Muzeum Calouste Gulbenkiana w Lizbonie

Muzeum Calouste Gulbenkiana (Museu Calouste Gulbenkian) to jedno z najważniejszych muzeów sztuki w Portugalii, położone ok. 4 km na północ od placu Praça do Comércio, przy Avenida de Berna w Lizbonie. W jego zbiorach jest ok. 6 tys. dzieł – od sztuki starożytnego Egiptu po Rembrandta, Rubensa i Moneta – z czego ok. tysiąca pokazywanych jest na stałej ekspozycji. Obok działa Centrum Sztuki Nowoczesnej (CAM), ponownie otwarte w 2024 r. po przebudowie według projektu Kengo Kumy.

Portugalia | Budynek muzeum Calouste Gulbenkiana (Museu Calouste Gulbenkian by Sheila Thomson na licencji CC BY 2.0)

Ostatnia wola Calouste Gulbenkiana

Muzeum zostało otwarte w 1969 roku zgodnie z ostatnią wolą Calouste Gulbenkiana, najbogatszego magnata naftowego połowy XX wieku. Umieszczono tutaj część ogromnej kolekcji malarstwa, rzeźby, wyrobów jubilerskich oraz sztuki użytkowej.

Calouste Gulbenkian (1869-1955), urodzony w Stambule ormiański przedsiębiorca, kolekcjoner i filantrop, znalazł w Portugalii schronienie podczas II wojny światowej, a potem pozostał i spędził w tym kraju ostatnie 13 lat życia. Swoją unikatową kolekcję ofiarował narodowi portugalskiemu. Rozporządzanie zbiorami powierzono specjalnej fundacji nazwanej jego imieniem. Główna siedziba i biblioteka organizacji znajdują się w budynku muzeum.

Sale muzeum

Sale muzeum są rozmieszczone według zasad chronologicznych i geograficznych, i tworzą dwa niezależne kierunki zwiedzania. Podążając pierwszym z nich, zwiedzający oglądają dzieła sztuki Starożytnego Egiptu, Grecji, Rzymu, Turcji, Persji, Armenii, Chin, Japonii i innych krajów. Druga trasa poświęcona jest sztuce europejskiej od XVI do XX wieku: malarstwu, rzeźbie, sztuce drukarskiej oraz użytkowej.

W 2001 r. muzeum zostało w pełni wyremontowane i zmodernizowane. Na czas remontu wiele eksponatów wystawiono w nowojorskim Metropolitan Museum of Art.

Do najcenniejszych eksponatów kolekcji należą: wspaniała złota maska egipskiej mumii, wytworny alabastrowy puchar (2700 lat), seria brązowych kotów i inne bezcenne skarby sali egipskiej, wspaniała kolekcja monet greckich, stara waza ateńska (2400 lat), rzadkie wzory chińskiej porcelany, japońskie ryciny i cenne perskie gobeliny z XVII-XVIII wieku.

W wielkiej Sali Europejskiej (wiele obrazów zostało zakupionych ze zbiorów Ermitażu) znajdują się prace Rembrandta, Rubensa, Claude’a Moneta, van Dycka, Domenica Ghirlandaia i Renoira wraz z francuskimi meblami i tkaninami.

Portugalia | Pomnik Calouste Gulbenkiana przed budynkiem muzeum (Gulbenkian by Sheila Thomson na licencji CC BY 2.0)

W muzeum wystawiony jest też posąg Diany z białego marmuru, wykonany przez francuskiego rzeźbiarza Jean-Antoine’a Houdona, srebra stołowe paryskiego złotnika François-Thomasa Germaina oraz biżuteria i szkło René Lalique’a, prezentowane w osobnej sali i uważane za jedną z najcenniejszych kolekcji tego artysty na świecie.

Centrum Sztuki Nowoczesnej (CAM)

W ogrodach fundacji znajduje się Centrum Sztuki Nowoczesnej (Centro de Arte Moderna, dawniej Centro de Arte Moderna José de Azeredo Perdigão). Po gruntownej przebudowie, zaprojektowanej przez japońskie biuro Kengo Kumy, budynek ponownie otwarto w 2024 r. – jego znakiem rozpoznawczym jest ok. 100-metrowe zadaszenie wejścia. Prezentowane są tu prace współczesnych portugalskich i zagranicznych artystów. Z ważniejszych rodzimych, prezentowanych tu artystów, należy wymienić Paula Rego, Almada Negreiros i Souza Cardoso, natomiast wśród Brytyjczyków wyróżniają się prace Davida Hockney’a, Anthony Gormley’a i Billa Woodrow. Godne uwagi są także rzeźby Henry Moore’a wystawione w ogrodzie muzeum. Wystawa sztuki współczesnej zawiera nie tylko obrazy, szkice i rysunki, ale także formy przestrzenne, jak rzeźby, płaskorzeźby, oraz różnego rodzaju nowoczesne instalacje.

Muzeum Gulbenkiana organizuje też koncerty i recitale w holu Biblioteki, o godzinie 12.00, w wiele niedziel w ciągu całego roku (wstęp wolny; informacja z 2019 r. – aktualny program warto sprawdzić na stronie fundacji). To dobry przystanek podczas zwiedzania Lizbony – inne ważne punkty programu znajdziesz w zestawieniu 10 miejsc, które koniecznie trzeba zobaczyć w Lizbonie.

Portugalia | Pochodząca z 1531 roku Figura św. Marcina, muzeum Calouste Gulbenkiana (No. 86h, Museum Calouste Gulbenkian (Lisbon), page 253, “1000 Places To See Before You Die.” by Bruce Tuten na licencji CC BY 2.0)

Godziny otwarcia i ceny biletów

Przez ok. półtora roku budynek muzeum był zamknięty z powodu remontu – wymieniono gabloty, oświetlenie i klimatyzację, a eksponaty przeszły konserwację. Muzeum ponownie otwarto 18 lipca 2026 roku, w 70. rocznicę powstania Fundacji Gulbenkiana. Jest czynne w poniedziałki, środy, czwartki, piątki i niedziele w godz. 10:00–18:00, w soboty 10:00–21:00, a we wtorki zamknięte. Bilet do muzeum kosztuje 16 euro, do CAM 10 euro, a łączny bilet All Inclusive 18 euro; osoby poniżej 30 lat mają 25% zniżki, a powyżej 65 lat – 10%. Za darmo wchodzą osoby poniżej 18 lat, a wszyscy zwiedzający – w niedziele od 14:00 (stan na 2026).

Najczęstsze pytania o Muzeum Gulbenkiana

Co można zobaczyć w Muzeum Gulbenkiana?

Kolekcja obejmuje ok. 6 tys. dzieł, od sztuki starożytnego Egiptu, Grecji i Rzymu po obrazy Rembrandta, Rubensa i Moneta. Na wystawie stałej pokazuje się ok. tysiąca z nich, m.in. szkło i biżuterię René Lalique’a.

Kiedy otwarto muzeum i kim był Calouste Gulbenkian?

Muzeum otwarto 2 października 1969 roku zgodnie z wolą Calouste Gulbenkiana (1869–1955), ormiańskiego magnata naftowego i kolekcjonera, który ostatnie lata życia spędził w Portugalii. Swoją kolekcję zapisał narodowi portugalskiemu.

Czy obok muzeum jest galeria sztuki nowoczesnej?

Tak, w ogrodach fundacji działa Centrum Sztuki Nowoczesnej (CAM). Po przebudowie według projektu biura Kengo Kumy ponownie otwarto je w 2024 roku.