Łuk Sergiusza w Puli

Łuk Sergiusza to rzymski łuk triumfalny z lat 29–27 p.n.e., jeden z najlepiej zachowanych zabytków antycznych w Puli. Mieszkańcy nazywają go Złotą Bramą (Porta Aurea), bo dostawiono go do wewnętrznej strony bramy miejskiej o tej nazwie. Łuk ma ok. 8 m wysokości i 4,5 m szerokości, stoi na rogu ulic Sergijevaca oraz Giardini i stanowi dobry punkt wyjścia do wędrówki po miejskiej starówce.

Chorwacja | Mieszkańcy Puli nazywają Łuk Sergiusza Złotą Bramą (Arch of the Sergii, Pula by John W. Schulze na licencji CC BY 2.0)

Kto i po co zbudował Łuk Sergiusza w Puli?

Łuk wybudowany został w latach 29–27 p.n.e. z inicjatywy Salwii Postumy Sergii, która sfinansowała budowę z własnych środków, jak głosi inskrypcja. Upamiętnia trzech członków rodu Sergiuszy: jej męża Lucjusza Sergiusza Lepidusa – trybuna wojskowego, jego ojca Lucjusza i wuja Gajusza, a także zwycięstwo w bitwie pod Akcjum. Datowanie opiera się na służbie Lepidusa w 29. legionie, który walczył pod Akcjum i został rozwiązany w 27 r. p.n.e.. Tradycyjne datowanie sięga nieco później, do lat ok. 25–10 p.n.e.

Pula była wówczas młodą rzymską kolonią – Colonia Pietas Iulia Pola założono w latach 47–44 p.n.e. za Cezara. Łuk dostawiono do wewnętrznej strony bramy miejskiej, zwanej Porta Aurea, czyli Złotą Bramą. Zewnętrzną część bramy rozebrano w 1829 r., co odsłoniło wcześniej ukrytą stronę łuku. Dziś budowla stoi samodzielnie, a ozdabiają ją kolumny korynckie.

Chorwacja | Wewnątrz łuku widnieje przedstawienie orła trzymającego w szponach węża (Arch of the Sergii, Pula by John W. Schulze na licencji CC BY 2.0)

Dekoracja łuku – akant, orzeł z wężem i rydwan

Łuk został wybudowany w porządku korynckim, w stylu późnohellenistycznym z wyraźnymi wpływami z Azji Mniejszej. Ściany zdobi bogata dekoracja reliefowa przedstawiająca m.in. kwiaty akantu, winorośl, ptaki, rozety, wieńce, delfiny i mitologiczne stworzenia jak sfinksy i gryfy. W pachwinach łuku widnieją uskrzydlone Wiktorie, a we fryzie amorki, girlandy i byczne czaszki (bukrania). W centralnej części sklepienia znajduje się przedstawienie orła z rozpostartymi skrzydłami, trzymającego w szponach węża. Fryz zdobi relief przedstawiający wojenny rydwan, ciągnięty przez konie.

Chorwacja | Łuk zdobią 4 korynckie kolumny (Arch of the Sergii, Colonia Pietas Iulia Pola Pollentia Herculanea, Histria by Carole Raddato na licencji CC BY-SA 2.0)

Na budowli wyryta została inskrypcja informująca o tym, kto ją ufundował.

Dawniej w attyce ustawione były posągi przedstawiające upamiętnione osoby z rodziny Sergiuszów. Dziś o ich dawnym istnieniu świadczą jedynie zachowane bazy, na których wyryto ich imiona oraz nazwy urzędów jakie zajmowali.

Chorwacja | Łuk Sergiusza w Puli (Arch of the Sergii, Colonia Pietas Iulia Pola Pollentia Herculanea, Histria by Carole Raddato na licencji CC BY-SA 2.0)

Łuk Sergiusza jako wzór dla renesansu

Łuk przyciągał uwagę artystów i architektów. Bastiano da Sangallo, uczeń Michała Anioła, sporządził jego rysunek, który przechowuje muzeum Wicar w Lille, a w literaturze wymienia się wśród zainteresowanych budowlą także samego Michała Anioła oraz Giovanniego Battistę Piranesiego. Główne wejście do Arsenału w Wenecji, zbudowane około lat 60. XV w., jest w dużej mierze wzorowane na pulskim łuku.

Jak zobaczyć Łuk Sergiusza w Puli – informacje praktyczne

Łuk stoi na otwartym placu u wylotu ulicy Sergijevaca, głównego deptaka starówki, więc można go oglądać o każdej porze i bez biletu. Sergijevaca prowadzi dalej na Forum ze Świątynią Oktawiana Augusta, a stąd spacerem dojdziemy także do Amfiteatru. W starej Puli zachowały się też inne rzymskie bramy: Podwójna Brama (Porta Gemina) z połowy II w. oraz Brama Herkulesa z I w. z reliefem przedstawiającym Herkulesa i napisem wskazującym założycieli kolonii. Kilka minut od łuku, przy Podwójnej Bramie, mieści się Muzeum Archeologiczne Istrii.

Najczęstsze pytania o Łuk Sergiusza

Dlaczego Łuk Sergiusza nazywa się Złotą Bramą?

Łuk dostawiono do wewnętrznej strony miejskiej bramy zwanej Porta Aurea, czyli Złotą Bramą. Zewnętrzną część bramy rozebrano w 1829 r., a łuk zachował jej nazwę.

Kto zbudował Łuk Sergiusza w Puli?

Budowę sfinansowała z własnych środków Salwia Postuma Sergia, żona Lucjusza Sergiusza Lepidusa. Łuk upamiętnia trzech członków rodu Sergiuszy i zwycięstwo pod Akcjum.

Czy wstęp do Łuku Sergiusza jest płatny?

Nie. Łuk stoi przy deptaku Sergijevaca i można go oglądać bezpłatnie o każdej porze dnia.