Cerkiew św. Łazarza w Larnace
Opublikowano:
Aktualizacja:
Cerkiew św. Łazarza to najważniejszy zabytek Larnaki – bizantyjska świątynia wzniesiona na przełomie IX i X wieku z fundacji cesarza Leona VI nad grobem Łazarza, którego według Ewangelii wskrzesił Jezus. W środku stoi pozłacany, barokowy ikonostas z XVIII wieku, a w krypcie pod ołtarzem sarkofag świętego. Cerkiew leży w centrum miasta, kilka minut spacerem od promenady.
Cypr | Cerkiew św. Łazarza w Larnace (St Lazarus Church in Larnaca, Cyprus by Martin Belam na licencji CC BY-SA 2.0)
Kim był Łazarz?
Łazarz, zgodnie z ewangelią, został przez Jezusa przywrócony do życia po tym, jak nie tylko zmarł, ale nawet kilka dni przebywał już w grobie. Według legendy wywędrował później na Cypr i został tam pierwszym biskupem wyspy.
Miejsce wiecznego spoczynku
Grób Łazarza i losy świątyni
Kościół św. Łazarza zbudowano w IX wieku w miejscu, gdzie według greckich i cypryjskich przekazów miał znajdować się grób Łazarza (tym razem już ostateczny), kościół wskazuje miejsce jego wiecznego spoczynku. Relikwie świętego były wielokrotnie zagubione i dopiero w 1972 r., podczas remontu po pożarze kościoła, odkryto je na nowo. Kościół przekształcono w 1571 r. w meczet, jednak osiemnaście lat później, w 1589 r., Osmanowie przekazali go chrześcijanom. W okresie około 200 lat kościół był wykorzystywany wspólnie przez chrześcijan prawosławnych i katolickich.
Poprzednie świątynie na tym miejscu
Obecny wygląd kościoła św. Łazarza jest wynikiem wielu remontów i odbudowy w ciągu wieków – łączy elementy bizantyjskie, gotyckie, barokowe i rokokowe. Wprawdzie żadna wcześniejsza budowla kościelna na tym miejscu nie została udokumentowana, ale można przyjąć, że ten kościół wzniesiono na cmentarzu, o czym świadczą wykopaliska. Pierwsza świątynia miała zapewne formę trzynawowej bazyliki, a trójdzielna zakrystia dowodzi, że nie zbudowano jej wcześniej, niż przed połową VI wieku. Prawdopodobnie została zniszczona podczas arabskiego panowania (649-965).
Cypr | Bogate wnętrze cerkwii (Saint Larazus Church in Larnaca by Sergey Galyonkin na licencji CC BY-SA 2.0)
Cesarz Leon VI i przeniesienie relikwii
Potem na tym samym miejscu zbudowano mniejszy, też świętemu Łazarzowi poświęcony kościół. Wykopaliska ujawniły dowody potwierdzające pogląd, że dzisiejszy kościół jest trzecim zbudowanym w tym samym miejscu, gdzie wcześniej stały dwa kościoły. Sprawą zainteresował się sam Konstantynopol. Według dokumentów, bizantyjski cesarz Leon VI Mądry wysłał swoich delegatów do Larnaki na poszukiwanie miejsca, gdzie został pochowany św. Łazarz. Odkryto przy tym sarkofag, którego inskrypcja „czwarty dzień Łazarza i przyjaciel Chrystusa” nie pozostawiała wątpliwości, komu poświęcona winna być świątynia.
W zamian za przekazanie kości świętego z sarkofagu, wzniesiony został większy, obecny kościół. Relikwie przewiezione do Konstantynopola zostały w 1204 r. zrabowane przez krzyżowców i zabrane do Marsylii. Trafiły do kościoła św. Łazarza w Autun w Burgundii, gdzie znajdują się do dzisiaj. Budowa kościoła w Larnace była prawdopodobnie wspierana środkami cesarskimi, co umożliwiło stworzenie skomplikowanej architektonicznie budowli z trzema wspaniałymi kopułami.
