Katedra Świętego Mikołaja (Meczet Lala Mustafa Paszy)

Katedra Świętego Mikołaja, dziś meczet Lala Mustafa Paszy, stoi w samym sercu starego miasta Famagusty, w północnej części Cypru, i jest jej najważniejszym zabytkiem. Budowana od 1298 r. i konsekrowana w 1328 r. świątynia to rzadki poza Francją przykład dojrzałego gotyku, w którym Lusignanowie koronowali się na królów Jerozolimy. Nazwę meczetu nadano w 1954 r. na cześć osmańskiego wodza Lala Mustafy Paszy, dowodzącego osmańskim podbojem Cypru (Famagusta padła w 1571 r.).

Dwie bliźniacze wieże katedry, mimo dokonanych na przestrzeni wieków zniszczeń i zmian, nadal górują nad panoramą miasta.

Cypr | Budowę katedry rozpoczęto pod koniec XIII wieku (The Lala Mustafa Pasha Mosque originally known as Saint Nicholas’s Cathedral, Famagusta, Northern Cyprus by Monika na licencji CC BY-SA 2.0)

Historia Katedry Świętego Mikołaja

Budowa katedry rozpoczęła się w roku 1298, a świątynię konsekrowano w 1328 r.; prace wykończeniowe trwały jeszcze długo potem. W czasach wypraw krzyżowych była ona miejscem koronacji wielu królów z dynastii Lusignanów, którzy otrzymywali tu tytuł Króla Jerozolimy.

W XVI wieku katedra została poważnie uszkodzona w czasie tureckich ataków oraz późniejszych trzęsień ziemi (XVIII wiek). W wyniku tych zdarzeń zniszczeniu uległy m.in. górne partie obu wież – w oryginale zachowały się jedynie ich dolne części.

Po podboju tych ziem przez Osmanów w 1571 r. katedra przekształcona została w meczet. Do północnej wieży dobudowano minaret. We wnętrzu katedry dodano mihrab oraz usunięto wszystkie dzieła sztuki przedstawiające postaci ludzkie – zamalowano freski, usunięto posągi i witraże a także rozmontowano ołtarze. Również podziemne grobowce zostały opróżnione – zachowało się tylko kilka średniowiecznych grobów.

Perła gotyckiej architektury

Pomimo zmian wprowadzonych przez Turków architektura katedry pozostała w większości taka jak pierwotnie, jest więc rzadkim przykładem czystej gotyckiej architektury, bez barokowych i XIX-wiecznych upiększeń, charakterystycznych dla europejskich budowli tego typu.

Katedra wzorowana była na słynnej budowli tego okresu, a mianowicie francuskiej Katedrze w Reims. Podobnie jak mury miejskie wybudowana została z brązowego wapienia.

Potrójne wejście do katedry znajduje się na zachodniej fasadzie. Środkowe, główne wejście posiada dwuskrzydłowe drzwi. Nad nim podziwiać można jedyny zachowany, składający się z 6 paneli witraż, a nad nim typową dla tego stylu architektonicznego rozetę.

We wnętrzu katedry znajduje się nawa główna oraz dwie nawy boczne. W planie budowli brakuje natomiast transeptu i potrójnej apsydy. Po stronie północnej i południowej znajdują się dwie kaplice. Potężne sklepienie wspierają dwa rzędy kolumn - po 6 w każdym.

Cypr | Pomimo przemianowania katedry na meczet wygląd budowli w znacznym stopniu zachował oryginalnym, gotycki styl (Famagusta - The Lala Mustafa Pasha Mosque by muffinn na licencji CC BY 2.0)

Po przemianowaniu świątyni na meczet ściany zostały wymalowane na biało, a podłogi przykryto dywanami.

Na lewo od zachodniej fasady znajduje się grób osmański z XVIII wieku i niewielka świątynia. Naprzeciwko ogromnego figowca stoi wenecka loggia, przekształcona w miejsce rytualnych ablucji.

Budowla nadal służy jako czynny meczet, a turyści mogą ją zwiedzać poza godzinami modlitw. Aby wejść do środka, należy przestrzegać kilku zasad: obowiązuje ubiór zasłaniający nogi i ramiona oraz zakaz wchodzenia w obuwiu. Kobiety muszą mieć zasłonięte włosy.

Famagusta leży w północnej części wyspy, dlatego z południa trzeba przekroczyć linię demarkacyjną z dowodem osobistym lub paszportem – szczegóły opisujemy w tekście Podróż na Cypr Północny. Podobną historię ma druga wielka gotycka katedra wyspy, Katedra Świętej Zofii w Nikozji.

Najstarsze drzewo figowe na Cyprze (sykomora przed meczetem)

Przed wejściem do katedry rośnie ogromne drzewo uważane za najstarsze drzewo Cypru. Jest to typowy dla terenów Afryki północnej figowiec sykomora (ficus sycomorus). Według botaników drzewo to zostało posadzone wraz z rozpoczęciem budowy katedry - rośnie więc już od blisko 800 lat. Figowiec spod Katedry św. Mikołaja znajduje się pod ochroną i wpisany został na listę dziedzictwa kulturowego.

Cypr | Aby móc wejść do meczetu należy posiadać odpowiedni ubiór i nakrycie głowy (Famagusta 502DSC_0178 by János Korom Dr. >15 Million views na licencji CC BY-SA 2.0)

Najczęstsze pytania o meczet Lala Mustafy Paszy

Czy turyści mogą wejść do środka?

Tak, budynek jest czynnym meczetem, ale zwiedzać go można poza godzinami modlitw. Obowiązuje ubiór zakrywający ramiona i nogi, kobiety zakrywają włosy, a buty zostawia się przed wejściem.

Dlaczego meczet wygląda jak francuska katedra?

Został zbudowany jako gotycka katedra św. Mikołaja i wzorowano go na katedrze w Reims, dlatego bywa nazywany „Reims Cypru”. Osmanowie po 1571 r. dobudowali tylko minaret i usunęli figuralny wystrój wnętrza.

Czy do Famagusty można dojechać z południa wyspy?

Tak, ale trzeba przekroczyć linię demarkacyjną z dowodem osobistym lub paszportem. Szczegóły opisujemy w tekście o podróży na Cypr Północny.