Szarańczyn strąkowy

Szarańczyn strąkowy (Ceratonia siliqua), nazywany też drzewem karobowym lub po prostu karobem, to zimozielone drzewo, którego słodkie strąki przez wieki były jednym z głównych towarów eksportowych Cypru – stąd przydomek „czarne złoto”. Najprawdopodobniej dotarło na wyspę wraz z Grekami z Syrii i Palestyny, gdzie występowało naturalnie, a dziś z owoców wyrabia się tu m.in. syrop charoupomelo, puder karobowy i słodycze pastelli.

Pojedynczy szarańczyn rosnący pośród żółtych pól to typowy widok dla przybrzeżnych obszarów Cypru.

Cypr | Drzewa karobowe zdominowały krajobraz Cypru (carob tree (Ceratonia siliqua) by he48 na licencji CC BY 2.0)

Jak wygląda drzewo karobowe?

To zimozielone, długowieczne drzewo jest charakterystyczne dla obszarów śródziemnomorskich. Występuje m.in. na Cyprze, w Grecji, Włoszech, Hiszpanii, północnej Afryce a także Australii, Meksyku czy Kalifornii.

Drzewo osiąga wysokość 15 metrów, jego kora jest barwy szarobrązowej z widocznymi pęknięciami. Liście są szerokie, skórzaste i ciemnozielone. Dojrzałe owoce mają postać brązowych strąków o podłużnym i spłaszczonym kształcie. Ich wielkość waha się od 10 do 30 cm. We wnętrzu każdego owocu znajduje się od 10 do 16 brązowych nasion.

Na Cyprze rośnie kilka odmian tych drzew – dziko rosnące o cienkich strąkach oraz uprawiane – odmiany Apostolika, Tilliria, Kountourka i Koumbota.

Czarne złoto Cypru

Kiedyś karob nazywany był czarnym złotem Cypru. Jeszcze w latach 60. XX wieku produkcja i eksport stanowiły ważną dziedzinę gospodarki tego kraju. Eksport owoców sięgał ponad 60 tysięcy ton rocznie, a sady drzew karobowych zajmowały 30 tysięcy ha.

Według danych, na które powoływaliśmy się w 2019 r., sady karobowe zajmowały już tylko ok. 1600 ha. Większość drzew to odmiany dziko rosnące. Produkcja i przetwórstwo skupiają się w dystryktach Limassol i Larnaka.

Cypr | Owocujące drzewo karobowe (Carob (Locust) pods_0635 by James Emery na licencji CC BY 2.0)

Owoce karobu, czyli chleb świętojański

Strąki drzewa karobowego, nazywane chlebem świętojańskim, są bogatym źródłem cukru – głównie sacharozy oraz w mniejszym stopniu glukozy i fruktozy. Łączna zawartość cukru w owocach to ok. 48–56%. Owoce te są również doskonałym źródłem wapnia – zawierają go prawie 3 razy więcej niż mleko.

Dojrzałe owoce zbierane są ręcznie, bez użycia maszyn. Pod drzewami rozciąga się siatkę, a następnie za pomocą drewnianych kijów strząsa się z drzew owoce.

Zastosowanie strąków karobu

Suszone strąki wykorzystuje się na wiele sposobów w przemyśle spożywczym oraz do produkcji paszy dla zwierząt hodowlanych.

Owoce wykorzystywane do produkcji dodatków spożywczych poddaje się prażeniu, a następnie mieleniu, aby uzyskać biały proszek (puder) lub gotowaniu, by uzyskać słodki syrop.

Z nasion owoców wytwarzana jest tzw. mączka chleba świętojańskiego, czyli guma karobowa. Jest to naturalna substancja zagęszczająca, oznaczona symbolem E410 i wykorzystywana w przemyśle spożywczym. Dodaje się ją m.in. do lodów czy produktów dla niemowląt.

Cypr | Dojrzałe owoce nabierają brązowej barwy (Funny fruits by [Comrade King](http://www.flickr.com/photos/Comrade Foot) na licencji CC BY-SA 2.0)

Puder karobowy wykorzystywany jest jako zamiennik kakao oraz kawy – ze względu na dużą zawartość cukru, małą ilość tłuszczu oraz zerową zawartość kofeiny. Jest szczególnie polecany alergikom i osobom uczulonym na kakao.

Tradycyjne cypryjskie produkty z karobu

Słodki syrop, produkowany na Cyprze od XVI wieku, nosi nazwę charoupomelo. Powstaje poprzez gotowanie zmiażdżonych owoców aż do uzyskania gęstego syropu. Uzyskany w ten sposób syrop jest następnie gotowany przez kolejne 4 godziny, tak by odparować nadmiar wody. Gotowy syrop przelewa się do butelek. Syrop jest idealny do słodzenia ciast i ciastek, mleka czy lodów.

Puder karobowy ma dużą zawartość cukru i protein. Sprawdza się doskonale jako alternatywa dla kakao lub kawy. Wyrabia się z niego m.in. czekoladę, służy także jako naturalny słodzik dodawany do wszelkiego rodzaju ciast, cukierków i ciastek.

Pastelli to rodzaj zdrowej i słodkiej przekąski, powstałej z syropu karobowego i z sezamu, ale również coraz częściej z dodatkiem orzechów ziemnych. Pastelli i syrop karobowy to jedne z najpopularniejszych pamiątek z Cypru, które można zjeść.

Cypr | Puder karobowy można wykorzystać jako zamiennik dla kakao przy wyrobie ciast czy czekolady (Carob chocolate chip cookies with coconut and cranberries by Keith McDuffee na licencji CC BY 2.0)

Najczęstsze pytania

Czym jest szarańczyn strąkowy i do czego służy?

To zimozielone drzewo (Ceratonia siliqua), którego słodkie strąki zawierają ok. połowy cukru. Mieli się je na puder, gotuje na syrop charoupomelo, a z nasion wytwarza się gumę karobową (E410), czyli naturalny zagęstnik.

Czy karob zastępuje kakao?

Puder karobowy bywa używany zamiast kakao w ciastach i słodyczach, bo ma podobny kolor i smak, a nie zawiera kofeiny ani teobrominy.

Co z karobu warto przywieźć z Cypru?

Najczęściej kupuje się syrop karobowy i pastelli, czyli przekąskę z syropu karobowego i sezamu. Więcej o takich pamiątkach piszemy w artykule o jadalnych pamiątkach z Cypru.