Nikozja

Nikozja (gr. Lefkosía, tur. Lefkoşa) to stolica Cypru i jedyna podzielona stolica w Europie: południowa część jest stolicą Republiki Cypru, a północna – Tureckiej Republiki Cypru Północnego. Miasto leży w centrum wyspy, na nizinie Mesaria, a jego serce stanowi stare miasto otoczone weneckimi murami, przecięte linią demarkacyjną. Między obiema częściami można swobodnie przechodzić, m.in. pieszym przejściem przy Ledra Street, otwartym w 2008 r.

Starożytna nazwa miasta to Ledra (Λήδρα), a osada istnieje tu od VII wieku p.n.e. Nikozja jest też centrum administracyjnym regionu o tej samej nazwie.

Cypr | Panorama Nikozji (partial view of nicosia 1 by sk12 na licencji CC BY 2.0)

Według spisu z 2021 r. gmina Nikozja w ówczesnych granicach liczyła 56 479 mieszkańców, a cały dystrykt Nikozji w części kontrolowanej przez rząd Republiki Cypru – 350 035. Reforma samorządowa z 1 lipca 2024 r. przyłączyła do gminy Aglandżię, Engomi i Agios Dometios – na tym obszarze mieszkało w 2021 r. łącznie ok. 111,4 tys. osób. Północna, turecko-cypryjska część miasta miała w spisie z 2011 r. 61 378 mieszkańców (82 539 z obszarem metropolitalnym).

Lotniska w Nikozji

W północnej części miasta znajduje się lotnisko Ercan, południową część Nikozji obsługuje zaś lotnisko Larnaka. Stare lotnisko Nikozja jest od 1974 roku zamknięte, ponieważ leży w strefie buforowej.

Podzielona starówka Nikozji

Starówka Nikozji, z uliczkami, przy których działają tradycyjne warsztaty rzemieślnicze, małe sklepiki, restauracje i bary, jest podzielona linią demarkacyjną na dwie części.

Jak przejść na północ (Ledra Street)

Od 3 kwietnia 2008 r. działa piesze przejście przy Ledra Street – głównej handlowej ulicy starego miasta, przegrodzonej wcześniej barykadą od 1963 r. Kilkaset metrów dalej, przy hotelu Ledra Palace, jest drugie przejście dla pieszych i rowerzystów, czynne od 2003 r. Samochodem na północ przejedziesz przez przejście Agios Dometios (Metehan) na zachodnich przedmieściach. Obywatele UE przechodzą na podstawie dowodu osobistego lub paszportu. Więcej praktycznych wskazówek znajdziesz w artykule Podróż na Cypr Północny.

Co zobaczyć w Nikozji

Katedra Świętego Jana (Agios Ioannis)

Kościół został zbudowany w 1662 r. przez arcybiskupa Nikiforosa na miejscu klasztoru benedyktynów i poświęcony Janowi Ewangeliście. Do XVIII wieku był klasztorem, aż arcybiskup Sylwester podniósł go do rangi katedry i siedziby cypryjskiego arcybiskupa. Katedra Świętego Jana jest jednym z nielicznych kościołów, w których zachował się komplet obrazów. Cztery duże ikony zostały namalowane w latach 1795-1797 przez pochodzącego z Krety Ioánnisa Kornárosa. Malowidła ścienne z XVIII w. przedstawiają sceny biblijne.

Cypr | Biblioteka Miejska w Nikozji (Picture 077 by Rotfuchsin na licencji CC BY 2.0)

Muzeum Bizantyjskie

Prezentuje bizantyjską sztukę Cypru: wystawionych jest tutaj ponad 200 ikon pochodzących z IX do XIX wieku, naczynia liturgiczne, szaty i księgi. Ozdobą wystawy są pochodzące z VI wieku mozaiki kościoła Panagia Kanakaria (panagia = przenajświętsza) w Lythragkomi.

Brama Famagusta

Jedna z trzech bram miejskich weneckich murów obronnych starego miasta. Brama Wschodnia, Porta Giuliana, później nazwana Bramą Famagusta, została odrestaurowana i służy jako centrum kulturalne.

