Kyrenia

Kyrenia (tur. Girne) to portowe miasto na północnym wybrzeżu Cypru, w części wyspy kontrolowanej przez Turecką Republikę Cypru Północnego, około 25 km na północ od Nikozji. Słynie z podkowiastego starego portu, weneckiego zamku z muzeum starożytnego wraku oraz widoku na strome Góry Kyreńskie. Dojedziesz tu z południa wyspy przez jedno z przejść na linii demarkacyjnej w Nikozji.

Charakter miasta – nazywanego przez Turków najpierw Gerinia, potem Kirne i wreszcie Girne – współtworzą łagodny klimat, naturalna zatoka dobrze nadająca się na port oraz urodzajna kraina za miastem, odgrodzona od reszty wyspy łańcuchem górskim.

Cypr | Kyrenia (Kirenia, Girne) – widok na port (IMG_1749 by Ankur P na licencji CC BY-SA 2.0)

Cypryjskie St. Tropez

Girne bywa porównywane z południowofrancuskim St. Tropez – podobnie jak tam, w centrum miasta jest port jachtowy z nabrzeżem pełnym kawiarni i restauracji.

Girne jest centrum regionu o takiej samej nazwie. Miasto żyje z handlu i rzemiosła, istnieje tu też kilka zakładów produkcyjnych przemysłu spożywczego oraz duża liczba zakładów usługowych związanych z turystyką. W mieście działają ponadto dwa uniwersytety.

Co zobaczyć w Kyrenii

Najważniejsze miejsca w mieście, w kolejności, w jakiej łatwo je obejść pieszo:

• stary port w kształcie podkowy i nabrzeże z restauracjami,
• zamek Girne z muzeum starożytnego wraku,
• meczet Aga Kafer Paszy przy porcie,
• meczet Nurettin Ersin Paszy na zboczu nad miastem,
• kościół anglikański św. Andrzeja naprzeciwko bastionu zamku.

Port w Kyrenii

Miejski port ze swoimi jachtami oraz rybackimi łodziami ulokował się między starymi murami obronnymi i fortem, na tle gór Beşparmak, tworząc charakterystyczny widok. Na półokręgu nabrzeża tłoczą się kawiarnie, bary, bistra, tuzin restauracji i mnóstwo sklepów. Siedząc pod parasolem przy lunchu albo pierwszym tego dnia drinku, widzi się rybaków rozładowujących swój połów i żeglarzy szykujących jachty do wyjścia w morze.

Wieczorem ta pełna świateł „podkowa” czeka na gości z bogatą ofertą specjałów lokalnej kuchni. Gwieździste niebo przykrywa tętniącą życiem promenadę, a jasno oświetlone potężne mury i bastiony twierdzy wydają się być na wyciągnięcie ręki. Twierdza i port miały w historii decydujący wpływ na miasto. Handel z portami anatolijskiego wybrzeża przyniósł Kyrenii dobrobyt.

Cypr | Kyrenia porównywana bywa z kurortem St. Tropez (P1060134 by Anja Leidel na licencji CC BY-SA 2.0)

Stojące na kotwicach łodzie mają tylko trzy metry wody pod kilem. Dla większych jednostek otwarto w latach 80. ubiegłego wieku nowy basen portowy położony dalej na wschód.

W małej odgrodzonej rafą od morza zatoce, na wschód od zamku, prawdopodobnie istniał port rzymski. Dopiero od czasów bizantyjskich w ciągłym użyciu znajduje się dzisiejszy port jachtowy i rybacki.

Zamek Girne

Warownia znajduje się w starej części miasta. Jej początki sięgają czasów rzymskich, a obecny kształt zawdzięcza fortyfikacjom bizantyjskim i późniejszym przebudowom. W przekazach historycznych zaistniała w 1191 r., kiedy Cypr podbił Ryszard Lwie Serce, a bizantyjski władca Izaak Komnen ukrył w niej rodzinę i skarbiec. W XIV w. warownia ucierpiała podczas walk z Genueńczykami. Wenecjanie przebudowali ją około 1540 r., zastępując cienkie frankijskie wieże masywnymi okrągłymi basztami odpornymi na ostrzał armatni – w tej formie zachowała się do dziś.

W 1570 r. miasto skapitulowało przed admirałem Sadykiem Paszą. Jego grób można zwiedzać za bramą twierdzy. Później Brytyjczycy zamienili twierdzę w więzienie, a następnie w akademię policyjną. Od 1974 r. zamek jest dostępny dla zwiedzających jako muzeum. Największą atrakcją jest muzeum wraku z kadłubem greckiego statku handlowego z przełomu IV i III wieku p.n.e., odkrytego w 1965 r. Więcej o twierdzy przeczytasz w artykule Zamek w Kyrenii.

Cypr | Twierdza w Kyrenii (Kyrenia - Kyrenia - Zypern by wiseguy71 na licencji CC BY-SA 2.0)

Meczet Aga Kafer Paszy

Meczet (tur. Ağa Cafer Paşa Camii) wzniesiono w latach 1589–1590. Nosi imię osmańskiego dowódcy wojskowego, który trzykrotnie był gubernatorem wyspy. Na przestrzeni dziejów meczet był wielokrotnie niszczony i wciąż na nowo odbudowywany.

W godzinie modlitwy w gmatwaninie domów i uliczek rozbrzmiewa wołanie muezina. Smukły minaret, który z masywnego cokołu wyrasta nad szeregi domów przy porcie, posiada w górnej części charakterystyczną, podpartą wspornikami galerię.

