Czerwona Jaskinia na Krymie
Opublikowano:
Aktualizacja:
Czerwona Jaskinia, zwana też Kiził-Koba (Kyzył-Koba), to największa jaskinia krasowa Krymu: jej zbadane korytarze mają ok. 17 km długości i układają się w sześć pięter. Leży w Górach Krymskich, ok. 3,5 km od wsi Pierewalne przy trasie Symferopol – Ałuszta, a nazwę zawdzięcza czerwonawym, zabarwionym tlenkiem żelaza naciekom.
Stan na 2026: od 2014 r. Krym jest okupowany przez Rosję, a od 2022 r. na Ukrainie trwa pełnoskalowa wojna. Rządy państw zachodnich odradzają wszelkie podróże na Krym. Opis poniżej dotyczy stanu sprzed okupacji; przed wyjazdem na Ukrainę sprawdź komunikaty MSZ.
Ukraina, Krym | Jak łatwo się domyślić, nazwa jaskini pochodzi od koloru tworzących ją form krasowych (czerwonawy odcień jest zasługą tlenku żelaza) (DSC00434.jpg by Paul Downs na licencji CC BY 2.0)
Historia Czerwonej Jaskini od VII w. p.n.e.
Historia jaskini jest bardzo długa i sięga VII wieku p.n.e. W VII-VI wieku p.n.e. żyjący tutaj ludzie wykorzystywali część pieczary prawdopodobnie do celów kultowych, w III-IV w. n.e. – jako magazyn żywności, a w IX-X wieku – jako miejsce schronienia.
Gdzie leży Czerwona Jaskinia i jak do niej dojechać?
Jest to największa jaskinia na Krymie. Znajduje się w zachodniej części Gór Krymskich, na zboczu jajły Dołgorukowskiej, na wysokości ok. 570 m n.p.m., ok. 3,5 km od wsi Pierewalne (ukr. Перевальне).
„Jajła” to pochodząca z języka tureckiego nazwa letnich pastwisk na płaskich masywach Gór Krymskich. Historyczna nazwa tego obszaru, to Subatkan-jajła (od przepływającej tam rzeczki). Na początku XX wieku zaczęto używać nazwy pochodzącej od nazwiska książęcego rodu Dołgorukich, których ziemie przylegały od zachodu do jajły.
Aby dojechać do Czerwonej Jaskini, trzeba na trasie Symferopol – Ałuszta (E-105) skręcić na 23 km w lewo przed wsią Pierewalne. Jaskinia leży w połowie drogi między Symferopolem a Ałusztą – o samym kurorcie piszemy w artykule Ałuszta – perła Krymu, a o regionie w tekście Autonomiczna Republika Krym.
Jak zbudowana jest jaskinia? Korytarze, podziemna rzeka i jeziora
Jaskinia znana jest od początku XIX wieku pod nazwą Kiził-Koba (Kyzył-Koba). Czerwona Jaskinia stanowi system rozgałęzionych korytarzy, położonych na wielu poziomach, tworzących wydłużone galerie, pionowe studnie i strefy zalane wodą. Zdarzają się odcinki zawierające do sześciu poziomów. Rozciągłość poszczególnych odcinków dochodzi do 70-80 metrów, wysokość zaś do 145 m (Sala Błękitnej Kaplicy).
Jaskinia składa się z głównej galerii i szeregu bocznych korytarzy. Podziemna rzeka tworzy jeziora do 4 m głębokości i szereg syfonów (syfony, to fragmenty korytarzy zalane wodą po sam strop).
Temperatura wody w jaskini wynosi 9,3-10,4°C. Średnia temperatura powietrza na niższych piętrach: 8,1-9,6°C, a na górnych 10,9-11,8°C.
Po dnie jaskini płynie podziemna rzeka Su-Uczhan rozdzielona sześcioma wapiennymi syfonami.
Jaskinię zdobią stalaktyty, stalagmity, polewy, zasłony i draperie, korality, a w wannach z krystalicznie czystą wodą spotyka się perły jaskiniowe.
Jakie zwierzęta żyją w Czerwonej Jaskini?
W Czerwonej Jaskini żyje 6 gatunków nietoperzy oraz liczne troglobionty, czyli gatunki (głównie owadów i pająków) żyjące wyłącznie w jaskiniach, w tym kilka endemicznych.
Badania archeologiczne w Kiził-Kobie
Pierwszych odkryć naukowych w Czerwonej Jaskini dokonał w 1914 roku znawca krymskiej historii, Siergiej Iwanowicz Zabnin.
Przeprowadził on wykopaliska na niewielkiej powierzchni przed wejściem do Dolnej Jaskini i odkrył resztki ognisk i rozlicznych przedmiotów codziennego użytku z III-V w. n.e. – wyroby ceramiczne i kawałki glinianych naczyń.
Ponowne badania archeologiczne w 1921 r. przyniosły bogate znaleziska ceramiki z VII-VI w. p.n.e., brązowe zakończenia strzał, pierścienie, bransolety i naszyjniki. W tym czasie na polance przed jaskiniami odkopano osiedle ludzi żyjących tutaj ok. 2500 lat temu.
W wyniku badań stwierdzono, że na polanie znajdowało się niewielkie osiedle nieznanej dotąd kultury, która otrzymała nazwę „kiził-kobińska”. Jaskinia służyła jako rodowa świątynia, gdzie składano ofiary z domowych i dzikich zwierząt.
W III-IV w. n.e. mieściła się tu scytyjska osada, a w jaskini przechowywano wino.
Jak zwiedzać Czerwoną Jaskinię? Co zabrać ze sobą
Wybierając się na wycieczkę do Czerwonej Jaskini nie zapomnijcie o kilku rzeczach:
- Weźcie ze sobą wygodne buty i ciepłe skarpety.
- W jaskini jest dosyć chłodno (ok. 10°C) i przyda się ciepła kurtka (przed 2014 r. można ją było wypożyczyć na miejscu).
- Naładujcie baterie aparatów, ponieważ do zdjęć trzeba używać lampy błyskowej.
Najczęstsze pytania
Dlaczego Czerwona Jaskinia nazywa się czerwona?
Nazwę zawdzięcza czerwonawym formom krasowym, zabarwionym tlenkiem żelaza. Druga nazwa, Kiził-Koba, też odnosi się do tego koloru.
Gdzie leży Czerwona Jaskinia?
W zachodniej części Gór Krymskich, na zboczu jajły Dołgorukowskiej, ok. 570 m n.p.m. i ok. 3,5 km od wsi Pierewalne przy trasie Symferopol – Ałuszta.
Czy można dziś zwiedzać Czerwoną Jaskinię?
Nie. Od 2014 r. Krym jest okupowany przez Rosję, a rządy państw zachodnich odradzają podróże na półwysep (stan na 2026). Opis dotyczy stanu sprzed okupacji.