Wrak Zenobia

Wrak Zenobii to szwedzki prom typu Ro-Ro o długości 172 m, który zatonął 7 czerwca 1980 r. ok. 1400 m od portu w Larnace i dziś leży na lewej burcie na głębokości ok. 42 m. Uchodzi za jeden z najciekawszych wraków na Morzu Śródziemnym dostępnych dla nurków: płytsze partie, od ok. 16–18 m, są w zasięgu mniej doświadczonych nurków, a wnętrze statku to wyzwanie dla zaawansowanych.

Cypr | Wrak Zenobii leży około 1400 m od Larnaki (DSCF0271 by Neil Rickards na licencji CC BY 2.0)

Historia promu Zenobia

Zenobia był okrętem flagowym klasy „Challenger” trzech promów Ro-Ro i został zbudowany w 1979 r. w Malmö dla Rideri AB Nordö. Statek o długości 172 m i szerokości 23 m rozpoczął służbę swoim dziewiczym rejsem rozpoczętym 4 maja 1980 r. z Malmö w Szwecji. Prom Zenobia miał podjąć pracę na Greece Syria Express Line, która początkowo prowadziła z Volos (Grecja) do Tartous (Syria), wraz z promami „Falster” i „Skandinavia”.

Kiedy doszło do zatonięcia promu Zenobia, był on bliski zakończenia swojej trasy z Koper przez Volos do Syrii i znajdował się na wysokości portu w Larnace na Cyprze. Istnieją co najmniej dwie teorie co do przyczyn zatonięcia promu Zenobia.

Teoria nr 1

Wczesnym rankiem 2 czerwca 1980 r. nastąpił ogromny przechył statku o ponad 40 stopni. Musiało to mieć związek z błędem w komputerowo sterowanym systemie balastowym. W ciągu 5 dni robiono wszystko, aby uratować statek przed zatonięciem. Wezwanemu z lądu zespołowi serwisowemu udało się w międzyczasie zredukować przechył do ok. 2 stopni. Jednak po powtórnym, z niewyjaśnionych przyczyn, przechyle promu znowu o ponad 40 stopni nastąpiło przesunięcie się ładunku składającego się ze 104 ciężarówek i statek był nie do uratowania. Około godziny 2:30 w nocy 7 czerwca 1980 r. w odległości 1400 metrów od wejścia do portu w Larnace prom zatonął wraz z całym ładunkiem.

Jak działa system balastowy? Tego rodzaju promy są z reguły nierównomiernie obciążone. Aby to wyrównać, są one wyposażone w zbiorniki balastowe, do których w miarę potrzeby pompuje się wodę. Proces odbywa się automatycznie za pośrednictwem komputera pokładowego, który ma przywracać równowagę statku. W zależności od przechyłu, komputer powoduje szybkie albo wolne napełnianie zbiorników na lżejszej stronie. Niektórzy twierdzą, że komputer na Zenobii był źle podłączony.

Cypr | Zenobia należy do 10 najbardziej popularnych w świecie wraków (diving trip wreck zenobia by DeepBlueDiving.gr na licencji CC BY 2.0)

Teoria nr 2

Istnieje też inna wersja zdarzeń. Statek płynął z Grecji i postój na Cyprze nie był przewidziany. Ponieważ panowała letnia pogoda, a morze było spokojne, zbiorniki balastowe były puste albo prawie puste. Na skutek niekompetencji załogi, przełączono autopilota na sterowanie ręczne. Statek odbił ostrym manewrem od wybrzeża. Z powodu wysokiego punktu ciężkości nastąpił głęboki przechył. Dlaczego przełączono automatyczne sterowanie na ręczne, nie zostało wyjaśnione. Łatwo sobie wyobrazić, że ktoś w sterówce chciał swój fatalny błąd naprawić i pogrążył tym statek. Tym samym historię o źle podłączonym komputerze można między bajki włożyć.