Cypr | Nikozja – Stare Miasto (Old Town, Nicosia, Cyprus by Dan Nevill na licencji CC BY-ND 2.0)

Stary i nowy pałac arcybiskupa

Nowy pałac arcybiskupi jest siedzibą ortodoksyjnego kościoła na Cyprze. Został zbudowany w 1960 roku w stylu neobizantyjskim. Stary pałac powstał w 1730 r. i znajduje się obok nowego budynku. Na jego parterze znajduje się dziś Muzeum Etnograficzne.

Galeria sztuki

W czterech salach fundacji kulturalnej Makariosa pokazany jest zbiór dzieł sztuki Zachodu, od renesansu do sztuki współczesnej, a także dzieła artystów greckich i cypryjskich.

Sala nr 1 pokazuje dzieła twórców europejskich, sala nr 2 – wystawę obrazów, miedziorytów i map z XVIII i XIX wieku, zatytułowanych: „Greckie powstanie 1821”. W sali nr 3 znajdują się dzieła greckich artystów XIX i XX wieku, natomiast sala nr 4 poświęcona jest dziełom cypryjskich artystów XX wieku.

Cypr | Pałac Arcybiskupi w Nikozji (Statue of Archbishop Makarios outside his palace at Nicosia - Cyprus by Glen Bowman na licencji CC BY-SA 2.0)

Muzeum Cypru

Muzeum Cypru (Muzeum Cypryjskie) jest największym muzeum archeologicznym na wyspie. Budowla pochodzi z lat 1908-1924, kiedy Cypr był brytyjską kolonią. Tutejsza wystawa prezentuje kulturowy rozwój Cypru, poczynając od wczesnego okresu kamiennego do epoki wczesnobizantyjskiej.

Do najważniejszych eksponatów należą posążki w kształcie krzyża z epoki miedzi, naczynia ceramiczne z wczesnej epoki brązu z Vounous, złota biżuteria z Egkomi datowana na późną epokę brązu i rzeźbę Afrodyty z Soli z pierwszego stulecia przed naszą erą.

Cypr | Meczet Selimiye (Selimiye Camii) (Nicosia, Selimiye Mosque (formerly Cathedral of Saint Sophia) by Arian Zwegers na licencji CC BY 2.0)

Północna część miasta

W północnej, tureckiej części Nikozji warto zobaczyć:

• Meczet Arabahmeta z XVII wieku, w którym przechowywany jest kosmyk włosów Proroka.

• Meczet Selimiye, wzniesiony w XIII w. jako katedra Świętej Zofii (Hagia Sophia). Kościół został przez Turków zamieniony w meczet w 1571 r.

• Biblioteka Sułtana Mahmuta z dużym zbiorem islamskich manuskryptów.

• Centralny Plac Atatürka z weneckimi kolumnami w centrum.

• Stary karawanseraj Büyük Han, zbudowany w 1572 r., krótko po zdobyciu Cypru przez Turków. Jest to prawdopodobnie najstarsza turecka budowla na wyspie.

Najczęstsze pytania

Czy można przejść z południowej do północnej Nikozji?

Tak. Piesi przechodzą najczęściej przy Ledra Street w centrum starego miasta albo przy hotelu Ledra Palace, a kierowcy – przez przejście Agios Dometios (Metehan). Obywatelom UE wystarczy dowód osobisty lub paszport. Na północy płaci się lirą turecką i nie działa unijny roaming.

Co warto zobaczyć w Nikozji w jeden dzień?

Po południowej stronie: stare miasto w obrębie weneckich murów, Bramę Famagusta, katedrę św. Jana, pałac arcybiskupi i Muzeum Cypryjskie. Po przejściu na północ przy Ledra Street: meczet Selimiye (dawną katedrę św. Zofii) i karawanseraj Büyük Han.

Jakie lotnisko obsługuje Nikozję?

Południową część miasta obsługuje lotnisko w Larnace, a północną – lotnisko Ercan. Dawne międzynarodowe lotnisko Nikozji jest nieczynne od 1974 roku, ponieważ leży w strefie buforowej ONZ.