Zamek w Kyrenii

Zamek w Kyrenii (tur. Girne) to masywna twierdza nad starym portem na północnym wybrzeżu Cypru, w tureckiej części wyspy. Zbudowali ją Bizantyjczycy w VII wieku, rozbudowali Lusignanie, a obecny kształt nadali jej Wenecjanie około 1540 roku. W środku działa Muzeum Wraku Statku z greckim statkiem handlowym z IV wieku p.n.e., jednym z najstarszych wydobytych z morza.

Z antycznego miasta, które tutaj istniało, do naszych czasów nie zachowało się nic z wyjątkiem ułożonego z masywnych kamieni falochronu i kilku złamanych kolumn, które wykorzystuje się w porcie do cumowania łodzi. Twierdza zajmuje miejsce starego miasta.

Kyrenia | Mury i okrągła baszta zamku Girne nad portem (North Cyprus by Graeme Churchard na licencji CC BY 2.0)

Jak powstawał zamek w Kyrenii? Historia twierdzy

Twierdza bizantyjska i podbój krzyżowców

Bizantyjski zamek został wzniesiony prawdopodobnie na przełomie VI i VII wieku, kiedy zaczęły się najazdy Arabów. To tutaj Izaak Komnen, władca Cypru, ulokował swoją rodzinę, kiedy rozpoczął walkę z królem Ryszardem Lwie Serce. Niestety, zamek został szybko zdobyty przez krzyżowców (1191).

Za panowania Lusignanów

Zamek w Kyrenii nadal odgrywał ważną rolę, również za panowania dynastii Lusignan; przechodził z rąk do rąk w czasie wojny między cesarzem Fryderykiem II i Jean’em d’Ibelin o panowanie nad Cyprem. Wówczas dokonano pierwszych uzupełnień i przeróbek bizantyjskiej twierdzy. Później zamek był w pełni przebudowany i otoczony mocnymi murami. Te prace zakończono w XIV w., kiedy na wyspie wylądowali Genueńczycy, usiłujący ustanowić tutaj swoje państwo.

Oblężenia w XV wieku i przebudowa wenecka

W zamku Cypryjczycy skutecznie obronili się w 1426 r. przed tureckimi mamelukami, którzy podczas bitwy pod Chirokitią 7 lipca 1426 r. wzięli do niewoli króla Janusa. W 1460 r. przez długi czas bronili się tutaj zwolennicy królowej Charlotty, obalonej przez Jakuba Bastarda. W tym ostatnim oblężeniu mury zamku zostały mocno uszkodzone. Po tym jak wyspa przeszła w ręce Wenecjan, całkowicie przebudowano zachodnią ścianę zamku, wzniesiono masywne baszty na dwóch rogach twierdzy: południowo-wschodnim i północno-zachodnim. W przewidywaniu tureckiego ataku, te umocnienia zostały jeszcze uzupełnione, jednak obrońcy poddali zamek w 1570 r. na pierwsze żądanie tureckiego admirała, dowiedziawszy się o upadku Nikozji.

Od oblężenia z 1765 r. do udostępnienia zwiedzającym

Po raz ostatni zamek oparł się oblężeniu w 1765 r., kiedy wszczął powstanie jego komendant Halil Agha.

Za czasów angielskich w zamku urządzono więzienie, a potem znajdowały się w nim koszary policyjne. W 1950 roku opiekę nad twierdzą przejął Departament Starożytności, a w 1960 roku zamek udostępniono zwiedzającym.

Kyrenia | Zamek Girne (Cipro [CY], Girne (Kyrenia) il forte. by Fiore Silvestro Barbato na licencji CC BY-SA 2.0)

Co zobaczysz wewnątrz zamku w Kyrenii?

Mury, fosa i baszty

Mimo licznych oblężeń i przebudów zamek zachował się w dobrym stanie, a w jego murach widać kolejne warstwy: bizantyjską, Lusignanów i wenecką. Nad samą wodą, w pobliżu kyreńskiego portu, wznoszą się jego zębate ściany z potężnymi, przysadzistymi basztami. Od południa i zachodu zamku broni fosa, przez którą przerzucony jest most w pobliżu północno-zachodniej baszty.

Regularny czworokąt twierdzy rozciąga się z północy na południe, z różnej formy basztami na rogach. Wenecjanie uzupełnili umocnienia mocnym murem od zachodniej, lądowej strony, najbardziej wrażliwej na atak. Mur otacza przejście łączące nową bramę, zbudowaną przez Wenecjan, ze starą bramą pośrodku zachodniej ściany twierdzy. W północno-zachodnim kącie znajduje się maleńka cerkiew bizantyjska. Jest to budowla z XII wieku z kopułą opartą na czterech marmurowych kolumnach, wziętych niewątpliwie z wcześniejszego budynku, być może z wczesnochrześcijańskiej bazyliki, która kiedyś tu stała. Nad cerkiewką wznosi się okrągła baszta; wewnątrz niej na różnych poziomach mieszczą się kazamaty z wąskimi strzelnicami, przecinającymi grube ściany. Po schodach można zejść na dół do fosy, gdzie wychodzą małe, ukryte drzwi.

