Jagoda goji – pochodzenie, zastosowanie i właściwości

Jagoda goji (chiń. gǒuqǐ) to mały, czerwony owoc kolcowoju szkarłatnego (Lycium barbarum), krzewu rosnącego w Chinach, Tybecie i Mongolii. Większość jagód na rynku pochodzi z chińskiego regionu autonomicznego Ningxia – ok. 61% produkcji, głównie z powiatu Zhongning – oraz z Sinciangu. W Chinach suszone goji od wieków dodaje się do zup, herbat i potraw oraz stosuje w tradycyjnej medycynie.

Chiny | Suszone jagody goji (goji berries (wolfberry) by miheco na licencji CC BY-SA 2.0)

Skąd pochodzą jagody goji? Ningxia i Sinciang

Głównym regionem uprawy jest Region Autonomiczny Ningxia-Hui w północno-środkowych Chinach (ok. 66,4 tys. km², stolica Yinchuan), skupiony wokół powiatu Zhongning. Drugim ważnym regionem jest Sinciang. Wartość chińskiego przemysłu goji szacowano w 2023 roku na ok. 4,2 mld dolarów, przy uprawach na ok. 21,7 tys. hektarów. W medycynie wschodnioazjatyckiej jagody stosuje się co najmniej od III wieku n.e. W tradycyjnej medycynie chińskiej za pełnowartościowy surowiec uchodzi wyłącznie Lycium barbarum; drugim źródłem owoców jest pokrewny Lycium chinense.

Jak rośnie kolcowój i kiedy dojrzewają jagody?

Kolcowój szkarłatny to krzew z rodziny psiankowatych (jak ziemniak i pomidor), z cienkimi, łukowato wygiętymi pędami. Kwitnie od czerwca do września, a jagody dojrzewają od sierpnia do października; owoc ma 1–2 cm i zawiera od 10 do 60 nasion zależnie od odmiany. W Wielkiej Brytanii krzew znany jest od lat 30. XVIII wieku jako „herbaciane drzewo księcia Argyll” i rośnie tam dziko w żywopłotach.

Świeże jagody goji

Jagodowe krzewy osiągają wysokość od 1 do 3 metrów. Owoce mają długość około 2 cm. Hodowcy unikają dotykania świeżych owoców rękami – wywołuje to reakcję utleniania i jagoda przybiera wówczas ciemny kolor. Jak więc zbiera się te drogocenne owoce? Dojrzałe jagody strząsane są na specjalnie podłożoną matę, a następnie suszone w zacienionym miejscu.

Suszone jagody goji

Suszone goji to najpopularniejsza forma tych owoców – w Chinach kupisz je na targach i w sklepach z ziołami, na wagę. Dodaje się je do rosołów i zup, gotowanych na parze dań z kurczakiem, deserów oraz herbat ziołowych, gdzie zastępują cukier i dodają koloru. Młode pędy i liście krzewu jada się jak warzywa liściowe. Jeśli interesuje cię kuchnia chińska, przeczytaj też o zupie z gniazd jaskółczych.

Wartości odżywcze

Jagody goji zawierają m.in. karotenoidy (w tym zeaksantynę), polisacharydy stanowiące ok. 30% miąższu, witaminy, kwasy tłuszczowe i polifenole, a także składniki mineralne, takie jak cynk, żelazo, miedź, wapń, fosfor i selen.

Chiny | Goji jako składnik potrawy kuchni chińskiej (Steamed Chicken with Mushrooms by Daniel na licencji CC BY-SA 2.0)

Co wiadomo o działaniu goji?

Goji bywają reklamowane jako „superfood”, jednak badania naukowe słabo potwierdzają większość obietnic marketingowych. W metaanalizie z 2023 r. (5 badań z randomizacją, 259 uczestników) przyjmowanie goji przez 4–16 tygodni wiązało się z nieco niższym poziomem trójglicerydów i nieco wyższym cholesterolu HDL, bez istotnej zmiany cholesterolu całkowitego i LDL – autorzy zaznaczają jednak, że badań jest mało, są niskiej jakości, a wyniki nie są stabilne. Memorial Sloan Kettering Cancer Center podkreśla, że działania przeciwnowotworowego goji nie sprawdzono w badaniach klinicznych.

Ostrożność powinny zachować osoby przyjmujące leki, zwłaszcza przeciwzakrzepową warfarynę – opisano przypadki wzrostu wskaźnika INR po spożyciu produktów z goji, a składniki owoców mogą wpływać na enzymy wątrobowe (CYP), które rozkładają m.in. część leków na cukrzycę i nadciśnienie. U osób uczulonych na pokarmy roślinne zdarzały się reakcje alergiczne, łącznie z anafilaksją. W razie wątpliwości warto porozmawiać z lekarzem. W badanych próbkach importowanych suszonych goji wykrywano też wysokie poziomy pozostałości pestycydów, dlatego warto kupować owoce od sprawdzonego dostawcy.

Chiny | Goji berries pomagają zachować młodość! (mongolian goji berries by naturalflow na licencji CC BY-SA 2.0)

Najczęstsze pytania o jagody goji

Skąd pochodzą jagody goji?

Głównie z chińskiego regionu Ningxia (ok. 61% chińskiej produkcji, przede wszystkim powiat Zhongning) oraz z Sinciangu.

Czy jagody goji są zdrowe?

Zawierają karotenoidy, witaminy i składniki mineralne, ale dowody na ich wpływ na zdrowie są słabe i pochodzą z nielicznych, niskiej jakości badań. Osoby przyjmujące warfarynę lub inne leki powinny skonsultować się z lekarzem.

Jak jada się goji w Chinach?

Suszone dodaje się do zup, rosołów, dań na parze z kurczakiem, deserów i herbat ziołowych, a młode liście i pędy gotuje się jak warzywa.