Historia Hiszpanii

Historia Hiszpanii to dzieje kolejnych przybyszów – Iberów, Celtów, Fenicjan, Kartagińczyków, Rzymian, Wizygotów i Arabów – oraz wielowiekowej rekonkwisty, która w 1492 r. zjednoczyła kraj pod władzą katolickich monarchów. Po okresie imperialnej potęgi, wojnie domowej (1936–1939) i dyktaturze Franco Hiszpania od 1975 r. jest monarchią parlamentarną; od 2014 r. panuje król Filip VI.

Hiszpania | Hiszpańskie wybrzeże kusiło wielu przybyszów z innych stron świata (España - Spain Calpe: Peñon de Ifach Puerto de Calpe by ramonbaile na licencji CC BY-SA 2.0)

Iberowie, Celtowie i Kartagińczycy

Nazwa „Półwysep Iberyjski” pochodzi od Iberów, którzy zamieszkiwali tereny Hiszpanii już w I tysiącleciu p.n.e. Następnie na obszarze półwyspu osiedlili się Celtowie, a południowe i wschodnie wybrzeże zajęli Fenicjanie i Grecy. W VI wieku p.n.e. część Hiszpanii zajęli Kartagińczycy.

Rzymska Hispania

Dopiero między III a I wiekiem p.n.e., kiedy Rzymianie podbili półwysep, powstały podstawy kultury i języka współczesnej Hiszpanii – hiszpański wywodzi się z łaciny. Kres panowania rzymskiego nastąpił na początku V wieku, gdy ludy barbarzyńskie przedarły się przez Pireneje.

Wizygoci i Al-Andalus

I tak z czasem zaczęło powstawać Królestwo Wizygotów. W 711 roku na teren Hiszpanii, przez Cieśninę Gibraltarską, przedarły się oddziały arabskie i berberyjskie, które w zaledwie kilka lat opanowały niemal cały Półwysep Iberyjski. Muzułmanie założyli państwo Al-Andalus, które ówcześnie było bardzo rozwinięte cywilizacyjnie – jego ślady do dziś podziwiamy m.in. w Kordobie, Grenadzie i Sewilli.

Rekonkwista i zjednoczenie

Stopniowo chrześcijanie zaczęli odzyskiwać północne tereny Hiszpanii: Asturię, Kastylię i Katalonię. W roku 1469, wraz z zawarciem związku małżeńskiego przez Izabelę Kastylijską i Ferdynanda Aragońskiego, nastąpił przełom w tworzeniu się hiszpańskiego państwa.

W kilkanaście lat zyskało ono taką potęgę, że w 1492 roku zdobyło ostatnią twierdzę arabską – Grenadę. W tym samym roku z kraju wygnano Żydów, a Krzysztof Kolumb w imieniu Korony wyruszył w rejs, który zapoczątkował hiszpańskie imperium kolonialne w Ameryce.

Hiszpania | Młodzież na Plaza de España w Madrycie (El autobús de los campeones en Plaza de España - 1 by José Antonio Redondo Martín na licencji CC BY 2.0)

Imperium Habsburgów i Złoty Wiek

W 1494 r. traktat z Tordesillas podzielił nowo odkrywane ziemie między Hiszpanię i Portugalię. Od 1516 r. Hiszpanią rządzili Habsburgowie, a w 1561 r. Filip II przeniósł dwór do Madrytu, który do dziś jest stolicą kraju – więcej o mieście piszemy w przewodniku Madryt – co zobaczyć w stolicy Hiszpanii. W 1588 r. Anglicy pokonali hiszpańską Armadę, co osłabiło morską potęgę państwa. Po wojnie o sukcesję hiszpańską (1700–1713) tron objęli Burbonowie, którzy rządzą do dziś.

Od wojen napoleońskich do dyktatury Franco

To jednak nie koniec burzliwych perypetii kraju. Na początku XIX wieku, po najeździe wojsk napoleońskich (1808), Hiszpania znacznie się osłabiła, w 1812 r. uchwalono w Kadyksie pierwszą liberalną konstytucję, a w kolejnych dekadach państwo utraciło większość kolonii w Ameryce. W wojnie z USA w 1898 r. Hiszpania straciła m.in. Kubę. W 1931 r. proklamowano Drugą Republikę, a w 1936 roku wybuchła krwawa wojna domowa, po której zakończeniu w 1939 r. nastał okres dyktatorskich rządów generała Francisco Franco.

Demokracja i monarchia parlamentarna

Dyktatura trwała do śmierci Franco w 1975 roku. Przywrócono wówczas monarchię, na czele której stanął Jan Karol I (Juan Carlos I). Za jego panowania Hiszpania przeszła transformację ustrojową, a w 1978 r. przyjęto demokratyczną konstytucję. W 1981 r. nieudany pucz wojskowy nie zahamował przemian. W 1986 r. kraj przystąpił do Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, a w 1999 r. wszedł do strefy euro. W 2014 r. Jan Karol I abdykował, a królem został jego syn Filip VI.

Ślady tej historii widać dziś w zabytkach: arabską Alhambrę w Grenadzie opisujemy w tekście o wakacjach w rytmie flamenco, a tradycje kultury andaluzyjskiej – w artykule Ogniste flamenco.

Oś czasu

Data	Wydarzenie
I tys. p.n.e.	Półwysep zamieszkują Iberowie, przybywają Celtowie, Fenicjanie i Grecy
III–I w. p.n.e.	Rzymski podbój półwyspu
V w.	Upadek władzy rzymskiej, powstaje królestwo Wizygotów
711	Arabowie i Berberowie przekraczają Cieśninę Gibraltarską
1469	Ślub Izabeli Kastylijskiej i Ferdynanda Aragońskiego
722	Bitwa pod Covadonga, początek Królestwa Asturii
1492	Zdobycie Grenady, wygnanie Żydów, wyprawa Kolumba
1494	Traktat z Tordesillas
1516	Początek rządów Habsburgów w Hiszpanii
1561	Filip II przenosi dwór do Madrytu
1588	Klęska Wielkiej Armady
1700–1713	Wojna o sukcesję hiszpańską, władzę obejmują Burbonowie
1808	Najazd wojsk napoleońskich
1812	Konstytucja z Kadyksu
1898	Utrata Kuby i innych kolonii
1931	Druga Republika
1936–1939	Wojna domowa
1939–1975	Dyktatura Francisco Franco
1975	Przywrócenie monarchii, królem zostaje Jan Karol I
1978	Uchwalenie demokratycznej konstytucji
1986	Przystąpienie do EWG
1999	Wejście do strefy euro
2014	Abdykacja Jana Karola I, na tron wstępuje Filip VI

Więcej o dzisiejszym kraju przeczytasz w ciekawostkach o Hiszpanii.

Najczęstsze pytania o historię Hiszpanii

Kiedy zakończyła się rekonkwista?

W 1492 r., gdy wojska Izabeli Kastylijskiej i Ferdynanda Aragońskiego zdobyły Grenadę, ostatnie państwo muzułmańskie na Półwyspie Iberyjskim. Początek rekonkwisty wiąże się z chrześcijańskim oporem pod Covadonga w 722 r.

Od kiedy Madryt jest stolicą Hiszpanii?

Od 1561 r., gdy Filip II przeniósł tu dwór królewski. Wcześniej dwór nie miał jednej stałej siedziby.

Kto jest królem Hiszpanii?

Od 2014 r. Hiszpanią rządzi król Filip VI, który objął tron po abdykacji ojca, Jana Karola I. Hiszpania jest monarchią parlamentarną od uchwalenia konstytucji w 1978 r.