Twierdza Pietropawłowska

Twierdza Pietropawłowska to najstarsza budowla Petersburga: Piotr Wielki założył ją 27 maja (16 maja st. st.) 1703 r. na Wyspie Zajęczej w delcie Newy, a ten dzień uznaje się za datę narodzin miasta. Za murami, wzniesionymi według projektu Domenica Trezziniego, stoi sobór Pietropawłowski z grobami carów i 122,5-metrową iglicą, a w Bastionie Trubeckim można zwiedzić dawne więzienie polityczne. Codziennie w południe z bastionu Naryszkina oddawany jest wystrzał armatni.

Pierwotnie twierdza miała służyć do obrony przed Szwedami – uzbrojono ją w tym celu w aż 300 dział, jak się okazało, niepotrzebnie. Piotr bowiem pobił Szwedów, zanim zdążyli zaatakować nową fortecę.

Rosja - Petersburg | Twierdza Pietropawłowska (2008 08 09 - 0459 - St Petersburg - Peter and Paul Fortress by thisisbossi na licencji CC BY-SA 2.0)

Więzienie polityczne w Twierdzy Pietropawłowskiej

Twierdza służyła więc nie tyle celom obronnym, co politycznym – przez niemal dwa stulecia, aż do 1917 r., była siedzibą miejskiego garnizonu i więzieniem, najpierw dla oskarżonego o spisek samego syna cara, Aleksego (zmarł przez tortury), a potem m.in. dla Dostojewskiego, Lwa Trockiego, Maksima Gorkiego, skazanego na śmierć starszego brata Lenina – Aleksandra Uljanowa, a także Polaków: Tadeusza Kościuszki i Juliana U. Niemcewicza.

Przez cały czas funkcjonowania twierdzy jako więzienia, przetrzymywano tu i torturowano olbrzymią ilość więźniów politycznych.

Newska Brama – „brama śmierci” twierdzy

Skazani na śmierć więźniowie wyprowadzani byli przez Newską Bramę (południowa ściana twierdzy), nazywaną też „bramą śmierci”. Stąd byli ładowani do łodzi i przenoszeni do twierdzy szlisselburskiej. Brama ta, zbudowana w latach 1784-1787, surowa architektonicznie, szara w kolorze, zwieńczona jest frontonem z motywem kotwicy.

Bastion Trubiecki – dawne więzienie do zwiedzania

Głównym więzieniem był bastion Trubiecki, w południowo-zachodnim narożniku twierdzy. Więzienie udało się w większości odrestaurować, dzięki czemu jest udostępniona zwiedzającym. Można oglądać tu zdjęcia z epoki oraz więzienne ubrania, a także 69 jednoosobowych cel.

Jak wygląda Twierdza Pietropawłowska – bramy i bastiony

Pietropawłowka góruje nad miastem, choć oglądana ze strony rzeki Newy nie robi wrażenia potężnej. Dopiero gdy się do niej zbliży, widać, że zajmuje całą wyspę.

Budowla ta jest sześcioboczna: ma sześć bastionów wysuniętych w rogach, które są połączone z murami (zewnętrzny mur ma 12,5 metra, a wewnętrzny około 1,5 metra). Wchodzi się tu klasycystyczną Bramą Iwana, prowadzącą do głównej, barokowej Bramy Piotrowskiej.

Rosja - Petersburg | Pietropawłowka góruje nad miastem (2008 08 09 - 0462 - St Petersburg - Peter and Paul Fortress by thisisbossi na licencji CC BY-SA 2.0)

Co jest wewnątrz Twierdzy Pietropawłowskiej?

W obrębie murów znajduje się barokowy sobór Pietropawłowski, wybudowany zgodnie z projektem szwajcarskiego architekta Domenica Trezziniego. Zwieńczony jest dzwonnicą wysoką na 122,5 metra, z pozłacaną, iskrzącą się w słońcu iglicą, zakończoną posągiem anioła dzierżącego w ręku krzyż. We wnętrzu warto zwrócić uwagę na drewniany, złocony ikonostas oraz groby carów, a także na niesamowity przepych – wiszą tu liczne olbrzymie żyrandole, a kolumny z imitacji różowego i zielonkawego marmuru dominują w przestrzeni.

Na terenie twierdzy można też zwiedzić ceglany Dom Komendanta z XVIII wieku, niegdyś siedzibę komendanta i sąd jednocześnie. Teraz stanowi ona muzeum, podobnie jak Dom Inżynieryjny, gdzie organizowane są czasowe wystawy tematyczne i prezentowany jest zbiór przedmiotów z okresu przedrewolucyjnego, na przykład maski balowe, modele łodzi, stroje dworskie.

Na zewnętrznym umocnieniu twierdzy znajduje się Muzeum Artylerii, gdzie podziwiać można ponad 600 pojazdów wojskowych, w tym czołgi, a także mundury, sztandary i broń (nawet jeszcze z okresu średniowiecza).

Atrakcją dla turystów jest wystrzał armatni z bastionu Naryszkina, oddawany codziennie o godzinie 12.00 – tradycja ta sięga 1873 r.

Jak zwiedzać twierdzę?

Twierdza leży na Wyspie Zajęczej, naprzeciwko Pałacu Zimowego; najbliższa stacja metra to Gorkowskaja, skąd przez park i drewniany Most Ioannowski dochodzi się do Bramy Iwana w kilkanaście minut. Od 1924 r. twierdza jest muzeum. Po terenie można spacerować bez biletu, osobno płaci się natomiast za wstęp do soboru, Bastionu Trubeckiego i wystaw – aktualne ceny i godziny sprawdź na stronie Muzeum Historii Petersburga przed wizytą. Warto połączyć zwiedzanie z pobliskim krążownikiem „Aurora” i Miedzianym Jeźdźcem po drugiej stronie Newy. Pamiętaj, że od 2022 r. polskie MSZ odradza wszelkie podróże do Rosji.

Najczęstsze pytania

Kiedy założono Twierdzę Pietropawłowską?

Twierdzę założył Piotr Wielki 27 maja 1703 r. (16 maja według kalendarza juliańskiego) na Wyspie Zajęczej w delcie Newy. Ten dzień uznaje się za datę założenia Petersburga, a mury wzniesiono według projektu Domenica Trezziniego w latach 1706–1740.

Czy wstęp na teren twierdzy jest płatny?

Po terenie twierdzy można spacerować bez biletu. Płatne są wejścia do soboru Pietropawłowskiego z grobami carów, do więzienia w Bastionie Trubeckim i na wystawy muzealne. Ceny zmieniają się co sezon, dlatego warto sprawdzić je na stronie muzeum przed wizytą.

O której godzinie strzela armata w twierdzy?

Wystrzał armatni z bastionu Naryszkina rozlega się codziennie dokładnie o 12.00. Tradycja sięga 1873 r., a huk słychać w całym centrum Petersburga, także po drugiej stronie Newy.