„Z widokiem na wschód słońca” Victorii Hislop – recenzja

„Z widokiem na wschód słońca” (Wydawnictwo Albatros) to powieść Victorii Hislop osadzona w Famaguście na początku lat 70. XX wieku – w luksusowym hotelu, w którym losy greckich i tureckich Cypryjczyków splatają się tuż przed podziałem wyspy w 1974 r. To książka warta polecenia każdemu, kto jedzie na Cypr i chce zrozumieć, dlaczego dawna dzielnica hoteli Warosza przez dziesięciolecia stała pusta.

Tytuł i okładka zapowiadają lekką, wakacyjną lekturę, jednak kalendarium dziejów i mapka, które zobaczymy tuż po otwarciu książki, szybko zatrą to pierwsze wrażenie. Będzie idyllicznie i pięknie, ale nie będzie to historia oderwana od rzeczywistości, która bywa przecież brutalna. Na pewno będzie gorąco, zarówno jeśli chodzi o pogodę, jak i wydarzenia oraz uczucia głównych bohaterów.

Cypr | Plaża Warosza w Famaguście – dzielnicy, w której toczy się akcja powieści (Varosha Beach, Famagusta (52149579062) by Andrew Milligan sumo, Wikimedia Commons, na licencji CC BY 2.0)

Nie oceniaj książki po okładce? Przecież to takie kuszące!

Na pierwszy ogień pójdzie okładka – dla wielu czytelników nie jest to sprawa drugorzędna i ja się do nich zaliczam. Pierwszy, fizyczny kontakt z książką jest dla mnie bardzo ważny i tu „Z widokiem na wschód słońca” nie zawodzi. Miękka, elastyczna, matowa okładka w pastelowych kolorach kojarzy się wakacyjnie i zachęca do dalszego zapoznania się z lekturą.

Miętowe odcienie i zdjęcie plaży zapowiadają lekką tematykę, ale w treści książki odnajdziemy także historyczne, cięższe wątki – niczym głaz malujący się za plecami plażowiczek z okładki.

Akcja rozwija się leniwie…

Przez kilkadziesiąt stron akcja rozwija się leniwie, jak dzień na plaży skąpanej w śródziemnomorskim słońcu: poznajemy z bliska życie miasta, nowo powstały hotel i imponującą garderobę głównej bohaterki. Opisów jest mnóstwo i często są one bardzo szczegółowe, ale nie nudne. Obfitują w ładne porównania i błyskotliwe spostrzeżenia. Pozwolę sobie zacytować przykład:

Pracowali tak, jakby czasu mieli pod dostatkiem. Być może dla uprzytomnienia im, że jest inaczej, mocowano pięć zegarów na ścianie za mahoniową ladą recepcji (…).

W odczuciu pokojówek każdy człowiek, który musi kąpać się w marmurowej wannie i spać w łóżku szerokim na pięć osób, z całą pewnością jest dziwaczny.

Ciekawostki z branży turystycznej

Początkowe opisy z pewnością zaintrygują osoby zainteresowane branżą turystyczną i zabiegami, do jakich uciekają się właściciele hoteli, by przyciągnąć turystów oraz utrzymać ich atencję.

Wnikliwy czytelnik dostrzeże tu kontrast pomiędzy szukającymi luksusu turystami i żyjącymi skromnie mieszkańcami miasteczka.

Cypryjski hotel Jutrzenka opisany jest tak szczegółowo, że bez trudu możemy się do niego przenieść, usiąść na kanapie w neoklasycznym lobby i raz po raz zerkając na fontannę z delfinami, podglądać bohaterów powieści.

Cypr | Cypr w 1973 roku, tuż przed podziałem wyspy – rozmieszczenie ludności greckiej i tureckiej (Cyprus 1973 ethnic neutral by Badseed, Wikimedia Commons, na licencji domena publiczna)

Cisza przed burzą

Senna atmosfera śródziemnomorskiej miejscowości wypoczynkowej jest jak cisza przed burzą. Patrząc w morze, nadstawiając kark do słońca, wsłuchując się w szum fal i wieczorne cykady, brylując na eleganckich przyjęciach i śpiąc na puszystych poduszkach, coraz częściej dochodzą nas dźwięki prawdziwego życia miasta i jego problemów. Wystarczyłoby, jak sugeruje sama autorka, abyśmy odwrócili twarz od lazurowego morza i skierowali uważny wzrok ku lądowi – wtedy szybko zrozumielibyśmy, że Cypr, to nie tylko atrakcyjny punkt na mapie, lecz także arena odwiecznego sporu grecko-tureckiego (jego przebieg streszcza nasze kalendarium dziejów Cypru). Tylko jaki turysta chciałby zawracać sobie głowę tak poważnymi sprawami, skoro za ciężkie pieniądze wykupił kilku- lub kilkunastodniowy pobyt w raju?

Powieść Victorii Hislop w ciekawy sposób porusza problem szeroko pojętej współczesnej turystyki. Autorka skłania nas do refleksji nad naszym podejściem do miejscowości turystycznych: na ile zdajemy sobie sprawę, jak wygląda prawdziwe życie ich mieszkańców i na ile w ogóle chcemy znać prawdę?

Tło historyczne: Warosza w Famaguście

Oryginalny tytuł powieści to The Sunrise (2014). W latach 60. i na początku 70. Warosza była główną dzielnicą turystyczną i biznesową Famagusty. Przed inwazją turecką miasto liczyło ok. 39 tys. mieszkańców, a latem, wraz z turystami, nawet 90–100 tys. Gdy 14 sierpnia 1974 r. armia turecka zajęła Famagustę, cała grecka ludność miasta już uciekła. Warosza została wtedy ogrodzona i pozostawała zamknięta do października 2020 r., kiedy władze Cypru Północnego otworzyły dla zwiedzających część ulic. Na tym tle łatwiej zrozumieć kontrast między luksusem hotelu z powieści a losem jego bohaterów. Kontekst dziejów wyspy znajdziesz w kalendarium dziejów Cypru.

Dla kogo jest ta książka?

Książka sprawdzi się jako prezent dla każdego, kto interesuje się Cyprem i różnymi aspektami turystyki. Poznamy tu Cypr inny, niż z przewodnika – być może mniej idylliczny, ale jednak prawdziwszy. Warto znać historię miejsca, do którego jeździmy na wakacje, nie tylko od tej atrakcyjnej, dobrze sprzedającej się strony.

Ta lektura poza wakacyjną rozrywką dostarczy nam też trochę wiedzy o świecie i masę tematów do głębszej refleksji.

Za udostępnienie egzemplarza recenzyjnego dziękuję Wydawnictwu Albatros.

Najczęstsze pytania

O czym jest „Z widokiem na wschód słońca”?

To powieść osadzona w Famaguście w latach 1972–1974, w luksusowym hotelu, w którym splatają się losy greckich i tureckich Cypryjczyków tuż przed podziałem wyspy. Oryginalny tytuł to The Sunrise (2014).

Czy trzeba znać historię Cypru, żeby ją czytać?

Nie, książka sama wprowadza w tło wydarzeń, a na początku zawiera kalendarium dziejów i mapkę. Możesz też sięgnąć po nasze kalendarium dziejów Cypru.

Czy Warosza z powieści istnieje naprawdę?

Tak, to dawna dzielnica hoteli Famagusty, ogrodzona po 1974 r. Od października 2020 r. część jej ulic jest otwarta dla zwiedzających.