Kreml Moskiewski

Kreml Moskiewski to otoczona murami twierdza w centrum Moskwy, na lewym brzegu rzeki Moskwy, dawna siedziba carów i władz radzieckich, a dziś rezydencja prezydenta Rosji. Obecne mury i baszty wznieśli włoscy mistrzowie w latach 1485–1495, a za nimi kryją się sobory Placu Soborowego, Zbrojownia, Car-dzwon i Car-działo. Razem z Placem Czerwonym Kreml znajduje się od 1990 r. na liście Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Rosyjskie określenie „Kreml” odnosi się do grodów warownych i fortec, a także jest synonimem władz rosyjskich, jednak najczęściej kojarzy się właśnie z moskiewskim kompleksem.

Rosja | Kreml, wznoszący się na lewym brzegu rzeki Moskwy (The Kremlin by olpol na licencji CC BY 2.0)

Historia Moskiewskiego Kremla

Niegdyś była to twierdza carów, następnie siedziba władz Związku Radzieckiego, a obecnie – rezydencja prezydencka.

Historia Kremla Moskiewskiego sięga 1147 roku, gdy właśnie w tym miejscu, u zbiegu dwóch rzek (Moskwy i Nieglinnej), na wzgórzu Borowinnym, książę Jurij Dołgoruki rozkazał wznieść basztę z drewna.

Obecną formę budowli zawdzięczamy carowi Iwanowi III, który rękami włoskich architektów rozbudował fortecę – wtedy to powstał na przykład sobór Uspienski i palata Granowita, i to właśnie dzięki ukłonowi w kierunku zachodnim dzisiejszy Kreml jest genialnym połączeniem architektury renesansowej i staroruskiej.

Kolejne rozbudowy miały miejsce w XVII i XIX wieku, wzbogacając Kreml elementami klasycystycznymi (Pałac Senatu), a w wieku XX powstał Pałac Zjazdów.

Po rewolucji w 1917 Kreml został siedzibą władz radzieckich i częściowo został zniszczony – Stalin rozkazał zburzyć kilka świątyń i pałaców, a twierdza została zamknięta.

Otwarto ją dla turystów dopiero w roku 1955, jednak ze względu na bezpieczeństwo udostępniona jest tylko część kompleksu.

Najważniejsze zabudowania Kremla

Wieża Troicka z końca XV wieku – najwyższa baszta Kremla, mierzy 80 metrów wysokości. W 1812 przez jej bramę wkroczył na Kreml Napoleon.

Wieża Spasska – wysoka na 70 metrów była głównym wejściem na Kreml, w którym należało zdjąć nakrycie głowy – wisiała tam bowiem ikona z Chrystusem (usunięta po rewolucji). Obiekt obecnie niedostępny dla zwiedzających.

Sobór Uspienski (Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny) – obecny gmach ukończono w 1479 r.; zbudowany z wapienia i cegły, przykryty pięcioma kopułami, bogato dekorowany, był najważniejszą świątynią stolicy Rosji. To tutaj koronowani byli książęta i odbywały się pogrzeby najważniejszych zwierzchników Kościoła prawosławnego z lat 1300-1700.

Sobór Archangielski (Michała Archanioła) – pierwszą świątynię w tym miejscu zbudowano w 1333 r. jako wyraz wdzięczności za koniec klęski głodowej, a obecny sobór powstał w latach 1505–1508. Do roku 1712 był miejscem spoczynku władców moskiewskich (poza Borysem Godunowem), a znajdująca się tu ikona z Michałem Aniołem jest autorstwa Rublowa.

Orużejnaja pałata (Skarbiec) – zbrojownia, w której znajdują się skarby i broń, zbierane przez książąt i carów rosyjskich.

Wielki Pałac Kremlowski – widoczny nawet spoza murów Kremla, mierzący 125 metrów długości, wzniesiony w latach 1839–1849 na zamówienie cara Mikołaja I. Od połowy wieku XIX funkcjonował jako rezydencja carów, a dzisiaj jest oficjalną rezydencją prezydenta i miejscem, gdzie przyjmowani są dyplomaci.

Pałac Zjazdów (Bolszoj Kriemliowskij dworiec sjezdow) – spadek po Chruszczowie, jedyny nowoczesny budynek w kompleksie, zbudowany z betonu oraz szkła w taki sposób, żeby nie zagłuszyć reszty budynków. Wybudowany w latach 1959–1961 dla polityków obradujących w trakcie zjazdów, dziś oddany do dyspozycji Baletu Kremlowskiego.

Rosja | Zabudowania sakralne Kremla (The Kremlin by olpol na licencji CC BY 2.0)

Sobory i cerkwie na Kremlu moskiewskim

• Sobór Zwiastowania (Błagowieszczenski)
• Dzwonnica Iwana Wielkiego
• Pałac Patriarchy i sobór Dwunastu Apostołów
• Sobór Wierchospaski
• Cerkiew Złożenia Szat

Pałac Terem na Kremlu

• Pałac Terem (Tieriemnoj dworiec)

Car-działo i Car-dzwon – pomniki Kremla

• Car-działo
• Car-dzwon (największy na świecie)

Inne obiekty na terenie Kremla

• Komnata Graniasta (Granowita pałata)
• Gmach prezydium
• Gmach senatu
• Arsenał
• Ogród Aleksandrowski
• Mury obronne.

Jak zwiedzać Kreml moskiewski?

Muzea Kremla są otwarte od 9:30 do 18:00, Zbrojownia od 10:00 do 18:00, a kasy działają od 9:00 do 17:00; w czwartki Kreml jest zamknięty dla zwiedzających (stan na 2026). Bilety kupuje się w kasach w Ogrodzie Aleksandrowskim lub online na stronie muzeów Kremla. Na teren Kremla wchodzi się przez Basztę Kutafią, a do Zbrojowni – przez Bramę Borowicką, na osobny bilet z wyznaczoną godziną wejścia. Część obiektów bywa czasowo zamknięta – jesienią 2026 r. dotyczyło to m.in. Dzwonnicy Iwana Wielkiego.

Po wyjściu z Kremla warto od razu przejść na Plac Czerwony i do Mauzoleum Lenina, a pozostałe atrakcje miasta opisujemy w zestawieniu 10 miejsc, które koniecznie musisz zobaczyć w Moskwie i w przewodniku Moskwa – serce Rosji.

Najczęstsze pytania

W który dzień Kreml jest zamknięty?

Muzea Kremla Moskiewskiego są zamknięte w czwartki. W pozostałe dni działają od 9:30 do 18:00, a kasy w Ogrodzie Aleksandrowskim sprzedają bilety od 9:00 do 17:00 (stan na 2026). Harmonogram soborów zmienia się czasem z powodu nabożeństw.

Czy do Zbrojowni potrzebny jest osobny bilet?

Tak. Zbrojownia (Orużejnaja pałata) wymaga osobnego biletu na konkretną godzinę wejścia, a wchodzi się do niej przez Bramę Borowicką. Liczba miejsc jest ograniczona, dlatego bilety warto kupić wcześniej na oficjalnej stronie muzeów Kremla.

Ile czasu potrzeba na zwiedzanie Kremla?

Na Plac Soborowy z soborami, Car-dzwon i Car-działo wystarczą 2–3 godziny. Jeśli doliczyć Zbrojownię, warto zarezerwować pół dnia i zaplanować wizytę tak, by po wyjściu przejść na pobliski Plac Czerwony.