Ogniste flamenco

Flamenco to tradycyjna sztuka z Andaluzji na południu Hiszpanii, na którą składają się trzy elementy: śpiew (cante), taniec (baile) i gra na gitarze (toque), uzupełniane klaskaniem i wystukiwaniem rytmu. Od 2010 roku flamenco znajduje się na liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO i jest jednym z symboli Hiszpanii.

Hiszpania | Flamenco narodziło się w Andaluzji (by Michal Jarocinski na licencji FreeImages)

Z Andaluzji rodem

Flamenco narodziło się w Andaluzji, a jego korzeni doszukuje się w pierwotnych pieśniach cygańskich. Tradycja ta ma szczególne znaczenie dla społeczności Gitanos (hiszpańskich Romów), a przekazywana jest w rodzinach i klubach flamenco (peñas). Ślady flamenco znajdziemy też w Murcji i Estremadurze.

Flamenco jest sztuką obejmującą zarówno sferę muzyki, jak i tańca – tak przynajmniej mówi jego uproszczona definicja.

Historia flamenco: od XVIII wieku do UNESCO

Najstarsza znana wzmianka o muzyce flamenco pochodzi z 1774 r. z „Listów marokańskich” José Cadalso. Gatunek ukształtował się pod koniec XVIII wieku w andaluzyjskich miastach i wsiach, a pierwsze zapisane ślady wiążą się z Jerez de la Frontera. W 1881 r. Silverio Franconetti otworzył w Sewilli pierwszą kawiarnię śpiewaczą (café cantante), co przyczyniło się do profesjonalizacji tej sztuki. Duży udział w jej powstaniu i rozwoju mieli andaluzyjscy Romowie (Gitanos), ale występowali w niej od początku także artyści spoza tej społeczności.

W XX wieku flamenco odnowili m.in. gitarzysta Paco de Lucía, który wprowadził do niego wpływy muzyki brazylijskiej, arabskiej i jazzu, oraz śpiewak Camarón de la Isla. W 2010 r. UNESCO wpisało flamenco na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości.

Muzyka flamenco: śpiew, gitara i palmas

Oprawę muzyczną stanowi w tym wypadku przede wszystkim śpiew i dźwięk gitary, choć mile widziane są także inne instrumenty (np. skrzypce, flet, wiolonczela) oraz akompaniament tamburyna, kastanietów czy klaskania, podkreślających rytm i dodających melodii wyrazu. Klaskanie to palmas, a okrzyki zachęty z widowni lub zespołu nazywa się jaleo. Z czasem do zespołów dołączył także cajón, czyli skrzynkowy bęben perkusyjny.

Taniec flamenco i jego ekspresja

Flamenco kojarzy nam się zwykle z iberyjską pięknością o czarnych włosach, odzianą w falbaniastą suknię, charakterystyczne buty na obcasie i przybierającą wymyślne pełne ekspresji pozy.

Owe pozy są dopracowane w najdrobniejszym szczególe, aby jak najlepiej oddać stan emocjonalny bohatera danej opowieści. Bo flamenco to nie tylko muzyka i choreografia – flamenco zawsze opowiada jakąś historię. Najczęściej jest to historia przesycona uczuciami i skrajnymi emocjami; miłość i nienawiść grają tu pierwsze skrzypce.

Ciekawostkę stanowi fakt, że w ruchach rąk i dłoni tancerzy dopatrzyć się można wpływów hinduskich.

We flamenco ważne są nie tylko gesty, ale także emocje wypisane na twarzy tancerza.

Hiszpania | Flamenco – symbol Hiszpanii (by Monika Leon na licencji FreeImages)

Jak ubrani są tancerze flamenco?

Tancerki flamenco podkreślają choreografię strojem: długą jaskrawą spódnicą, chustą i wachlarzem, tancerze zaś występują w białych koszulach, czarnych obcisłych kamizelkach i kapeluszach o niskim rondzie.

Rodzaje flamenco: jondo i festero

Flamenco ma ponad 50 odmian (tzw. palos), które różnią się między sobą treścią, melodią, rytmem i formą ekspresji. Do najbardziej znanych należą poważna soleá, szybkie i żywiołowe bulerías oraz radosne alegrías.

Upraszczając, wyróżnić można dwa główne typy flamenco:

• Flamenco jondo (tzw. głębokie flamenco) – to flamenco poważne, pełne namiętności i ekspresji, czasem wręcz agresji, najczęściej opowiadające historię żarliwej miłości, zdrady, rozczarowania itp.

• Flamenco festero – to bardziej lekka i wesoła odmiana flamenco, także poruszająca sprawy uczuciowe, ale w mniej dramatycznej, a czasem nawet komicznej formie. Taniec tego typu często prezentowany jest w czasie różnych świąt i festiwali.

Hiszpania | Flamenco to taniec wyrazisty i pełen ekspresji (by Michal Jarocinski na licencji FreeImages)

Różne rodzaje flamenco łączy jedno: uczucie. W każdym tańcu chodzi o umiejętne i wiarygodne wyrażenie go. Flamenco mówi o uczuciach za pomocą wyrazistych form ekspresji, wobec których nie sposób pozostać obojętnym.

Gdzie zobaczyć flamenco w Hiszpanii?

Najlepiej w Andaluzji – zwłaszcza w Sewilli (dzielnice Triana i Santa Cruz), Jerez de la Frontera i Granadzie. Występy odbywają się w tablaos, czyli lokalach z małą sceną, w klubach peñas i podczas festiwali. Wiele tablaos działa też w Madrycie. Po występie warto zajrzeć do sklepu z pamiątkami – wachlarze, kastaniety i płyty z muzyką flamenco to jedne z najpopularniejszych pamiątek z Hiszpanii.

W Sewilli co dwa lata odbywa się Bienal de Flamenco, organizowane od 1980 r. Festiwal pokazuje zarówno tradycyjne, jak i współczesne flamenco w wielu salach miasta; edycja z 2018 r. obejmowała ponad 60 przedstawień. Program i terminy warto sprawdzić na oficjalnej stronie festiwalu, bo zmieniają się z edycji na edycję.

Najczęstsze pytania o flamenco

Skąd pochodzi flamenco?

Z Andaluzji na południu Hiszpanii, a jego ślady znajdziemy też w Murcji i Estremadurze. Najstarsza znana wzmianka o muzyce flamenco pochodzi z 1774 r.

Z jakich elementów składa się flamenco?

Z trzech elementów: śpiewu (cante), tańca (baile) i gry na gitarze (toque). Uzupełniają je klaskanie (palmas), wystukiwanie rytmu i okrzyki jaleo.

Kiedy flamenco wpisano na listę UNESCO?

W 2010 r. flamenco trafiło na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO.

Jak nazywają się lokale, w których tańczy się flamenco?

To tablaos – lokale z małą sceną. Flamenco wykonuje się też w klubach peñas i podczas festiwali.