Region Nikozja

Region (dystrykt) Nikozja – gr. Επαρχία Λευκωσίας, tur. Lefkoşa Bölgesi – to największy i najludniejszy region Cypru, położony w środkowej części wyspy wokół stolicy, Nikozji. Poza miastem przyciąga ruinami starożytnych miast-królestw Tamassos i Idálion, górskimi wioskami z bizantyjskimi kościołami oraz zabytkową wsią Fikardou. Graniczy na wschodzie z Famagustą, na południu z Larnaką i Limassol, na zachodzie z regionem Pafos (Paphos), a na północy z Morzem Śródziemnym i regionem Kyrenii.

Cypr | Okolice Politiko – niewielkiej miejscowości w dystrykcie Nikozja (291Zypern Tamassos Stausee by Rüdiger Stehn na licencji CC BY-SA 2.0)

Stolica Cypru

Centrum administracyjnym regionu jest miasto Nikozja – stolica Cypru. Po 1974 r. północna część regionu znalazła się pod kontrolą Tureckiej Republiki Cypru Północnego, którą uznaje tylko Turcja; na północ można przejść m.in. przez przejście przy Ledra Street w starym mieście (zob. podróż na Cypr Północny). Według spisu z 2021 r. część regionu kontrolowaną przez Republikę Cypru zamieszkiwało ok. 351 tys. osób.

Region Nikozja, wraz ze swoimi wspaniałymi lasami, rozległymi dolinami, malowniczymi górskimi wioskami i bizantyjskimi kościołami, rozciąga się aż do zachodnich gór Troodos.

Niemal na każdym kroku znajdziemy tu zabytkowe kościoły i klasztory z pięknymi i doskonale zachowanymi bizantyjskimi freskami oraz świątynie z czasów pogańskich. Krajobraz regionu współtworzą niekończące się winnice oraz migdałowe i orzechowe gaje.

Znaleziska z regionu, w tym z Tamassos i Idálionu, można obejrzeć w Muzeum Archeologicznym w Nikozji.

Najważniejsze atrakcje okolic Nikozji

Tamassos

Starożytne miasto Tamassos znajduje się w pobliżu miejscowości Politiko. Archeologiczne znaleziska świadczą o tym, że pierwsi mieszkańcy osiedlili się tu już w epoce brązu. W starożytności miasto Tamassos, położone na wschodnim skraju Gór Troodos, cieszyło się wielkim poważaniem ze względu na obfite zasoby miedzi.

Historia tej miejscowości, od czasu jej powstania w 673 r. p.n.e. jako samodzielne miasto-królestwo Tamesu, była bardzo burzliwa m. in. za sprawą zmieniających się władz i sojuszników. W czasach chrześcijańskich mieściła się tu siedziba biskupa.

Cypr | Brązowa głowa, tzw. ” Chatsworth Head”, należąca prawdopodobnie do posągu Apolla, znaleziona w Tamassos w 1836 roku (Head by Son of Groucho na licencji CC BY 2.0)

Systematycznie prowadzone badania archeologów odkrywają w Tamassos masywne mury obronne, wspaniałe świątynie bogini Afrodyty i Kybele, jak również liczne budynki mieszkalne, pochodzące z różnych epok. Archeolodzy natknęli się też na nekropolię – starożytne miejsce grzebania zmarłych z dużą ilością antycznych grobowców.

Niedaleko Tamassos, na brzegu rzeki Pediaios, znajdują się dwie świątynie Apollina. To właśnie z jednej z nich pochodzi brązowa głowa posągu tego bóstwa wystawiana obecnie w Muzeum Brytyjskim w Londynie.

Cypr | Zabytkowe cypryjskie domy w Fikardou (The Village Air by Alex Cican na licencji CC BY 2.0)

Idálion

Około 20 km na południe od Nikozji znajdziemy naprawdę imponujące pamiątki przeszłości. W mieście powiatowym Dali (Dáli) znajdują się bowiem wykopaliska antycznego Idálionu, jednego z miast-królestw wyspy. Dogodne strategicznie położenie, dostatek wody i żyzne ziemie były trzema czynnikami, które zapewniły rozkwit miasta między VIII i V wiekiem p.n.e. Według legendy, właśnie w Dáli miał umrzeć Adonis, kochanek Afrodyty, zabity przez jej wielbiciela – boga wojny Aresa.

Cypr | Odnowiony meczet Ziya Pasha w Dáli (The restored mosque of Ziya Pasha in Idalion by Night by George M. Groutas na licencji CC BY 2.0)

Narodowy Park Leśny Athalassa

W parku leśnym Athalassa, na południowo-wschodnich obrzeżach Nikozji, znajduje się centrum nauki o środowisku. Można tu znaleźć informacje o charakterystyce ekologicznej parku, poznać okoliczny ekosystem, zapoznać się z tajnikami wegetacji roślin oraz przeróżnymi gatunkami ptaków, ssaków i gadów – a wszystko to mając do dyspozycji trójwymiarowe modele.

Cypr | A tak prezentuje się Park Narodowy Athalassa (Athalassa National Park)… w lutym! (IMG_6943 by Rotfuchsin na licencji CC BY 2.0)

Wieś-muzeum Fikardou

Opuszczona w XIX wieku wioska Fikardou, leżąca przy drodze do Machaira, ok. 1 km na wschód od wsi Gourri, została objęta ochroną zabytkową, by ocalić przed zniszczeniem tradycyjną architekturę domów mieszkalnych z XVIII wieku. Szczególnie godnymi uwagi są dwa odrestaurowane domy: „House of Katsinioros” oraz „House of Achilleas Dimitri” (nazwane imionami ostatnich właścicieli), które stanowią żywy przykład wiejskiego budownictwa na Cyprze.

Kościół Panagia Chrysospiliotissa

Ten zabytkowy kościół leży ok. 11 km na południowy zachód od Nikozji, w pobliżu wioski Deftera. Budowla ma postać wydrążonej w skale jaskini (naturalny otwór został najprawdopodobniej poszerzony na potrzeby świątyni). Kościoły tego typu spotyka się często na Bliskim Wschodzie, ale nie na Cyprze. We wnętrzu niestety nie zachowały się malowidła ścienne, ale uwagę turystów z pewnością przykuje piękna ikona Maryi Dziewicy. Większe uroczystości religijne odbywają się tu 15 sierpnia.

Najczęstsze pytania

Jak przejść z Nikozji na Cypr Północny?

Najwygodniej pieszo przez przejście przy Ledra Street w starym mieście Nikozji; drugie popularne przejście to Ledra Palace. Obywatele Polski przechodzą na podstawie dowodu osobistego lub paszportu. Wynajętym na południu autem można wjechać na północ tylko wtedy, gdy zgadza się na to wypożyczalnia, i po wykupieniu tamtejszego ubezpieczenia.

Co zobaczyć w okolicach Nikozji?

Warto odwiedzić ruiny starożytnego Tamassos koło Politiko, wykopaliska Idálionu w Dáli, zabytkową wieś Fikardou z XVIII-wiecznymi domami, park leśny Athalassa oraz wykuty w skale kościół Panagia Chrysospiliotissa koło Deftery.

Gdzie obejrzeć znaleziska z Tamassos i Idálionu?

Część znalezisk jest w Muzeum Archeologicznym w Nikozji. Najsłynniejsza brązowa głowa Apollina z Tamassos, tzw. Chatsworth Head, znajduje się w Muzeum Brytyjskim w Londynie.