Famagusta

Famagusta to portowe miasto na wschodnim wybrzeżu Cypru, od 1974 r. w części północnej, kontrolowanej przez Turków cypryjskich – miejscowi nazywają je Gazimağusa lub Mağusa. Warto tu przyjechać dla otoczonego weneckimi murami starego miasta z gotycką katedrą św. Mikołaja (dziś meczetem), ruin antycznej Salaminy 6 km na północ oraz opuszczonej dzielnicy Varosha, której fragment otwarto dla zwiedzających w 2020 r. Z Protarasu i Ayia Napy jest tu blisko – wystarczy przejechać przez przejście graniczne w Deryneii.

Cypr – Famagusta | Meczet Lala Mustafa Paszy – dawna katedra św. Mikołaja (Famagusta Cathedral with minaret by Lars Plougmann na licencji CC BY-SA 2.0)

Weneckie mury miejskie w Famaguście

Wokół starego miasta Famagusty rozciąga się nadal podwójny pierścień murów o długości 3,5 km, wzniesiony w XVI w. przez weneckich władców dla obrony przed Turkami. Mury miejskie sięgające 18 m wysokości wzmocnione są tuzinem bastionów. Na ich fasadach widać jeszcze płaskorzeźby weneckich lwów. Fosy między murami mogły być kiedyś napełniane wodą morską. Jednak nawet tak gigantyczne nakłady na obronę nie uchroniły miasta przed zdobyciem go przez Osmanów w 1571 r.

Umocnienia zachowały się w doskonałym stanie – kiedy znajdzie się ukryte schody, można kilometrami wędrować wzdłuż murów i wspinać się na bastiony.

Inną historyczną osobliwością Famagusty są ruiny klasztoru franciszkanów i innych kościołów, jak również pozostałości willi i pałaców bogatych kupców i arystokracji.

Cypr – Famagusta | Ruiny gotyckiego kościoła św. Jerzego Łacińskiego (Church of St George of the Latins by Tony Woods na licencji CC BY-ND 2.0)

Katedra św. Mikołaja – chrześcijaństwo i islam w jednym miejscu

Famagusta jest miastem, w którym spotykają się i mieszają ze sobą: chrześcijańska przeszłość i muzułmańska teraźniejszość. Symbolem tego procesu jest katedra św. Mikołaja – klejnot gotyckiej architektury – stojąca w centrum miasta i od wieków prawie niezmieniona. Po wypędzeniu chrześcijan z Jerozolimy, Famagusta była najbliższym miastem w drodze do Ziemi Świętej, a władcy Cypru koronowali się w tej katedrze, poczynając od 1298 roku, także na nominalnych królów Jerozolimy.

Po wejściu Osmanów usunięto świątynne posągi, dobudowano minaret, wewnątrz wyłożono dywany i całość przekształcono według islamskich reguł – odtąd katedra pełniła rolę meczetu (dziś: Meczet Lala Mustafa Paszy). Dziś to miejsce islamskich modłów w chrześcijańsko-gotyckiej architekturze jawi się jako symbol koegzystencji dwóch światowych religii.

Cypr | Ruiny kościoła św. Jerzego Greckiego (Famagusta, Church of Saint George of the Greeks by Arian Zwegers na licencji CC BY 2.0)

Muzeum Namıka Kemala w Famaguście

Muzeum miejskie imienia Namıka Kemala, tureckiego pisarza i poety (1840-1888), eksponuje wiele znalezisk archeologicznych z tego regionu.

Varosha – opuszczona dzielnica

Na południe od starego miasta leży Varosha (tur. Maraş), w latach 70. XX wieku jeden z najmodniejszych kurortów śródziemnomorskich. Po 1974 r. mieszkańcy uciekli, a dzielnicę ogrodzono i zamknięto na prawie pół wieku. 8 października 2020 r. udostępniono zwiedzającym jej część wraz z plażą, a w 2022 r. na odcinku plaży Golden Sands uruchomiono leżaki i infrastrukturę plażową. Większość opuszczonych hoteli i ulic nadal pozostaje strefą zamkniętą – obowiązuje zakaz wchodzenia poza wyznaczone trasy i fotografowania obiektów wojskowych. Czas tuż przed 1974 r. opisuje powieść Victorii Hislop, którą omawiamy w recenzji „Z widokiem na wschód słońca”.

