Katedra Świętej Zofii (Meczet Selimiye)

Katedra Świętej Zofii, a obecnie meczet Selimiye, stoi w północnej części Nikozji, w samym sercu starego miasta, kilka minut spacerem od przejścia na Ledra Street. To największy zachowany kościół gotycki na Cyprze, o wnętrzu długim na 66 m: kamień węgielny położono w 1209 r., a konsekracja odbyła się w 1326 r. Od podboju osmańskiego w 1570 r. budowla służy jako główny meczet miasta i można ją zwiedzać poza godzinami modlitw.

Cypr | Katedra św. Zofii to najbardziej okazała budowla gotycka na Cyprze (200709_Cyprus_25 by Franco Pecchio na licencji CC BY 2.0)

Historia budowy katedry

Budowa katedry rozpoczęła się pod koniec pierwszego dziesięciolecia XIII wieku, za panowania władcy z dynastii Lusignanów. Mimo iż już w 1326 roku budowla została konsekrowana, to jej budowa trwała blisko 150 lat i nigdy nie została ukończona. Świadczą o tym m.in. nieukończone wieże dzwonnicze.

Katedra stanęła na ruinach bizantyjskiego kościoła Hagia Sophia. To tutaj władcy z dynastii Lusignanów otrzymywali koronę i tytuł króla Cypru.

Katedra na przestrzeni 4 wieków wielokrotnie ulegała zniszczeniu w wyniku ataków obcych wojsk oraz trzęsień ziemi. Spowodowało to, że pierwotna bogata dekoracja wnętrza (rzeźby, stele, malowidła na sklepieniu) uległa znacznemu zniszczeniu. W XVI wieku w wyniku trzęsienia ziemi poważnie uszkodzona została wschodnia część katedry. Prace mające na celu naprawę katedry zostały podjęte za panowania Wenecjan.

W 1570 roku miasto zostało zdobyte przez Osmanów. Katedra przemianowana została na meczet i otrzymała nazwę Hagia Sofia. Zniszczono większą część z wyposażenia wnętrz oraz dekoracji – ambonę i ławki wykorzystano jako drewno opałowe a stele nagrobne jako panele podłogowe. Usunięto wszelkie formy dekoracji przedstawiające postaci ludzkie m.in. rzeźby, freski, witraże. Do nieukończonych wież dzwonniczych dodano minarety, a na dziedzińcu ustawiono fontannę do rytualnych ablucji.

W 1954 roku zmieniono nazwę meczetu na Selimiye, na cześć sułtana Selima II.

Konstrukcja katedry

Zachodni front katedry ma potrójny portal z dekoracją reliefową. Po obu jego stronach stoją wieże dzwonnicze, zaopatrzone przez Osmanów w minarety, a powyżej duże, rzeźbione okno. Katedra wybudowana została na planie krzyża. Wnętrze składa się z 3 naw – głównej i dwóch bocznych oraz nawy poprzecznej, czyli transeptu. Po obu jego stronach znajdują się zwieńczone półkopułami absydy. W środku katedry znajdują się również niewielkie kaplice – północna poświęcona została św. Mikołajowi, a południowa Marii Dziewicy.

Cypr | Wnętrze katedry (Selimiye Mosque (St. Sophia Cathedral) Interior 1 by Son of Groucho na licencji CC BY 2.0)

W katedrze zostało pochowanych wielu władców z dynastii Lusignanów. Po tureckim najeździe nagrobki zostały wykorzystane jako podłoga i przykryte dywanami.

O tym, że obecnie funkcjonuje tu meczet, świadczyć może obecność mihrabu, czyli niszy nazywanej „wrotami Mekki”, która wskazywać ma drogę ku niej. Ponadto ustawiono tu wysoki pulpit – mimbar oraz panel oddzielający modlące się kobiety od mężczyzn.

Charakterystycznym elementem dla tego typu budowli i stylu architektonicznego są wysokie ostrołukowe okna, pierwotnie wypełnione witrażami ze scenami biblijnymi, oraz masywne przypory wspierające boczne ściany przed runięciem w wyniku działań silnego wiatru czy np. kataklizmów.

W pobliżu katedry znajduje się drugi kościół, pochodzący z czasów Bizancjum. Wewnątrz widać wiele marmurowych i granitowych kolumn, które świadczą o dawnych rozmiarach budowli. Można tu również zobaczyć wiele nagrobków należących do krzyżowców.

Zwiedzanie meczetu Selimiye

Meczet jest czynny i otwarty dla zwiedzających poza godzinami modlitw; do wejścia nie jest potrzebny przewodnik, choć z nim łatwiej zrozumieć historię budowli. Ponieważ to czynna świątynia, obowiązuje odpowiedni ubiór zakrywający ramiona i kolana, kobiety muszą mieć zasłonięte włosy, a przed wejściem trzeba zdjąć buty.

Z południowej części Nikozji najwygodniej dojść tu pieszo przez przejście na Ledra Street – wystarczy dowód osobisty lub paszport (więcej w tekście Podróż na Cypr Północny). Zwiedzanie warto połączyć z pobliskim karawanserajem Büyük Han i innymi zabytkami Nikozji.

Cypr | Do katedry, a obecnie meczetu, można wejść zachowując odpowiedni szacunek i powagę jakich to miejsce wymaga (IMG_7627 by Athena Lao na licencji CC BY 2.0)

Najczęstsze pytania o meczet Selimiye

Kiedy powstała katedra św. Zofii w Nikozji?

Kamień węgielny położono w 1209 r., a konsekracja odbyła się w 1326 r. Budowa trwała blisko 150 lat i nigdy nie została w pełni ukończona – świadczą o tym wieże bez hełmów.

Czy mogę zwiedzać meczet Selimiye?

Tak, poza godzinami modlitw. Trzeba mieć zakryte ramiona i kolana, kobiety muszą zakryć włosy, a buty zdejmuje się przed wejściem.

Skąd się wzięła nazwa Selimiye?

W 1570 r. Osmanowie zdobyli Nikozję i zamienili katedrę w meczet. Nazwę Selimiye nadano w 1954 r. na cześć sułtana Selima II, który panował w czasie podboju.