Split – serce adriatyckiego wybrzeża Chorwacji

Split to największe miasto Dalmacji i drugie co do wielkości w Chorwacji – według spisu z 2021 r. mieszka tu ok. 160,6 tys. osób. Jego historyczne centrum wyrosło wewnątrz rzymskiego Pałacu Dioklecjana, wpisanego na listę UNESCO, a z portu odpływają promy na wyspy, m.in. na Brač. Na zwiedzanie starówki, Rivy i wzgórza Marjan wystarczą 1–2 dni.

„Dużo kwiatów i zieleni. Wszędzie świeży powiew od zatoki. Miasto oddycha jodem i solą. Wciąga je do płuc wszystkimi ulicami, przesmykami, zaułkami i placykami”*. Split jest samym sercem adriatyckiego wybrzeża Chorwacji.

Nic więc dziwnego, iż już w starożytności lesisto-górzyste obszary późniejszego miasta urzekły rzymskiego cesarza Dioklecjana, który wybudował tu swój słynny pałac.

Chorwacja | Split jest samym sercem adriatyckiego wybrzeża Chorwacji (Old Split by Nikolaj Potanin na licencji CC BY-SA 2.0)

Split dziś

We wczesnym średniowieczu Split był ośrodkiem skupiającym zromanizowaną ludność Dalmacji, w jego historii zaznaczyły się ponadto wpływy Bizancjum i Wenecji. Dziś miasto stanowi niezwykłe zestawienie nowoczesności (zakłady przemysłowe, stocznie, port handlowo-wojskowy) z powiewem dawnych czasów (Stare miasto). Starożytne Spalatum oferuje swym turystom szereg atrakcji. Stare miasto Splitu uważane jest za jedno wielkie muzeum ulokowane pod gołym niebem.

Split jest największym i najpiękniejszym miastem Dalmacji. Żaden zainteresowany kulturą i sztuką turysta nie pominie okazji odwiedzenia miasta, w którym znajduje się Pałac Dioklecjana. Według spisu powszechnego z 2021 r. Split liczy ok. 160,6 tys. mieszkańców.

Czy jest to zasługą bogatej oferty muzeów, wydawnictw i szkół wyższych czy może różnorodnych form rozrywki, klubu piłkarskiego Hajduk, centrów handlowych i nocnych klubów? A może po prostu siedmiu słonecznych godzin w ciągu dnia i morza, które powoduje, że Split jest miastem, gdzie człowiek czuje się jak na urlopie i w domu jednocześnie? Nie wiadomo, ale będąc na półwyspie między zatoką Kastela, a kanałem Split z pewnością znajdziemy tysiąc dobrych powodów, aby wkrótce znowu tu przyjechać…

Chorwacja | Split w nieco odrealnionym ujęciu (Split by Jonathan Corbet na licencji CC BY-SA 2.0)

Historia Splitu

Już w starożytnym Rzymie region Splitu był znany jako kąpielisko i miejsce wypoczynkowe. Wówczas powstało tutaj osiedle Aspalathos, ale dopiero budowa pałacu Dioklecjana (295-305 n.e.) nadała miejscowości rangę znacznie wyższą, niż miał dotychczas mały port handlowy i urlopowe miasteczko. Liczący 30 000 m2 pałac, wraz z 16 wieżami i czterema świątyniami, nie miał sobie równych.

Mury pałacowe, poczynając od V wieku, mogły być postrzegane raczej jako mury miejskie. W ich obrębie osiedlali się bowiem rolnicy, winogrodnicy, pasterze i rybacy z rodzinami.

Dwa wieki później mieszkańcy pobliskiej Salony, uciekający przed Awarami i Słowianami, zbudowali pierwsze murowane domy i zmienili przeznaczenie ostatnich przypominających rezydencję władcy budowli. Z mauzoleum, w którym chciał znaleźć swój ostatni spoczynek nienawidzący chrześcijan cesarz Dioklecjan powstała – jak na ironię losu – katedra, a z pałacowego dziedzińca – publiczny rynek.

Miasto rosło dalej i pomyślnie się rozwijało: zakładano scriptoria i szkoły wyższe, Split miał prawo bić własne monety, a mury miejskie poszerzono o nowe miasto. Także pod panowaniem weneckim i po utracie autonomii miastu dobrze się powodziło.

Chorwacja | Słoneczne ulice Splitu (Split by Shadowgate na licencji CC BY 2.0)

Handel kwitł tak wspaniale, że Split nie doznał zniszczeń w żadnej z licznych wojen – żadna z wojujących stron nie mogła sobie pozwolić na zlikwidowanie najważniejszego portu. W XIX wieku pod panowaniem Habsburgów Split stał się intelektualną mekką dla post-humanistów.

Dopiero w czasie II wojny światowej duża część miasta została zniszczona przez włoskie bombardowania.

Wokół historycznego centrum – pałacu – rozróżnia się dzisiaj: średniowieczne przedmieścia, budowle obronne późnego średniowiecza, chłopskie osiedla Veli Varoš i Lucac, nowoczesne miasto powstałe w okresie międzywojennym i współczesne osiedla.

Kiedy więc urządzimy sobie spacer od pałacu Dioklecjana w kierunku granic miasta, będzie to nie tylko zwykła wędrówka przez Split, ale także pełna wrażeń podróż w czasie.

Co zobaczyć w Splicie

• Pałac Dioklecjana – serce starówki, z perystylem, podziemiami i Złotą Bramą.
• Katedra św. Dujama – dawne mauzoleum cesarza z dzwonnicą, z której widać całe miasto.
• Riva – nadmorska promenada z palmami i kawiarniami, biegnąca wzdłuż południowej ściany pałacu.
• Wzgórze Marjan – zalesiony park na zachodnim krańcu półwyspu, z punktami widokowymi i ścieżkami spacerowymi.
• Plaża Bačvice – miejska plaża kilka minut pieszo od centrum.
• Muzea – od archeologicznego po galerię Meštrovicia.

W Pałacu Dioklecjana i w okolicach miasta kręcono też sceny do serialu – szczegóły w artykule Śladami serialu „Gra o tron”.

Jak dojechać do Splitu

Split ma międzynarodowe lotnisko położone ok. 25 km na zachód od centrum, w pobliżu Trogiru. Z miastem łączy je autostrada A1, a z portu promowego tuż przy starówce odpływają promy i katamarany na wyspy. Rejs promem do Supetaru na Braču trwa ok. 50 minut.

Chorwacja | Nadmorska promenada (5G9A6465- Split Croatia by Arnie Papp na licencji CC BY 2.0)

***Cytat pochodzi z Dziennika (1966-1968) Wacława Kubackiego – wybitnego historyka literatury, pisarza, eseisty i krytyka.

Najczęstsze pytania

Ile dni warto spędzić w Splicie?

Na samo miasto wystarczą 1–2 dni: jeden na Pałac Dioklecjana, katedrę św. Dujama i Rivę, drugi na spacer po wzgórzu Marjan, plażę Bačvice i muzea. Split to też dobra baza wypadowa na wyspy, np. Brač i Hvar.

Ilu mieszkańców ma Split?

Według chorwackiego spisu powszechnego z 2021 r. Split liczy ok. 160,6 tys. mieszkańców. Jest największym miastem Dalmacji i drugim co do wielkości miastem Chorwacji po Zagrzebiu.

Jak dostać się ze Splitu na wyspę Brač?

Z portu promowego przy starówce regularnie kursują promy do Supetaru na Braču. Rejs trwa ok. 50 minut, a z Supetaru można dojechać samochodem lub autobusem m.in. do Bolu i plaży Zlatni Rat.