Salamina – antyczne miasto 6 km od Famagusty

Sześć kilometrów na północ od Famagusty leży antyczne miasto Salamina, które było świadkiem bitwy morskiej w 306 r. p.n.e. między flotami Demetriusza i Ptolemeusza oraz w 449 lub 450 r. p.n.e. bitwy na lądzie i morzu w okresie wojen grecko-perskich.

Cypr | Salamina – ok. 6 km na północ od Famagusty (Salamis Ruins by George M. Groutas na licencji CC BY 2.0)

Półwysep Karpas – plaże i dzikie osły

Na północ od Salaminy (Salamis) znajdziemy jeden z najpiękniejszych regionów Cypru – Półwysep Karpas, wcinający się jak potężny kolec prawie sto kilometrów w głąb morza.

Początkowo wspaniały krajobraz tej okolicy wypełniają pola zbóż, które dalej zastępują gaje oliwne, niskie zarośla i kamieniste ugory. Okoliczne dzieci wypasają tu owce, dzikie osły stoją pojedynczo albo stadami w cieniu drzewa. Ciągnąca się na przestrzeni prawie trzech kilometrów „Golden Beach”, tuż przed wierzchołkiem półwyspu, urzeka szczególnym pięknem. Wydmy i kryształowa woda tworzą niezapomniany widok.

Karpas jest rezerwatem przyrody i słynie nie tylko ze swych idyllicznych plaż, ale również z bogatego w gatunki świata zwierząt, do którego należą m.in. dziko żyjące osły, żółwie morskie, rozmaite motyle i rzadkie gatunki ptaków. Liczne gatunki roślin zielnych i drzewiastych tworzą florę półwyspu.

Cypr | Piaszczysta plaża Golden Beach, ok. 90 km od Famagusty (200709_Cyprus_4 by Franco Pecchio na licencji CC BY 2.0)

Jak dojechać do Famagusty z południa wyspy?

Z południowej części wyspy najwygodniej dojechać przez przejście graniczne w Deryneii (od strony Paralimni, Ayia Napy i Protarasu) lub przez przejście Agios Nikolaos (Strovilia) w brytyjskiej bazie Dhekelia, na trasie z Larnaki. Obywatele UE przekraczają linię podziału na podstawie dowodu osobistego lub paszportu. Ubezpieczenie samochodu z wypożyczalni w Republice Cypryjskiej zwykle nie obejmuje północy, dlatego przy przejściu trzeba wykupić osobną polisę. Więcej praktycznych wskazówek znajdziesz w artykule Podróż na Cypr Północny.

Najczęstsze pytania o Famagustę

Czy Famagusta leży w Unii Europejskiej?

Formalnie cała wyspa należy do UE, ale Famagusta leży w części północnej, gdzie prawo unijne jest zawieszone. W praktyce płaci się tu głównie liry tureckie (euro bywa akceptowane), a roaming z UE nie obowiązuje, więc warto sprawdzić cennik operatora.

Czy można zwiedzać Varoshę?

Tak, ale tylko częściowo. Od października 2020 r. udostępniono fragment dzielnicy z plażą, po którym można chodzić pieszo lub jeździć rowerem. Reszta opuszczonej zabudowy pozostaje strefą wojskową, do której nie wolno wchodzić ani jej fotografować.

Ile czasu potrzeba na zwiedzanie Famagusty?

Na stare miasto z murami i katedrą wystarczy pół dnia. Jeśli chcesz zobaczyć także Salaminę i Varoshę, zarezerwuj cały dzień. Wyjazd na półwysep Karpas to osobna, całodniowa wycieczka.