Zadar – co zobaczyć: Morskie Organy, św. Donat i Forum

Zadar to najważniejsze miasto północnej Dalmacji (ok. 71 tys. mieszkańców według spisu z 2021 r.), którego stare miasto zajmuje półwysep otoczony weneckimi murami. Najważniejsze atrakcje leżą kilka minut spacerem od siebie: rzymskie Forum, przedromański kościół św. Donata z IX w., katedra św. Anastazji oraz nadmorskie instalacje Nikoli Bašicia – Morskie Organy i Pozdrav Suncu. To także dobra baza wypadowa na wyspy i do parków narodowych.

Wśród malowniczych ulic, pozostałości rzymskiego forum, średniowiecznych murów obronnych i majestatycznych kościołów można zapomnieć o całym świecie.

Historia Zadaru

Chorwacja | Zadar - przedromański kościół św. Donata, będący symbolem miasta (Zadar by stefan m na licencji CC BY-ND 2.0)

Po raz pierwszy tereny późniejszego miasta zaadaptowali w IX w. p.n.e. iliryjscy Liburnowie. Potem władali nim kolejno m.in. Rzymianie, Bizancjum, królowie chorwaccy i węgierscy, Wenecjanie, Austriacy i Włosi. Turcy zajęli w XVI w. okoliczne ziemie, ale samego miasta nigdy nie zdobyli.

Jak miało to miejsce w przypadku wielu chorwackich miast, także Zadar za sprawą swych burzliwych dziejów jest miastem zróżnicowanym kulturowo i architektonicznie. Przez wieki udało się zachować oryginalny plan ulic miasta, a nowo wznoszone budowle starano się wkomponować w jego pierwotną zabudowę urbanistyczną.

Mimo piętna wojen i bombardowań, Zadar wytrwał w swej świetności stanowiąc dziś jedno z piękniejszych i cieszących się dużym zainteresowaniem turystów miast Chorwacji. Niezwykle malowniczo opisał je w swych pamiętnikach Wacław Kubacki:

Od strony morza łagodnie faluje na widnokręgu długa górzysta linia lądu. Fantastyczna karawana granatowych, wielogarbnych wielbłądów, które wolno kroczą malejąc coraz bardziej w oddali*.

Chorwacja | Zadar - Kościół św. Marii (Zadar, Croatia by Nigel Swales na licencji CC BY-SA 2.0)

Forum i kościół św. Donata

XVI-wieczne fortyfikacje od wieków chronią ducha miasta. Miejscem prawdziwego zetknięcia się wieków i kultur jest ulokowany w samym sercu Zadaru przedromański kościół św. Donata (przełom VIII i IX w.) – największa budowla przedromańska w Chorwacji. Wzniesiono go na rzymskim forum, z użyciem antycznych kamieni, a dziś dzięki doskonałej akustyce odbywają się w nim koncerty festiwalu muzyki średniowiecznej i renesansowej (Glazbene večeri u Sv. Donatu). Jak rotunda św. Donata wpisuje się w historię chorwackich stylów, opisujemy w tekście Architektura Chorwacji – style i epoki.

Morskie Organy i Pozdrav Suncu

Na zachodnim krańcu półwyspu, na nabrzeżu Riva, znajduje się najbardziej oryginalna atrakcja współczesnego Zadaru – Morskie Organy (Morske orgulje) zaprojektowane przez architekta Nikolę Bašicia i otwarte w kwietniu 2005 r. Fale wtłaczają powietrze do rur ukrytych pod kamiennymi stopniami, a te wydają nieprzerwaną, zmienną melodię. Tuż obok leży drugie dzieło Bašicia, Pozdrav Suncu (Pozdrowienie Słońca) – okrąg ze szklanych paneli słonecznych, który po zmroku rozbłyska kolorowymi światłami. To najlepsze miejsce, by oglądać zachód słońca nad morzem.

Żeglarstwo i maraschino

Ponieważ Zadar położony jest u wybrzeży Morza Adriatyckiego, turyści znajdą tu także doskonałe warunki do żeglowania. Miejscem szczególnie polecanym do tego typu atrakcji jest Kanał Zadarski. Tu z pewnością napotkamy sprzyjające wiatry. Potencjał tej części miasta odkryto już w XIX w. i do dziś odbywają się tu regaty i międzynarodowe zawody żeglarskie.

