Historia Meksyku
Opublikowano:
Aktualizacja:
Historia Meksyku to trzy tysiące lat, w których po sobie następowały wielkie cywilizacje Mezoameryki (Olmekowie, Majowie, Aztekowie), 300 lat rządów hiszpańskich i dwa stulecia niepodległego państwa. Przełomowe daty to upadek azteckiego Tenochtitlán w 1521 r., uzyskanie niepodległości w 1821 r. oraz rewolucja z lat 1910–1920, po której uchwalono obowiązującą do dziś konstytucję z 1917 r.
Meksyk | Tradycyjny taniec Azteków (Aztec Dance - Gallup - New Mexico 9 June 1963 by Marion Doss na licencji CC BY-SA 2.0)
Najważniejsze daty w historii Meksyku
| Okres | Wydarzenie |
|---|---|
| ok. 1500–400 p.n.e. | Kultura Olmeków na wybrzeżu Zatoki Meksykańskiej |
| I–VII w. n.e. | Rozkwit Teotihuacán, największego miasta prekolumbijskiej Ameryki |
| ok. 250–900 | Klasyczny okres cywilizacji Majów; później rozkwit Chichén Itzá |
| 1325 | Aztekowie zakładają Tenochtitlán |
| 1519–1521 | Podbój państwa Azteków przez Hernána Cortésa |
| 1521–1821 | Wicekrólestwo Nowej Hiszpanii |
| 1810–1821 | Wojna o niepodległość, zakończona traktatem z Córdoby |
| 1846–1848 | Wojna z USA i utrata ok. połowy terytorium |
| 1864–1867 | Interwencja francuska i cesarz Maksymilian Habsburg |
| 1876–1911 | Dyktatura Porfiria Díaza (porfiriat) |
| 1910–1920 | Rewolucja meksykańska; konstytucja z 1917 r. |
| 1929–2000 | Rządy partii założonej w 1929 r. jako PNR, w 1938 r. przemianowanej na PRM, a w 1946 r. na PRI |
| 2000 | Vicente Fox kończy 71 lat nieprzerwanych rządów PRI |
| 2024 | Claudia Sheinbaum pierwszą kobietą na stanowisku prezydenta |
Jakie cywilizacje zamieszkiwały Meksyk przed Hiszpanami?
W epoce prekolumbijskiej ziemie dzisiejszego Meksyku zamieszkiwały społeczności, których podstawą życia było polowanie, rybołówstwo i rolnictwo. Z czasem wykształciły się społeczeństwa warstwowe, z których wyrosły kultury mezoamerykańskie: Olmeków, Zapoteków, Misteków, Majów i Azteków. Majowie pozostawili po sobie m.in. Chichén Itzá na Jukatanie, a Aztekowie od XIII wieku do 1521 roku panowali w dolinie, w której leży dziś stolica kraju.
Meksyk | Tajemnice prekolumbijskich miast (by robtowne0 na licencji Pixabay)
Jak Hiszpanie podbili Meksyk i stworzyli Nową Hiszpanię?
W 1521 roku hiszpańscy konkwistadorzy pod dowództwem Hernána Cortésa zdobyli Tenochtitlán i podbili państwo Azteków, a zdobyte terytorium nazwali Nową Hiszpanią. Na ruinach azteckiej stolicy powstało miasto Meksyk. Ludność pochodząca z Hiszpanii, obejmująca najwyższe stanowiska, mieszała się z miejscowymi Indianami oraz sprowadzanymi niewolnikami z Afryki – tak narodziło się metyskie społeczeństwo Meksyku.
Jak Meksyk wywalczył niepodległość w XIX wieku?
Od 1810 do 1821 roku trwała wojna o niepodległość, którą zakończył traktat podpisany w mieście Córdoba. Meksyk przez krótki czas był cesarstwem, a w 1824 r. przyjął ustrój republikański. Oderwanie się Teksasu, a potem jego przyłączenie do Stanów Zjednoczonych doprowadziło do wojny z USA (1846–1848), w której Meksyk utracił ok. połowy swojego terytorium.
W latach 60. XIX wieku kraj zajęli Francuzi, którzy osadzili na tronie cesarza Maksymiliana Habsburga. W 1867 r. republikanie pod wodzą Benita Juáreza odzyskali władzę, a Maksymilian został stracony.
Porfiriat i rewolucja meksykańska 1910–1920
W 1876 r. władzę objął Porfirio Díaz, którego dyktatorskie rządy trwały do 1911 roku. Przyniosły one koleje i inwestycje zagraniczne, ale też ogromne nierówności. W 1910 roku wybuchła rewolucja, której przywódcami byli m.in. Francisco Madero, Emiliano Zapata i Pancho Villa. Pociągnęła za sobą ogromne ofiary, a w 1917 roku uchwalono konstytucję, która z poprawkami obowiązuje w Meksyku do dziś. Echa tego okresu widać w muralach, o których piszemy w tekście Śladami Diego Rivery.
W kolejnych dekadach kluczowe znaczenie miały dwie postaci: Plutarco Elías Calles i Lázaro Cárdenas. Calles założył w 1929 r. Narodową Partię Rewolucyjną (PNR), poprzedniczkę Partii Rewolucyjno-Instytucjonalnej (PRI). Cárdenas przeprowadził szeroką reformę rolną i w 1938 r. znacjonalizował przemysł naftowy.
Jak wygląda historia Meksyku po 1945 roku?
Po drugiej wojnie światowej Meksyk wszedł w okres szybkiego rozwoju: rozbudowano infrastrukturę, rozszerzył się przemysł i produkcja rolna. Równocześnie narastały problemy – gwałtowny wzrost liczby ludności i masowe migracje ze wsi do miast. W 1994 r. wszedł w życie układ o wolnym handlu z USA i Kanadą (NAFTA), a w stanie Chiapas wybuchło powstanie zapatystów.
W 2000 roku wybory prezydenckie wygrał Vicente Fox, co zakończyło ponad 70 lat nieprzerwanych rządów PRI. W 2024 roku urząd prezydenta objęła Claudia Sheinbaum – pierwsza kobieta na tym stanowisku w historii kraju.
Najczęstsze pytania o historię Meksyku
Kiedy Meksyk uzyskał niepodległość?
W 1821 r., po wojnie o niepodległość trwającej od 1810 r. i zakończonej traktatem podpisanym w Córdobie. W 1824 r. kraj przyjął ustrój republikański.
Kiedy upadło państwo Azteków?
W 1521 r., gdy Hernán Cortés zdobył Tenochtitlán. Na ruinach azteckiej stolicy powstało miasto Meksyk.
Kiedy uchwalono obowiązującą konstytucję Meksyku?
W 1917 r., w czasie rewolucji meksykańskiej (1910–1920). Obowiązuje do dziś, z poprawkami.