe plantacje dębu korkowego mieszczą się w południowej Portugalii, zwłaszcza w Alentejo i w głębi lądu Algarve. Późną wiosną i latem często można spotkać pracujących przy nich ludzi, którzy ręcznie zdejmują korę.

Jak zbiera się korek

Po posadzeniu drzewa pierwsze plony można zebrać dopiero po ok. 25 latach, gdy obwód pnia na wysokości 1,3 m osiągnie 70 cm. Korę zdejmuje się wyłącznie od maja do sierpnia. Kolejne zbiory odbywają się co 9–12 lat – portugalskie prawo nie pozwala zdejmować kory częściej niż co 9 lat. Przez całe życie dąb może zostać okorowany od 5 do 17 razy. Można zauważyć, że niektóre drzewa mają napisaną na pniu ostatnią cyfrę roku, w którym zdjęto z nich korę. Z jednego drzewa podczas jednego zbioru uzyskuje się zwykle 40–60 kg korka. Kora dębu rośnie w dwóch warstwach: wewnętrznej oraz zewnętrznej. Kora wewnętrzna jest podstawą, a otacza ją kora zewnętrzna, która wykorzystywana jest właśnie w produkcji korków. Zdejmowanie kory zewnętrznej odbywa się bez uszkadzania drzewa.

Zdjętą korę drzewa namacza się we wrzątku, dzięki czemu jest bardzo elastyczna i łatwo ją formować.

Korek znany był już w czasach prehistorycznych. Najstarsza skamieniałość korka liczy blisko 10 mln lat i pochodzi z doliny Tagu. Korek to jedna z najbardziej charakterystycznych pamiątek z Portugalii – od toreb i portfeli po parasole – a o innych gatunkach drzew i zwierząt kraju przeczytamy w tekście o świecie roślinnym i zwierzęcym Portugalii.

Trzy rodzaje korka z jednego drzewa

Kora z kolejnych zbiorów ma różną jakość. Pierwszy zbiór daje korek dziewiczy (cortiça virgem), drugi – secundeira, a dopiero trzeci, amadia, nadaje się na korki do wina. Cyfry malowane na pniach pozwalają śledzić historię zbiorów z danego drzewa. Korę zdejmuje się toporkiem (machado), uważając, by nie uszkodzić drzewa.

Znaczenie dębu korkowego dla przyrody

Lasy korkowe (montado) to ostoja różnorodności biologicznej. Według producenta korka Amorim żyje w nich ponad 200 gatunków zwierząt, w tym ok. 160 gatunków ptaków i 37 gatunków ssaków, a także zagrożony wyginięciem ryś iberyjski. Portugalskie lasy korkowe mają też pochłaniać ok. 5 mln ton dwutlenku węgla rocznie. Według tego samego źródła korek spala się powoli, więc dąb korkowy dobrze znosi pożary.

Portugalia | Wiele dębów korkowych żyje nawet 200 lat (La “pela” by Antonio na licencji CC BY-SA 2.0)

Najczęstsze pytania o dąb korkowy

Czy zdjęcie kory szkodzi dębowi korkowemu?

Nie. Korę zdejmuje się bez ścinania drzewa, a drzewo odtwarza ją przez kolejne lata. Portugalskie prawo wymaga co najmniej 9 lat przerwy między zbiorami z tego samego drzewa.

Kiedy zbiera się korek w Portugalii?

Od maja do sierpnia. Pierwszy zbiór jest możliwy, gdy obwód pnia na wysokości 1,3 m osiągnie 70 cm, czyli po ok. 25 latach od posadzenia.

Ile lat żyje dąb korkowy?

Zwykle ponad 200 lat, a niektóre okazy dożywają ponad 400 lat. W ciągu życia drzewo można okorować od 5 do 17 razy.