Barokowy ikonostas, pożar i odbudowa
W latach 1773–1782 Chatzisavvas Taliadoros wyrzeźbił w drewnie jedyny w swoim rodzaju barokowy ikonostas, pozłocony w latach 1793–1797; wraz z kosztownymi ikonami przetrwał do naszych czasów. Kilka drewnianych elementów ołtarza i marmurowe części ambony pochodzą z XVII wieku. Po czasach osmańskich wieżę kościelną przebudowano na dzwonnicę w stylu łacińskim. Duże szkody wyrządził pożar kościoła w 1970 r., który zniszczył znaczną część wyposażenia wnętrza. W latach 1972–1974 zniszczenia zostały odrestaurowane. Przy okazji, 2 listopada 1972 r., w marmurowym sarkofagu pod ołtarzem zidentyfikowano szczątki, które przypisano św. Łazarzowi. Wynika z tego, że jednak nie wszystkie relikwie wywieziono swego czasu do Konstantynopola.
Cypr | Grobowiec św. Łazarza (Tomb in St Lazarus Church in Larnaca, Cyprus by Martin Belam na licencji CC BY-SA 2.0)
Kościół dzisiaj
Dzisiejszy kościół jest budynkiem o długości 31,5 m i szerokości 14,5 m. Posiada półkoliste apsydy wewnętrzne, trójścienne zewnętrzne i pięciościenne w centrum. Szczególnie interesująca jest architektura wnętrza świątyni. Środkową nawę wieńczą trzy kopuły. Ikonostasy z XVIII w. oraz ikona przedstawiająca wskrzeszenie Łazarza z XVII w. stanowią najcenniejsze obiekty artystyczne kościoła. Drewniany, rzeźbiony tron biskupi oraz relikwiarz przedstawiają znakomitą jakość wykonania. Na południowej ścianie znajduje się ikona przedstawiająca męczeństwo apostoła Andrzeja, a na północnej ścianie replika ikony z rosyjskiego Kazania. Dzwonnica z XIX w. jest ozdobiona filigranowymi rzeźbami w kamieniu.
Do kościoła można wejść również tylnym wejściem albo po schodach przez nawy boczne.
Cypr | Kościół św. Łazarza zbudowano w IX wieku (Saint Larazus Church in Larnaca by Sergey Galyonkin na licencji CC BY-SA 2.0)
Zwiedzanie cerkwi św. Łazarza
Cerkiew jest czynną świątynią, dlatego obowiązuje stosowny strój – zakryte ramiona i kolana – oraz cisza podczas nabożeństw. Z nawy schodzi się do krypty, w której stoi sarkofag uznawany za grób św. Łazarza. Na dziedzińcu działa niewielkie muzeum z ikonami i sprzętami liturgicznymi. Aktualne godziny otwarcia cerkwi i muzeum warto sprawdzić przed wizytą, bo w czasie nabożeństw i świąt mogą się zmieniać. Szczególnie uroczyście obchodzi się tu święto św. Łazarza, przypadające w sobotę przed Niedzielą Palmową, z procesją ulicami miasta.
Najczęstsze pytania
Czy w cerkwi św. Łazarza w Larnace naprawdę jest grób Łazarza?
Według tradycji tak: świątynię wzniesiono nad miejscem pochówku Łazarza, a w marmurowym sarkofagu pod ołtarzem w 1972 r. zidentyfikowano szczątki przypisane świętemu. Część relikwii zabrano w 1204 r. do Marsylii i Autun.
Jaki strój obowiązuje w cerkwi św. Łazarza?
Cerkiew jest czynną świątynią, więc trzeba mieć zakryte ramiona i kolana oraz zachować ciszę podczas nabożeństw.
Czy można zejść do krypty z sarkofagiem?
Tak, z nawy schodzi się do krypty, w której stoi sarkofag uznawany za grób świętego. Godziny otwarcia warto sprawdzić przed wizytą.
Wizytę w cerkwi łatwo połączyć ze spacerem po promenadzie Finikoudes i wycieczką nad Słone Jezioro, przy którym stoi meczet Hala Sultan Tekke.