Cypr | Zenobia jest wyzwaniem dla nurków (DSCF0268 by Neil Rickards na licencji CC BY 2.0)

Nurkowanie do wraku

Zenobia jest obecnie atrakcją i wyzwaniem dla nurków. Do wraku można w kilka minut dostać się łodzią z Larnaki. Zenobia leży na lewej burcie, na piaszczystym dnie na głębokości ok. 42 m. Burta sterburtowa (prawa) tworzy wielką stalową płaszczyznę, która zaczyna się ok. 16–18 m pod powierzchnią. Dzięki temu nurkowanie wzdłuż niej jest dostępne nawet dla mniej doświadczonych nurków, natomiast penetracja pokładu samochodowego i maszynowni to zadanie wyłącznie dla bardzo doświadczonych, odpowiednio wyszkolonych osób. Bazy nurkowe w Larnace zwykle proszą o okazanie certyfikatu i wybierają trasę do poziomu uprawnień.

Nurkowanie odbywa się zwykle przy jednej z grubych lin zamocowanych na relingu, do których mocuje się też łodzie nurków. Widoczność jest tutaj bardzo dobra i wynosi od 30 m (latem) do 50 m (zimą). Temperatura wody waha się od 18 do 24 stopni. Już z góry widoczny jest wrak leżący na dnie. Nawet tylko dla tego widoku warto jest tam jechać. Po krótkim zanurzaniu osiąga się ścianę sterburty na głębokości ok. 16–18 m. Jest to miejsce zbiórki nurków, którzy udają się dalej w grupie albo spotkanie z przewodnikiem dla tych, którzy po raz pierwszy zwiedzają wrak. Jest to też punkt wyjścia dla podwodnych tras o różnym stopniu trudności.

Dużym przeżyciem dla nurków z małym doświadczeniem jest opłynięcie Zenobii. Na rufie wystają obie śruby okrętowe i pokazują nurkowi, jak w gruncie rzeczy jest mały. Każde skrzydło śruby ma wysokość człowieka. Doświadczeni nurkowie mają możliwość wejścia do korytarza pasażerskiego. Gra promieni światła, które padają przez nienaruszone wciąż okna, stanowi niezwykły widok. Płynie się tak od jednego stożka światła do drugiego w kierunku dziobu.

Zenobia należy do 10 najbardziej popularnych w świecie wraków, dostępnych dla nurkujących. Podobno nawet po dziesięciu wyprawach wciąż pozostaje pełna tajemniczości. Jeśli szukasz innych wodnych atrakcji, zajrzyj do artykułu o sportach wodnych na Cyprze.

Cypr | Do wraku Zenobii można w kilka minut dostać się łodzią z Larnaki (diving trip wreck zenobia by DeepBlueDiving.gr na licencji CC BY 2.0)

Najczęstsze pytania

Na jakiej głębokości leży wrak Zenobii?

Wrak spoczywa na lewej burcie na piaszczystym dnie na głębokości ok. 42 m. Najpłytsza część, czyli prawa burta, zaczyna się ok. 16–18 m pod powierzchnią, dlatego nurkowania można dopasować do różnego poziomu doświadczenia.

Czy początkujący nurek może zanurkować na Zenobii?

Tak, ale tylko w płytszych partiach wzdłuż prawej burty i z przewodnikiem z bazy nurkowej. Wejście do wnętrza statku, na pokład samochodowy czy do maszynowni jest przeznaczone dla bardzo doświadczonych nurków z odpowiednimi uprawnieniami.

Jak dostać się do wraku Zenobii?

Na nurkowania na Zenobii zabierają łodzie baz nurkowych z Larnaki. Wrak leży ok. 1400 m od wejścia do portu, więc rejs trwa zaledwie kilka minut.

Dlaczego zatonął prom Zenobia?

Przyczyny nie wyjaśniono jednoznacznie. Najczęściej wskazuje się awarię komputerowo sterowanego systemu balastowego albo błąd załogi przy ręcznym sterowaniu. Po kilku dniach walki z przechyłem prom zatonął 7 czerwca 1980 r. wraz z ładunkiem 104 ciężarówek.