Bambus – trawa o wielu zastosowaniach w Chinach

Bambus to najcenniejsze roślinne bogactwo Chin, choć botanicznie jest trawą z rodziny wiechlinowatych, a nie drzewem. Chińczycy od wieków budują z niego rusztowania, domy i tratwy, wyrabiają papier, kosze i instrumenty, a młode pędy jedzą. W kulturze Azji bambus symbolizuje elastyczność połączoną z niezłomnością.

Chiny | Charakterystyczne bambusowe rurki z kolankami wzrostu (Bamboo by Kristoff Buckow na licencji CC BY-SA 2.0)

Czym jest bambus?

Bambus jest rośliną wieloletnią o drewniejącej łodydze, charakterystyczną dla tropikalnych i subtropikalnych regionów Azji. Różne gatunki bambusa przybierają różne formy – jedne są drzewiaste, inne krzewiaste, jeszcze inne płożące.

Ponieważ bambus należy do rodziny traw, jego łodygę nazywa się źdźbłem.

Ile gatunków bambusa istnieje i jak szybko rośnie?

Znanych jest ponad 1460 gatunków bambusa z 115 rodzajów. Rekordowe gatunki rosną nawet 91 cm na dobę (wartości do 120 cm podaje się dla najszybszych okazów), a największe źdźbła osiągają ok. 46 m długości. Niektóre gatunki kwitną niezwykle rzadko – u Phyllostachys bambusoides cykl trwa nawet 120 lat, a wszystkie rośliny z tego samego klonu kwitną jednocześnie, niezależnie od miejsca na świecie.

Chyba każdy z nas kojarzy grube, zielone lub brązowe „rurki” z charakterystycznymi „kolankami”. W naszych domach także spotkamy bambus, głównie w kuchni (deski do krojenia, sztućce) oraz w dekoracjach (dzwonki, rolety, chodniki).

Przysmak pandy

Największymi konsumentami liści i pędów bambusa są pandy wielkie – bambus stanowi ok. 99% ich diety.

Chiny | Niektórym bambus bardzo smakuje (Bamboo for Breakfast by La Priz na licencji CC BY-ND 2.0)

Do czego używa się bambusa w Chinach?

Bambus znajduje w Chinach (a także w innych krajach Azji) szerokie zastosowanie m. in. w:

• Budownictwie (m.in. rusztowania – w Hongkongu stawia się z nich rusztowania wokół wieżowców)
• Stolarstwie
• Tkactwie
• Produkcji akcesoriów kuchennych
• Produkcji instrumentów muzycznych
• Produkcji papieru
• Produkcji plecionek, koszy, mat, kapeluszy
• Produkcji parasoli i baldachimów
• Kuchni (młode pędy do jedzenia, starsze – jako naczynie do gotowania)

Pędy bambusa w kuchni

Młode pędy zbiera się głównie wiosną i na początku lata. Surowy bambus zawiera związki cyjanogenne, dlatego pędy zawsze się gotuje – obróbka cieplna lub konserwowanie niszczy te toksyny. Sto gramów świeżych pędów to ok. 27 kcal i sporo potasu (533 mg). W sklepach spotkasz je świeże, suszone i w puszkach.

Chiny | W bambusowej lektyce (Toddler in a Bamboo Stroller by UbeIT na licencji CC BY-ND 2.0)

Symbolika bambusa

W chińskiej tradycji bambus, obok sosny i kwiatu śliwy, uosabia cnoty szlachetnego człowieka.

Być elastycznym, ale niezłomnym niczym źdźbła bambusowe – to zestaw cech pożądanych u każdego człowieka. Ideałem byłoby szybko piąć się w górę, ale mieć stabilne korzenie i nawet nie wykluczając lekkich zachwiań, ostatecznie nie dać się złamać – zawsze wracać do właściwej pozycji, mieć silny kręgosłup moralny.

Trwałość i lekkość bambusa najłatwiej docenić na rzece Li (Li Jiang) w regionie autonomicznym Kuangsi (Guangxi), gdzie turyści płyną tratwami z bambusowych źdźbeł między wapiennymi wzgórzami koło Yangshuo. Rzeka Li ma 164 km długości, a wapienne wieże krasowe wokół Yangshuo mają od 30 do 300 m wysokości. Więcej o krajobrazach kraju przeczytasz w tekście o geografii Chin.

Chiny | Widok z bambusowej tratwy na rzekę Li koło Yangshuo (View from the bamboo-boat by Vera & Jean-Christophe na licencji CC BY-SA 2.0)

Skąd popularność bambusa?

Jak już wspomniano, bambus jest elastyczny, trwały i występuje w różnej postaci – dlatego spotkasz go niemal wszędzie, gdzie podróżujesz po Chinach, co ułatwia jego wykorzystanie w przeróżnych formach.

W krajach tropikalnych szczególne znaczenie mają antyseptyczne i bakteriobójcze właściwości tej rośliny, które chronią ją przed gniciem.

Również termity nie gustują w drewnie bambusowym.

Chiny | Bamboo rice, czyli ryżowa masa w bambusowej tubie (bamboo rice - tasty! by Tine Steiss na licencji CC BY-SA 2.0)

Najczęstsze pytania o bambus

Czy bambus to drzewo?

Nie. Bambus jest trawą z rodziny wiechlinowatych (Poaceae), mimo że niektóre gatunki osiągają kilkadziesiąt metrów wysokości.

Czy można jeść bambus?

Tak, ale tylko młode pędy i zawsze po ugotowaniu. Surowy bambus zawiera związki cyjanogenne, które niszczy gotowanie lub konserwowanie.

Czy pandy jedzą wyłącznie bambus?

Prawie: bambus stanowi ok. 99% diety pandy wielkiej.