Wnikliwy obserwator dostrzeże rosnące w okolicy miasta sady wiśniowe. Wrażliwy koneser od razu skojarzy je z jakimś apetycznym trunkiem. I rzeczywiście, Zadar słynie z wyrabianego tu wiśniowego likieru Maraschino. Jak głosi legenda, jego recepturę opracowano już 300 lat temu, a raczyli się nim angielscy królowie i sam Napoleon. Nie ma wątpliwości, że taki prezent przywieziony z Chorwacji ucieszy każdego.

Chorwacja | Zadar z lotu ptaka (Croatie Ville de Zadar by Spiterman na licencji CC BY-ND 2.0)

Muzea w Zadarze

Zwiedzając Zadar, warto zajrzeć do tutejszych muzeów, m.in.:

• Muzeum Archeologicznego (Trg opatice Čike 1),
• Muzeum Sztuki Sakralnej,
• Muzeum Narodowego – Narodni muzej Zadar.

Najciekawsze zabytki Zadaru

• Ruiny rzymskich budowli (przede wszystkim forum)
• kościół św. Donata z IX w. – imponującą budowlę w kształcie rotundy
• katedrę św. Anastazji datowaną na XII-XIII w.
• kościół św. Marii z przepiękną XI-wieczną dzwonnicą
• kościół św. Tomy z XIV w. reprezentujący styl gotycki
• kościół św. Szymona, w którego wnętrzu znajduje się srebrny sarkofag
• renesansową loggię – budowlę o fasadzie zdobionej licznymi arkadami
• XVI-wieczny klasztor Franciszkanów
• Malowniczy ratusz
• Barokowe pałace
• XVIII-wieczny arsenał
• Zabytkowe bramy: morską (Morska vrata) i lądową (Kopnena Vrata, zwaną także Porta Terra Ferma)

Chorwacja | Zadar - Katedra św. Anastazji (Zadar by stefan m na licencji CC BY-ND 2.0)

Jak dojechać do Zadaru?

Lotnisko w Zadarze leży w Zemuniku Donjim, ok. 8 km od centrum miasta, i latem przyjmuje wiele połączeń z Europy. Samochodem z Polski dojeżdża się autostradą A1 biegnącą w głąb lądu. Z portu w Zadarze odpływają promy i katamarany na okoliczne wyspy, a w kanale Pašman, na południowy wschód od miasta, leży wysepka w kształcie serca – Galešnjak. Na północ od miasta leży wyspa Pag z imprezową plażą Zrce. Z Zadaru łatwo też wybrać się do parków narodowych Paklenica, Kornati i Krka. Więcej inspiracji znajdziesz na stronie o Chorwacji.

Najczęstsze pytania

Co warto zobaczyć w Zadarze w jeden dzień?

W jeden dzień można obejść cały półwysep starego miasta: rzymskie Forum, kościół św. Donata, katedrę św. Anastazji z dzwonnicą, kościół św. Szymona ze srebrnym sarkofagiem i mury z Bramą Lądową. Dzień warto zakończyć przy Morskich Organach i instalacji Pozdrav Suncu o zachodzie słońca.

Czym są Morskie Organy w Zadarze?

To instalacja architekta Nikoli Bašicia otwarta w 2005 r. na nabrzeżu Riva. Pod kamiennymi stopniami schodzącymi do morza ukryto rury, przez które fale przepychają powietrze, wydobywając dźwięki przypominające organy. Można ich słuchać bezpłatnie o każdej porze.

Jak dostać się z lotniska do centrum Zadaru?

Lotnisko leży ok. 8 km od centrum, w miejscowości Zemunik Donji. Do miasta można dojechać autobusem lotniskowym, taksówką lub wynajętym samochodem; przy tej odległości podróż trwa zwykle kilkanaście minut.

Co przywieźć z Zadaru?

Najbardziej znaną pamiątką jest wiśniowy likier maraschino, wytwarzany w Zadarze z odmiany wiśni marasca. Dobrym prezentem są też ser z pobliskiej wyspy Pag, oliwa i lokalne wina.

* Wszystkie cytaty pochodzą z Dziennika (1966-1968) Wacława Kubackiego – wybitnego historyka literatury, pisarza, eseisty i krytyka.