Kyrenia | Za czasów angielskich w zamku urządzono więzienie, a potem znajdowały się w nim koszary policyjne (North Cyprus by Graeme Churchard na licencji CC BY 2.0)

Brama Lusignanów, lochy i apartamenty królewskie

Wejście do twierdzy Lusignan stanowią jednoskrzydłowe wrota, zwieńczone wizerunkami średniowiecznych herbów. Brama była czasem zamykana opuszczaną na dół kratą. Na górze znajduje się pomieszczenie, gdzie przebywała straż i stał mechanizm do sterowania tą kratą.

Do zachodniej ściany dobudowano długi budynek, w którego podłodze wykuto w skale dwa lochy dla więźniów. Na piętrze tej przybudówki była obszerna sala, oświetlona dosyć szerokimi oknami, prawdopodobnie stanowiąca część królewskich apartamentów. Przylega do niej maleńka kaplica, gdzie odbywały się nabożeństwa.

Wschodnia część twierdzy i baszta w kształcie podkowy

Przy wschodniej ścianie twierdzy, za czasów Lusignan, wzniesiono obszerną budowlę, mającą gospodarcze przeznaczenie. Sklepione pomieszczenia górnej kondygnacji wychodziły początkowo na odkrytą galerię, wiodącą wzdłuż zamkowych murów. Galeria i północne pomieszczenie łączyły się z wewnętrznymi pomieszczeniami północno-wschodniej baszty o oryginalnej formie podkowy. Ta baszta jest najwyższym miejscem w twierdzy. Z jej górnego tarasu rozciąga się piękny widok na miasto i zatokę.

Co wyróżnia zamek w Kyrenii?

Zamek w Kyrenii, chociaż nie posiada szczególnie wybitnych, artystycznych pamiątek architektury, wart jest jednak uwagi z tego względu, że stanowi doskonały przykład zamkowych budowli trzech głównych okresów średniowiecznej historii Cypru – bizantyjskiego, Lusignan i wenecjańskiego.

Kyrenia | Wrak statku zatopionego około 2300 lat temu (North Cyprus by Graeme Churchard na licencji CC BY 2.0)

Muzeum Wraku Statku

Największą atrakcją zamku jest Muzeum Wraku Statku (Shipwreck Museum). Pokazuje ono grecki statek handlowy z IV wieku p.n.e., który zatonął u wybrzeży Kyrenii, gdy miał już około 80 lat. Wrak odkrył w 1965 roku cypryjski nurek, a archeolodzy badali go w latach 1969–1974. Łódź miała około 14 m długości, a jej kadłub z drewna sosny alepskiej obito ołowiem. Obok zachowanego kadłuba zobaczymy amfory i inne przedmioty z ładunku.

Jak zwiedzać zamek w Kyrenii? Informacje praktyczne

Zamek stoi przy starym porcie w centrum Kyrenii, więc łatwo połączyć jego zwiedzanie ze spacerem po nabrzeżu.

• Wstęp: płatny; ceny biletów i godziny otwarcia ustala administracja Cypru Północnego i mogą się zmieniać, więc sprawdź je przed wizytą.
• Na miejscu: na dziedzińcu działają kawiarnia i sklep z pamiątkami.
• Czas zwiedzania: na mury, kaplicę i muzeum zarezerwuj 1,5–2 godziny.
• Dojazd z południa wyspy: przez jedno z przejść na Zielonej Linii, np. w Nikozji; potrzebny jest paszport lub dowód osobisty, a wynajętym autem z Południa trzeba wykupić dodatkowe ubezpieczenie na granicy.

Szczegóły przekraczania granicy opisujemy w tekście Podróż na Cypr Północny. Z Kyrenii blisko też do zamków w Górach Kyreńskich, zwłaszcza zamku Świętego Hilariona.

Najczęstsze pytania

Co zobaczyć w zamku w Kyrenii?

Najciekawsze są potężne weneckie baszty z widokiem na port, mała bizantyjska cerkiew św. Jerzego, dawne lochy i apartamenty królewskie oraz Muzeum Wraku Statku z greckim statkiem handlowym z IV wieku p.n.e.

Jak dostać się do zamku w Kyrenii z południowego Cypru?

Trzeba przekroczyć Zieloną Linię na jednym z przejść, np. pieszo w Nikozji na ulicy Ledra, a dalej jechać autobusem lub taksówką do Kyrenii. Potrzebny jest paszport lub dowód osobisty. Samochodem z wypożyczalni na Południu trzeba wykupić ubezpieczenie ważne na Północy.

Ile czasu zajmuje zwiedzanie zamku?

Na obejście murów, dziedzińca i muzeum wraku wystarczą zwykle około dwie godziny. Warto przyjść rano lub późnym popołudniem, gdy jest mniej wycieczek i nie tak gorąco.