Kalendarium dziejów Chorwacji

Dzieje Chorwacji to ponad dwa tysiące lat historii: od plemion iliryjskich i rzymskiej prowincji Dalmacji, przez królestwo Tomisława z 925 r. i wieki pod władzą Węgier, Wenecji i Habsburgów, po niepodległość ogłoszoną w 1991 r. Pierwsi Słowianie, w tym Chorwaci, pojawili się na tych terenach w VI–VII w. Współczesna Chorwacja jest od 2013 r. członkiem Unii Europejskiej, a od 2023 r. należy do strefy euro i Schengen.

Chorwacja | Pomnik Tomisława Chorwackiego w Zagrzebiu (Krali Tomislav, Zagreb by Tony Bowden na licencji CC BY-SA 2.0)

Najważniejsze daty w historii Chorwacji

Przed naszą erą

I tysiąclecie p.n.e. – pierwsi (odnotowani w źródłach) mieszkańcy zachodniej części Półwyspu Bałkańskiego – Trakowie i Ilirowie.

IV w p.n.e. – na terenach dzisiejszej Chorwacji pojawiają się Celtowie i Grecy.

III - II w p.n.e. – na arenę dziejów państwa wkraczają Rzymianie.

Panowanie Rzymian

I w n.e. – utworzenie prowincji rzymskich Panonii (północna Bośnia, zachodnia Słowenia i część Węgier) i Dalmacji (pas wybrzeża od Istrii do czarnogórskiej Budvy).

ok. 295–305 r. n.e. – wzniesienie pałacu Dioklecjana w Splicie.

395 r. – rozpad Cesarstwa Rzymskiego na wschodnie ze stolicą w Konstantynopolu i zachodnie (m.in. ziemie dzisiejszej Chorwacji) ze stolicą w Rzymie.

Plemiona słowiańskie

VI-VII w. – wyprawy Słowian i Awarów na Półwysep Bałkański.

Ok. VII w. – według tradycji (datowanie jest sporne) Chorwaci docierają w nowe ziemie nad Adriatykiem; za wczesną datę przyjmuje się często 630 r.

IX w. – chrystianizacja Chorwatów.

879 r. – książę Branimir otrzymuje uznanie papieża Jana VIII.

925 r. – Tomisław występuje jako król Chorwacji; na synodzie w Splicie, zwołanym przez papieża Jana X, nazywany jest w dokumentach królem. Dokładna data koronacji nie jest znana (924 lub 925 r.).

W obcych rękach

1102 r. – Chorwacja wchodzi w unię personalną z Węgrami za panowania króla Kolomana; w różnych formach przetrwa ona do 1918 r.

1241 r. – najazd Mongołów; król Węgier Bela IV szuka schronienia w Dalmacji.

1358 r. – pokój w Zadarze: Wenecja zrzeka się dalmatyńskich miast na rzecz władcy Chorwacji i Węgier.

1409 r. – Dalmacja znajduje się w strefie wpływów weneckich.

1526–1527 r. – po klęsce pod Mohaczem (1526) chorwaccy szlachcice wybierają w Cetingradzie na władcę Ferdynanda Habsburga (1 stycznia 1527 r.); Chorwacja przechodzi pod władzę Habsburgów (monarchia austro-węgierska powstanie dopiero w 1867 r.).

1593 r. – bitwa pod Sisakiem (22 czerwca) zatrzymuje ofensywę osmańską.

1797 r. – pokój w Campo Formio kończy trwające około 400 lat panowanie Wenecji nad Dalmacją.

1806–1808 r. – Francuzi zajmują Dalmację; w 1808 r. upada Republika Dubrownicka.

XIX w.

1809 r. – Napoleon tworzy prowincje iliryjskie, obejmujące m.in. Dalmację i Istrię – po raz pierwszy rodzi się idea zjednoczenia Słowian południowych.

1848 r. – Wiosna Ludów: 22 marca Josip Jelačić zostaje banem Chorwacji, a we wrześniu prowadzi wojska przeciw rewolucyjnym Węgrom. W tym samym roku ogłoszono zniesienie poddaństwa chłopów.

1868 r. – ugoda chorwacko-węgierska, która porządkuje relacje Chorwacji z Węgrami w ramach monarchii austro-węgierskiej.

XX w.

1918 r. – powstanie Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców od 1929 r. zwanego – Jugosławią.

1941 r. – Niemcy nacierają na Jugosławię; powstaje Niezależne Państwo Chorwackie (NDH). Działania eksterminacyjne faszystowskiej organizacji ustaszów.

Po 1945 r. – Chorwacja funkcjonuje w ramach federacji Jugosławii jako jedna z jej republik.

1967 – 1971 – „chorwacka wiosna”.

1990 r. – pierwsze wielopartyjne wybory parlamentarne (kwiecień–maj); 22 grudnia uchwalono konstytucję, zwaną „bożonarodzeniową”.

19 maja 1991 r. – referendum niepodległościowe.

25 czerwca 1991 r. – Chorwacja ogłasza niepodległość; wybucha wojna ojczyźniana (1991–1995). Niepodległość weszła w życie 8 października 1991 r., po wygaśnięciu moratorium z Brioni.

Sierpień–listopad 1991 r. – bitwa o Vukovar; od października 1991 do maja 1992 r. trwa oblężenie Dubrownika.

1992 r. – Wspólnota Europejska uznała Republikę Chorwacji (styczeń); 22 maja Chorwacja zostaje członkiem ONZ.

1995 r. – operacja „Burza” (4–7 sierpnia) kończy walki na terytorium Chorwacji; w Dayton (USA) zawarto porozumienie o zakończeniu wojny w Bośni i Hercegowinie.

15 stycznia 1998 r. – kończy się pokojowa reintegracja Slawonii Wschodniej z Chorwacją, uzgodniona w porozumieniu z Erdut z 12 listopada 1995 r.

XXI w.

2000 r. – Uroczyste zaprzysiężenie prezydenta Republiki Chorwacji Stjepana Mesicia.

1 kwietnia 2009 r. – Chorwacja wstępuje do NATO.

2010 r. – Prezydentem Chorwacji został Ivo Josipović.

1 lipca 2013 r. – Chorwacja zostaje 28. członkiem Unii Europejskiej.

2015 r. – prezydentem zostaje Kolinda Grabar-Kitarović.

2020 r. – trzęsienia ziemi w Zagrzebiu (marzec) i Petrinji (grudzień); prezydentem zostaje Zoran Milanović, ponownie wybrany w 2025 r.

1 stycznia 2023 r. – Chorwacja przyjmuje euro w miejsce kuny i wchodzi do strefy Schengen (stan na 2026).

Najczęstsze pytania o historię Chorwacji

Kiedy Chorwacja ogłosiła niepodległość?

Niepodległość ogłoszono 25 czerwca 1991 r., po referendum z 19 maja 1991 r. W życie weszła 8 października 1991 r., po wygaśnięciu moratorium z Brioni. Wojna ojczyźniana trwała do 1995 r.

Kiedy powstało pierwsze królestwo Chorwacji?

Tomisław występuje jako król Chorwacji w 925 r. – wtedy na synodzie w Splicie nazwano go w dokumentach królem. Dokładna data koronacji nie jest znana (924 lub 925 r.).

Kiedy Chorwacja weszła do Unii Europejskiej i strefy euro?

Do UE Chorwacja wstąpiła 1 lipca 2013 r. jako 28. członek. Euro przyjęła i weszła do strefy Schengen 1 stycznia 2023 r.