Miedziany Jeździec

Miedziany Jeździec to konny pomnik cara Piotra I na Placu Senackim w Petersburgu, tuż obok Soboru Izaakowskiego i nad brzegiem Newy. Wzniesiony z rozkazu Katarzyny II według projektu francuskiego rzeźbiarza Étienne’a Falconeta, został odsłonięty 7 sierpnia 1782 r. i stoi na ogromnym granitowym głazie zwanym Kamieniem Gromu. To jeden z symboli Petersburga, a jego nazwę rozsławił poemat Aleksandra Puszkina.

Legenda głosi, że dopóki Petersburga broni Miedziany Jeździec, dopóty miasto jest bezpieczne i nie ugnie się pod naporem żadnego najeźdźcy – czuwać będzie nad nim jego założyciel, Piotr I.

Rosja - Petersburg | Konny pomnik wzniesiony z rozkazu Katarzyny II ku pamięci Piotra I (Bronze Horseman by Quinn Dombrowski na licencji CC BY-SA 2.0)

900 dni w ukryciu

Wierni legendzie mieszkańcy ówczesnego Leningradu w trakcie blokady (od 8 września 1941 do 27 stycznia 1944 r.) troskliwie obłożyli pomnik workami z piaskiem i zamknęli w drewnianej osłonie. W ten sposób przetrwał on prawie 900 dni bombardowań i ostrzału praktycznie nietknięty – tak samo jak samo miasto, mimo śmierci setek tysięcy mieszkańców, z których zdecydowana większość zginęła z głodu, a nie w wyniku działań wojennych.

Oddać hołd poprzednikowi

Konny pomnik został wybudowany z rozkazu Katarzyny II, która gestem tym chciała oddać honory swojemu poprzednikowi, Piotrowi I.

Posąg jest dłuta rzeźbiarza Falconeta, który przyjechał do Rosji i rozpoczął nad nim pracę w 1766 roku. Twarz cara wymodelowała jego uczennica, zaledwie 18-letnia Marie-Anne Collot, wzorując się na pośmiertnej masce i portretach Piotra I.

Pełen dynamiki

Efekt jest imponujący – olbrzymi imperator siedzący na koniu wspiętym na tylnych nogach tryumfuje nad wężem symbolizującym wrogów cara i reform. Ręka Piotra wskazuje Twierdzę Pietropawłowską oraz Akademię Nauk – to z kolei symbolizuje cele cara, czyli rozwój handlu, nauki oraz wojska.

Postać konia i Piotra są wykonane z brązu (polskie określenie „miedziany” pochodzi z tłumaczenia poematu Puszkina pt. „Miednyj wsadnik” dokonanego przez Juliana Tuwima, choć dosłownie powinno brzmieć „Jeździec z brązu”).

Rosja - Petersburg | Majestatyczny jeździec z Petersburga (7621 - St Petersburg - Bronze Horseman by thisisbossi na licencji CC BY-SA 2.0)

Głaz z Zatoki Fińskiej

Podstawę posągu wykonano z olbrzymiego granitowego głazu – tzw. Kamienia Gromu – który przetransportowano znad Zatoki Fińskiej. Około 400 robotników musiało poradzić sobie z ciężarem ok. 1500 ton (po obróbce w trakcie transportu głaz ważył ok. 1250 ton). Samo przesuwanie trwało 9 miesięcy, a stworzenie całego pomnika zajęło rzeźbiarzowi aż 12 lat. Caryca po obu stronach cokołu nakazała wyryć inskrypcję: „Piotrowi I Katarzyna II, 1782” (łac. „Petro Primo Catharina Secunda”). Uroczyste odsłonięcie pomnika miało miejsce w sierpniu 1782 roku, bez osoby Falconeta, który opuścił Rosję na skutek konfliktu z carycą.

Jeździec miedziany

Do tego niezwykłego pomnika nawiązuje jeden z najlepszych, a zarazem ostatnich utworów Aleksandra Puszkina. „Jeździec miedziany” („Miednyj wsadnik”) to poemat poświęcony roli Piotra I w dziejach Rosji. Ironiczny w wymowie i dość krytyczny w stosunku do rządów cara, poemat został zakwestionowany przez Mikołaja I, a Puszkin nie zdołał doprowadzić tekstu do pożądanego stanu.

„Jeździec…” w całości został wydany dopiero po śmierci poety w roku 1837 przez Wasilija Żukowskiego, a i tak musiał on usunąć z utworu kilka wersów, co nieco zniekształciło wymowę utworu.

Gdzie stoi pomnik?

Miedziany Jeździec stoi w ogrodzie na Placu Senackim (w czasach radzieckich Placu Dekabrystów), między gmachem dawnego Senatu i Synodu a Admiralicją, kilka minut spacerem od Soboru Izaakowskiego. Pomnik jest dostępny przez całą dobę i nie trzeba kupować biletów. Po drugiej stronie Newy widać Twierdzę Pietropawłowską. Pamiętaj, że od 2022 r. polskie MSZ odradza wszelkie podróże do Rosji – przed wyjazdem sprawdź aktualne komunikaty na gov.pl.