Miny przeciwpiechotne w Chorwacji

Po wojnie z lat 1991–1995 Chorwacja była jednym z najbardziej zaminowanych krajów Europy: rozmieszczono tu ok. 1,5 mln min. Rozminowywanie trwało blisko 30 lat – 27 lutego 2026 r. minister spraw wewnętrznych Davor Božinović ogłosił, że kraj jest wolny od min, a rozminowanie zakończono zgodnie z konwencją ottawską. Usunięto prawie 107 tys. min i ok. 407 tys. niewybuchów. Dla turystów oznacza to, że nadmorskie kurorty, drogi i szlaki są bezpieczne, choć w dawnych rejonach walk wciąż warto zachować ostrożność.

Chorwacja | W okolicy kilkudziesięciu chorwackich miejscowości wciąż jeszcze znajdują się pola minowe (2007 Libya - mines by Thierry Gregorius na licencji CC BY 2.0)

Pozostałość wojny

Miny zostały rozmieszczone w czasie chorwackiej wojny o niepodległość, głównie wzdłuż ówczesnych linii frontu – w Lice, Slawonii, Banovinie i na zapleczu Dalmacji. Przez lata stanowiły duże niebezpieczeństwo dla mieszkańców kraju: do kwietnia 2013 r. w wypadkach z minami zginęło 509 osób, a 1466 zostało rannych. Liczba ofiar cywilnych spadła z ok. 100 rocznie w połowie lat 90. do mniej niż 10 rocznie około 2010 r.

Pola minowe oznaczano na specjalnych mapach, specjaliści przyznawali jednak, że nie wiadomo, ile min kryje się np. w piwnicach domów. Najtrudniej było odnaleźć te ukryte w pobliżu strumieni, gdyż przykrywała je warstwa osadów rzecznych.

Jak przebiegało rozminowywanie

Pracę koordynowało Chorwackie Centrum ds. Rozminowywania (HCR), a wykonywały ją licencjonowane firmy – przy użyciu wykrywaczy metalu, maszyn z bijakami i psów. Pierwotne plany zakładały zakończenie rozminowania do 2019 r., jednak brak funduszy, ludzi i sprzętu opóźnił prace o kilka lat. Pod koniec 2024 r. podejrzany obszar zajmował jeszcze ok. 49 km² w 16 gminach trzech żupanii: licko-seńskiej, sisacko-moslawińskiej i splitsko-dalmatyńskiej. Całość akcji kosztowała ok. 1,2 mld euro.

Fundacje i pomoc ofiarom

W kraju działały liczne organizacje wspierające walkę z minami. Jedną z nich była fundacja Mine Aid, której celem jest edukacja dzieci oraz psychologiczna pomoc ofiarom min przeciwpiechotnych. Dzieci uczono, jak wygląda mina i jak należy postępować w razie natrafienia na nią.

Przewodniczącą organizacji była mieszkanka okolic Zagrzebia, która stała się ofiarą wybuchu miny podczas wędkowania nad jeziorem. Jej przyjaciel zginął, kobieta zaś straciła nogę. Postanowiła z całych sił wspomagać ofiary, a nade wszystko – zapobiegać kolejnym nieszczęściom.

Inną inicjatywę, „Chorwacja bez min”, wspierała w czasie powstawania pierwszej wersji tego artykułu (ok. 2011 r.) Angelina Jolie, która odwiedziła kraj i była zszokowana rozmiarami problemu. Aktorka przyznała, że problem min nie jest jej obcy, gdyż na terenie jej posiadłości w Kambodży znaleziono ich ponad 40.

Czy turyści powinni się obawiać

Nie. Główne drogi, miasta, wybrzeże i popularne szlaki od dawna były rozminowane, a od 2026 r. Chorwacja jest oficjalnie uznana za kraj wolny od min, a według Landmine Monitor w 2024 r. nie odnotowano w niej żadnych ofiar min i niewybuchów. Mimo to w dawnych rejonach walk, zwłaszcza w lasach i na nieużytkach Liki czy Banoviny, trzymaj się wyznaczonych ścieżek i dróg. Jeśli zobaczysz starą tablicę ostrzegawczą (czerwony trójkąt z czaszką i napisem „Ne prilazi! Mine!”) albo metalowy przedmiot przypominający niewybuch, nie podchodź i nie dotykaj go, tylko zadzwoń pod numer alarmowy 112.

Więcej o bezpiecznym podróżowaniu po kraju przeczytasz w artykule Chorwacja – zdrowie i bezpieczeństwo, a o historii konfliktu – w Kalendarium dziejów Chorwacji.

Najczęstsze pytania

Czy w Chorwacji są jeszcze miny?

27 lutego 2026 r. Chorwacja została ogłoszona krajem wolnym od min – 31 lat po zakończeniu wojny i po usunięciu prawie 107 tys. min. W dawnych rejonach walk nadal warto jednak trzymać się dróg i ścieżek oraz zgłaszać pod numer 112 każdy podejrzany przedmiot.

Gdzie w Chorwacji były pola minowe?

Miny rozmieszczono wzdłuż linii frontu z lat 1991–1995, m.in. w Lice, Slawonii, Banovinie i na zapleczu Dalmacji. Pod koniec 2024 r. ostatnie podejrzane obszary znajdowały się w żupaniach licko-seńskiej, sisacko-moslawińskiej i splitsko-dalmatyńskiej. Wyspy i nadmorskie kurorty leżały poza tymi obszarami.

Jak wygląda tablica ostrzegająca przed minami?

Typowa chorwacka tablica to czerwony trójkąt z białą czaszką i skrzyżowanymi piszczelami oraz napisem „Ne prilazi! Mine!” („Nie zbliżaj się! Miny!”). Gdy ją zobaczysz, nie wchodź dalej, wróć tą samą drogą, którą przyszedłeś, i powiadom służby.