Cerkiew Chrystusa Zbawiciela

Cerkiew Chrystusa Zbawiciela to trzecia pod względem wysokości świątynia prawosławna na świecie – mierzy 103 m do szczytu krzyża i stoi nad rzeką Moskwą, kilkaset metrów od Kremla, przy stacji metra Kropotkinskaja. Pierwotną cerkiew, wznoszoną przez prawie pół wieku jako wotum za zwycięstwo nad Napoleonem, wysadzono w 1931 r., a obecna jest jej odbudową z lat 1995–2000.

Cerkiew Chrystusa Zbawiciela (Chram Christa Spasitiela) powstała na rozkaz cara Aleksandra I, gdy z Moskwy zniknęli ostatni najeźdźcy – żołnierze Napoleona. Cerkiew stała się więc symbolem zwycięstwa Rosji, a jej budowa rozpoczęła się 12 października 1817 roku.

Rosja | Złote kopuły Cerkwi Chrystusa Zbawiciela (Cathedral of Christ the Saviour by Bernt Rostad na licencji CC BY 2.0)

Trudne cerkwi początki

Pierwszy projekt stworzył luteranin Aleksander Witberg. Piękny jest początek historii, lecz dalsze koleje cerkiewnego losu są już mniej chlubne. Cerkiew budowana była z budżetu państwa oraz z darowizn – środki zbierane były w całej Rosji.

Pierwszy etap prac zakończył się w roku 1824 zupełnym fiaskiem, realizacja projektu stanęła w zasadzie na poziomie zerowym. Po objęciu władzy przez Mikołaja I prace stanęły zupełnie. Okazało się, że podłoże jest nieodpowiednie pod budowę (były to Góry Worobiowe, teraz znajduje się tam Uniwersytet Moskiewski) – lecz mówi się, że był to tylko formalny powód wstrzymania budowy. Prawdziwym powodem najprawdopodobniej były pieniądze, a gwoli ścisłości – ich brak.

Klątwa na Monaster Aleksiejewski – dlaczego cerkiew miała nie przetrwać 50 lat?

Fundusze zniknęły, rozkradzione przez architekta i kierowników budowy. Ogłoszono więc kolejny konkurs i tym razem wygrał Konstanty Ton, a prace wznowiono w 1839 roku niedaleko Kremla, na miejscu żeńskiego Monasteru Aleksiejewskiego, którego mieszkanki wysiedlono. Wówczas to na świątynię miała zostać rzucona klątwa mówiąca, że budowla nie przetrwa 50 lat…

Budowa i poświęcenie cerkwi w 1883 roku

Prace trwały 44 lata, a ich koszt sięgnął 15 milionów rubli. Dekoracje wnętrz wykonali artyści z petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych. W sierpniu 1882 roku, pod namiotem obok jeszcze niewykończonej świątyni, odbyło się prawykonanie Uwertury 1812 Czajkowskiego, a rok później, 26 maja 1883 roku, cerkiew została poświęcona.

Rosja | Cerkiew Chrystusa Zbawiciela - detale zdobnicze (Russia_3413 by Dennis Jarvis na licencji CC BY-SA 2.0)

Basen w miejsce świątyni

Imponująca budowla z kopułami o średnicy 30 metrów, pokrytymi cienkimi płytkami ze złota, wysoka na 103 metry (z kopułą i krzyżem), prawie 50 lat później – w 1931 roku została wysadzona w powietrze w dwóch eksplozjach na rozkaz Stalina. Było to skutkiem decyzji o rozpoczęciu budowy Pałacu Rad, a cerkiew stała na placu budowy gmachu, który miał mieć ok. 416 m wysokości wraz z rzeźbą Lenina.

Świątynia została zniszczona, a Pałacu Rad, którego budowę rozpoczęto w 1933 r., nigdy nie dokończono – prace przerwała w 1941 r. niemiecka inwazja. Za to w jej miejscu w 1958 r. otwarto basen Moskwa, największy odkryty basen na świecie, który funkcjonował do 1994 r., jednocześnie niszcząc powoli (z powodu wzmożonej wilgotności powietrza) księgozbiór radzieckiej biblioteki państwowej oraz zbiory Muzeum im. Puszkina.

Odbudowa cerkwi w latach 1995–2000

W latach 90. podjęto decyzję o odbudowie cerkwi z funduszy prywatnych firm i darczyńców, zbieranych w całej Rosji. Władze Moskwy w listach wysyłanych do firm tłumaczyły, co może je spotkać w razie odmowy, zatem akcja zakończyła się sukcesem. Budowę rozpoczęto w 1995 r., dolną cerkiew poświęcono w 1997 r., a główną świątynię – 19 sierpnia 2000 roku.

Pierwotny projekt odbudowy przygotował Aleksy Denisow, a po jego odejściu pracami projektowymi kierował Zurab Cereteli. Cerkiew może zmieścić ok. 9,5 tys. wiernych, zbudowana jest na planie równoramiennego krzyża greckiego o rozpiętości 85 metrów. Powierzchnia malowideł to 22 tys. m2, z czego 9 tys. jest pozłacanych.

Jak zwiedzać Cerkiew Chrystusa Zbawiciela?

Cerkiew jest czynną świątynią i wstęp do niej jest bezpłatny; obowiązuje stosowny strój (kobiety zakrywają głowę i ramiona). Najbliższa stacja metra to Kropotkinskaja, a naprzeciwko, przy ulicy Wołchonka, stoi Muzeum Sztuk Pięknych im. Puszkina – oba miejsca łatwo połączyć z trasą z listy 10 miejsc, które koniecznie musisz zobaczyć w Moskwie. Najpiękniejszy widok na cerkiew rozciąga się z Mostu Patriarszego.

Najczęstsze pytania o Cerkiew Chrystusa Zbawiciela

Kiedy zbudowano Cerkiew Chrystusa Zbawiciela?

Pierwszą cerkiew budowano od 1817 r. i poświęcono 26 maja 1883 r. Wysadzono ją w 1931 r., a obecną odbudowano w latach 1995–2000 (główną świątynię poświęcono 19 sierpnia 2000 r.).

Jak wysoka jest cerkiew?

Ma 103 m wraz z krzyżem i może pomieścić ok. 9,5 tys. wiernych.

Co stało się z cerkwią za czasów Stalina?

W 1931 r. wysadzono ją w powietrze, by zrobić miejsce pod Pałac Rad, którego nigdy nie dokończono. Po wojnie w tym miejscu działał basen Moskwa (1958–1994).