Cypr - warunki naturalne

Cypr to trzecia co do wielkości wyspa Morza Śródziemnego (9251 km²), położona w jego wschodniej części, ok. 75 km od wybrzeży Turcji. Krajobraz wyspy tworzą dwa pasma górskie – lesisty masyw Troodos z Olimpem (1952 m) i skaliste Góry Kyreńskie na północy – oraz leżąca między nimi żyzna równina Mesaoria. Klimat jest śródziemnomorski: z gorącym, suchym latem i łagodną, deszczową zimą.

Przed 200 milionami lat rozłamał się superkontynent Pangea, a wypływająca magma utworzyła między dwiema płytami: południową – afrykańską i północną – euroazjatycką dno powstającego morza Tetydy. Około 25 mln lat temu wyłonił się z oceanu masyw Troodos, a 10 mln lat później utworzyły się góry Beşparmak. Między tymi masywami rozciągało się morze, które dopiero przed dwoma milionami lat znikło, dając lądowe połączenie między górami. Wtedy właśnie powstał Cypr.

Cypr | Góry Troodos (img_9700 by Leonid Mamchenkov na licencji CC BY 2.0)

Wyspa na Morzu Śródziemnym

Według greckiej legendy bogini Afrodyta pokochała tę cudowną i zawsze zieloną wyspę, zatroszczyła się o jej czystość i piękno i miała ją pod szczególną opieką. Również dzisiaj Cypr zalicza się do najpiękniejszych wysp Morza Śródziemnego. Jako trzecia co do wielkości wyspa na tym morzu stanowi zarówno pod względem geograficznym, kulturowym, jak i politycznym swego rodzaju osobliwość.

Zamieszkany przez ok. 1,4 mln osób (ok. 923 tys. w Republice Cypryjskiej według spisu z 2021 r. i szacunkowo ok. 476 tys. na północy) i zaliczany pod względem geograficznym do Azji, Cypr jest podzielony pod względem politycznym na dwie części i należy do Unii Europejskiej. Fakt, że północna część wyspy pozostaje pod administracją turecką, a południowa – grecka – tworzy Republikę Cypru, nie stanowi większej przeszkody dla turystów i nie umniejsza w niczym atrakcyjności i bezpieczeństwa Cypru, jako celu podróży urlopowych.

Cypr | Okolice miejscowości Fikardou w dystrykcie Nikozja (Lonely Tree by Alex Cican na licencji CC BY 2.0)

Położenie i podział

Cypr jest oddalony ok. 75 km od południowego wybrzeża Turcji i należy geologicznie do Anatolii. Od wybrzeża Syrii dzieli go ok. 108 km, od Egiptu – ok. 380 km, a od najbliższej greckiej wyspy, Kastelorizo – ok. 280 km. Cypr po Sycylii i Sardynii jest trzecią co do wielkości wyspą Morza Śródziemnego i leży na styku trzech kontynentów: Azji, Europy i Afryki. Podział powierzchni wyspy – 9251 km² – wygląda w przybliżeniu następująco:

• Część północna (Turecka Republika Cypru Północnego) – 3355 km², ok. 36 %
• Część południowa kontrolowana przez Republikę Cypryjską – ok. 5300 km², ok. 57 %
• Strefa buforowa ONZ – 346 km², ok. 4 %
• Brytyjskie bazy wojskowe (Akrotiri i Dekelia) – 254 km², ok. 3 %

Cypr (Dystrykt Limassol) | Zwoje siana na wyschniętym polu u podnóża skalistych wzgórz (Away from the tourism by Andrew Cheal na licencji CC BY-ND 2.0)

Góry Cypru: Troodos i Pentadaktylos

Dwa pasma górskie ciągną się przez wyspę: opadający na wybrzeże, stromy łańcuch Pentadaktylos (Besparmak) na północnym wschodzie, z Kyparissovouno (1024 m) jako najwyższym wzniesieniem i wulkaniczny, lesisty Troodos w głębi lądu, z Olymposem (1952 m), jako najwyższą górą Cypru. Między tymi górami rozpościera się żyzna równina Mesaoria („między górami”) z Nikozją.

Wybrzeże i plaże Cypru

Liczące ok. 648 km wybrzeże Cypru składa się z rozległych piaszczystych i żwirowych plaż oraz stromo opadających w morze skał tworzących małe zatoki. Linia brzegowa wyspy tworzy pięć przylądków, względnie półwyspów.

Widziany z góry Cypr przypomina płaszczkę płynącą w kierunku odległej Krety: korpus zwierzęcia tworzy nieregularny pięciokąt wyspy, a ogon – wysunięty daleko na północny wschód półwysep Karpas. Północne wybrzeże, u stóp pasma Pentadaktylos, jest przeważnie skaliste, natomiast na południu przeważają rozległe, piaszczyste plaże.

Cypr | Pisuri (Pissouri) w dystrykcie Limassol (Pissouri Bay by Andrew Hurley na licencji CC BY-SA 2.0)

Grunty orne na Cyprze stanowią 46%, z czego 14% jest nawadnianych i uprawianych regularnie, lasy (wysokopienne) – ok. 19%, wsie, jeziora i rzeki – 10%, grunty jałowe i nieużytki – ok. 25%.

Klimat i roślinność

Cypr leży w strefie klimatu podzwrotnikowego, śródziemnomorskiego: zimy są łagodne i to na nie przypada większość niewielkich opadów, a lata – gorące, suche i słoneczne. Więcej o temperaturach powietrza i wody w poszczególnych miesiącach piszemy w artykule o klimacie Cypru.

Takie warunki sprzyjają typowo śródziemnomorskiej roślinności: zaroślom makii, lasom sosny alepskiej, cyprysom i dębom, a wśród roślin uprawnych – winorośli, oliwkom i figom. Szerzej opisujemy ją w tekście Cypr – świat roślinny.

Cypr | Cypryjskie krajobrazy (Cyprus by Krzysztof Belczyński na licencji CC BY-SA 2.0)

Najczęstsze pytania o warunki naturalne Cypru

Jaka jest największa wyspa na Morzu Śródziemnym i gdzie jest Cypr?

Cypr jest trzecią co do wielkości wyspą Morza Śródziemnego (9251 km²), po Sycylii i Sardynii. Leży ok. 75 km od wybrzeży Turcji.

Jaki jest najwyższy szczyt Cypru?

Olimp (Olympos) w górach Troodos, 1952 m n.p.m. Najwyższy szczyt Gór Kyreńskich, Kyparissovouno, ma 1024 m.

Jaki klimat panuje na Cyprze?

Śródziemnomorski: lata są gorące, suche i słoneczne, a zimy łagodne, z większością niewielkich opadów.