Język arabski w Tunezji

Oficjalnym językiem Tunezji jest arabski, ale na co dzień Tunezyjczycy mówią dialektem nazywanym tunsi (derdża), który różni się od arabskiego klasycznego wymową, składnią i słownictwem. Drugim ważnym językiem jest francuski, obecny w szkołach, biznesie i prasie, a w kurortach porozumiemy się też po angielsku.

Tunezyjska odmiana arabskiego należy do grupy dialektów maghrebskich.

Tunezja | Oficjalnym językiem Tunezji jest arabski (Tunis Cafe by David Stanley na licencji CC BY 2.0)

Tunezyjski arabski (derdża)

Tunezyjski arabski, tak jak i marokański, zaliczany jest do grupy dialektów daridża (derdża, دارجة). Jednakże, mimo wspólnej przynależności, języki te różnią się między sobą.

Tunezyjski arabski ma podłoże berberyjskie, a wiele słów zostało zapożyczonych z języków: francuskiego, hiszpańskiego, tureckiego i włoskiego.

Tunezyjski arabski nie jest jednolitym językiem i różni się w zależności od regionu kraju oraz od tego, czy znajdujemy się w mieście (odmiana osiadła) czy też na wsi (odmiana nomadyczna). I tak na przykład osiadłe odmiany są rozpowszechnione w dużych miastach w pobliżu wybrzeża, takich jak: Tunis, Bizerte, Nabeul, Hammamet, Susa, Monastir, Mahdia, Kairuan i Safakis, podczas gdy w pozostałej części kraju, na zachód i południe od strefy nadmorskiej, używa się “wiejskiej” odmiany tego języka. Mówi się nią np. w: Gabes, Gafsa, Tozeur, El Kef i Beja.

Angielskie zapożyczenia w tunezyjskim arabskim

Język nie jest martwym tworem i ciągle ewoluuje. Również tunezyjski arabski nieustannie podlega rozwojowi, szczególnie w dziedzinach naukowych i technicznych. W ostatnich latach bardzo widoczny jest trend, popularny na całym świecie, zapożyczania coraz większej ilości nowych słów z języka angielskiego.

Francuski – spadek po czasach kolonialnych

W Tunezji bardzo wiele osób, zwłaszcza w miastach, mówi po francusku, co jest spadkiem po okresie francuskiego protektoratu (1881–1956). Do tej pory język francuski uważany jest w Tunezji za język edukacji, gdyż w wielu szkołach i na uniwersytetach jest językiem wykładowym.

Francuski jest też często językiem prasy i biznesu.

Berberyjski, włoski i angielski: jakich jeszcze języków używa się w Tunezji?

Niewielka część mieszkańców Tunezji (szacunkowo ok. 1% ludności) mówi dialektami berberyjskimi, nazywanymi lokalnie szelha lub dżerbi. Najwięcej ich użytkowników mieszka na Dżerbie i w wioskach na południu, m.in. w okolicach Matmaty i Tatawinu.

Ze względu na bliskie sąsiedztwo z Włochami i dawną społeczność włoskich Tunezyjczyków wiele osób, zwłaszcza na północy kraju, zna także włoski.

Angielski jest powszechnie znany w miastach turystycznych, ale poza nimi trudno się w nim porozumieć. Praktyczne wskazówki na wyjazd zebraliśmy w niezbędniku turysty jadącego do Tunezji.

Tunezja | Dżerba - targ z przyprawami (Djerba market by Martin Snopek na licencji CC BY-SA 2.0)

Podstawowe zwroty w tunezyjskim arabskim

Poniższe zwroty to uproszczona transkrypcja; część z nich (np. powitania) brzmi tak samo jak w arabskim literackim.

• Cześć (powitanie) – as-salām ‘alaykum
• Cześć (w odpowiedzi na powitanie) – wa ‘alaykum as-salām
• Do widzenia – ma’ as-salām
• Dzień dobry (powitanie) – sabaH al-khēr
• Dzień dobry (w odpowiedzi na powitanie) – sabaH an-nūr
• Dobry wieczór (powitanie) – masa’ al-khēr
• Dobry wieczór (w odpowiedzi na powitanie) – masa’ an-nūr
• Jak się masz – lābēs? / shnuwwa aHwālek?
• Dziękuję dobrze – bikhēr al-Hamdu lillah
• Tak – īyeh lub na’am
• Nie – la
• Nie dziękuję – la, shukran
• Proszę – men fadhlek
• Dziękuję – shukran
• Przepraszam – sa’mahni
• Nie rozumiem – ma fhemtesh
• Mam na imię… – ismī howa…
• Chcę jechać do… – nHebb nemshi l-…
• Czy ten autobus jedzie do…? – yamshī had al-kar ila…?
• Gdzie jest hotel? – fein al-otēl?
• Czy mogę zobaczyć pokój? – yimkin lī nshūf al-ghorfa?
• Ile kosztuje pokój za noc? – qaddāsh el-bīt bel-līl?
• Czy są tańsze pokoje? – hal indakum ghorfa arkhas?
• Ile to kosztuje? – b-qaddāsh? (lub bi-kam?)
• Drogie – ghalī

Dni tygodnia po tunezyjsku

• Poniedziałek – al-intēn
• Wtorek – at-talata
• Środa – al-arba
• Czwartek – al-khamīs
• Piątek –al-juma
• Sobota –as-sabt
• Niedziela – al-ahad

Liczby po tunezyjsku: od 0 do 1000

• 0 – sifr
• 1 – wāHid
• 2 – itnīn
• 3 – talata
• 4 – arba’a
• 5 – khamsa
• 6 – sitta
• 7 – saba’a
• 8 – tamanya
• 9 – tisaa’
• 10 – ‘ashara
• 11 – wāHidash
• 12 – itna’ash
• 20 – ‘ashrīn
• 21 – wāHid wa ‘ashrīn
• 30 – talatīn
• 40 – arba’īn
• 50 – khamsīn
• 60 – sittīn
• 70 – saba’īn
• 80 – tamanīn
• 90 – tissa’īn
• 100 – miyya
• 101 – miyya wa wāHid
• 200 – miyyatīn
• 300 – talata mia
• 1000 – alf

Najczęstsze pytania o język w Tunezji

Jakim językiem mówi się w Tunezji?

Oficjalnym językiem jest arabski, ale na co dzień Tunezyjczycy używają dialektu tunsi (derdża). Bardzo rozpowszechniony jest francuski, obecny w edukacji, biznesie i prasie, a w kurortach porozumiemy się także po angielsku, niemiecku czy włosku.

Czy w Tunezji dogadam się po angielsku?

W hotelach, restauracjach i sklepach w miejscowościach turystycznych zwykle tak. Poza kurortami i w mniejszych miejscowościach angielski zna niewiele osób, więc przydają się podstawy francuskiego albo kilka zwrotów po arabsku.

Czy tunezyjski arabski różni się od arabskiego klasycznego?

Tak, i to wyraźnie. Tunsi ma inną wymowę, uproszczoną gramatykę oraz wiele zapożyczeń z berberyjskiego, francuskiego, włoskiego, tureckiego i hiszpańskiego. Arabski literacki Tunezyjczycy znają ze szkoły i mediów, ale w rozmowie używają dialektu.