Sala zgromadzeń wiernych została wzniesiona na podbudowie, w której obecnie zwiedzający meczet wykonują rytualne obmycia. Wcześniej do tego celu służyło pobliskie źródło, wlewające się do kamiennego zbiornika. Pozostałości tej niewielkiej instalacji zachowały się, podobnie jak zbudowane w 1876 r. przez burmistrza Abdula Effendiego schody.

Meczet Aga Kafer Paszy, jak prawie każdy meczet turecki, posiada otwarty przedsionek (portikus), który otaczają cztery marmurowe kolumny i dekoracyjne okratowanie z drewna. Trzy łuki nad wnętrzem podtrzymują dach. Przykrywa on również portikus, co jest często stosowanym rozwiązaniem architektonicznym, zwłaszcza przy mniejszych tego typu budowlach sakralnych na Cyprze.

Cypr | Kyreński port z górami w tle (Kyrenia, old harbour and Kyrenia Castle by Arian Zwegers na licencji CC BY 2.0)

Meczet Nurettin Ersin Paszy

To jeden z największych meczetów Północnego Cypru. W połowie maja 1999 r. został przekazany do użytku.

Wzniesiona wysoko na zboczu budowla, wzorowana na wielkich osmańskich meczetach XVI wieku, góruje nad wybrzeżem Girne.

Siedemnaście małych kopuł i półkopuł otacza potężną kopułę główną nad salą modłów, która może pomieścić jednorazowo 750 wiernych. Liczne okna z kolorowego szkła oraz ważący tonę żyrandol, oświetlają wnętrze ciepłym światłem. Po bokach wznoszą się wysoko ponad dachy dwa spiczaste 38-metrowe minarety, każdy z balkonem do modlitewnych nawoływań (tur. serefe). Budowla za milion dolarów jest wspólnym dziełem turecko-cypryjskim. Materiały budowlane i zdobnicze zostały sprowadzone z Turcji i sfinansowane przez turecką fundację religijną.

Cypr | Meczet Nurettin Ersin Paszy (kyrenia1 by cheran na licencji CC BY-SA 2.0)

Kościół Świętego Andrzeja

Na skalistym występie, naprzeciwko południowo-zachodniego bastionu zamku, znajduje się jedyna świątynia anglikańskiej wspólnoty Północnego Cypru – kościół Świętego Andrzeja.

Z historią powstania tego niewielkiego kościoła nierozerwalnie związana jest działalność pewnego Szkota – George’a Ludovica Houstouna (1846–1931). Od połowy XIX wieku, a zwłaszcza po przejęciu władzy przez Anglików, przybywali na Cypr maskujący się szpiedzy albo ciekawi wydarzeń reporterzy. Niektórzy szukali tu nowych wyzwań, inni śnili swoje orientalne przygody.

Houstoun, człowiek wykształcony, bogaty i ekscentryczny, niezbyt lubiany w kręgach brytyjskiej administracji Cypru, na długo zagościł w Girne. Tutaj, w swojej drugiej ojczyźnie, nabył obszerną posiadłość i próbował – pozostaje zagadką, w jakim celu – skupować stare miasto Girne. Eksperymentował z importem szkockich owiec, organizował wystawy rolne i był siłą napędową przy budowie szpitala i ratusza. W 1913 r. Houstoun ufundował działkę pod budowę kościoła św. Andrzeja. Dzisiaj kościół świętego Andrzeja służy setkom brytyjskich rezydentów i coraz częściej także turystom z ojczyzny kościoła anglikańskiego.

Jak dojechać do Kyrenii

Z południowej części wyspy do Kyrenii jedzie się przez Nikozję i przekracza linię demarkacyjną:

• samochodem – na przejściu Agios Dometios (Metehan),
• pieszo – przy Ledra Street lub Ledra Palace w centrum stolicy, skąd do Kyrenii kursują autobusy i taksówki.

Obywatele UE przechodzą na podstawie dowodu osobistego lub paszportu. Wypożyczając auto na południu, sprawdź, czy wypożyczalnia pozwala na wjazd na północ – polisa z Republiki Cypru zwykle nie obejmuje tego terytorium i dodatkowe ubezpieczenie kupuje się przy przejściu. Szczegóły opisujemy w artykule Podróż na Cypr Północny.

Najczęstsze pytania

Czy Kyrenia i Girne to to samo miasto?

Tak. Kyrenia to nazwa grecka, a Girne – turecka, używana w Tureckiej Republice Cypru Północnego, na której terytorium miasto leży od 1974 roku. W polskich przewodnikach spotyka się też formę Kirenia.

Co warto zobaczyć w Kyrenii?

Przede wszystkim stary port w kształcie podkowy, wenecki zamek z muzeum wraku sprzed ponad 2300 lat, meczet Aga Kafer Paszy przy porcie oraz anglikański kościół św. Andrzeja. W okolicy warto odwiedzić zamki w Górach Kyreńskich, np. św. Hilariona.

Jak dostać się do Kyrenii z Nikozji?

Z Nikozji to około 25 km drogą przez przełęcz w Górach Kyreńskich. Kierowcy przekraczają linię demarkacyjną na przejściu Agios Dometios (Metehan), piesi przy Ledra Street, a po północnej stronie mogą wsiąść w autobus lub taksówkę do Kyrenii.