Architektura Chorwacji – style i epoki
Opublikowano:
Aktualizacja:
W architekturze Chorwacji zobaczymy niemal wszystkie epoki europejskiej sztuki: rzymski amfiteatr w Puli z I w. n.e., Pałac Dioklecjana w Splicie z przełomu III i IV w., bizantyjską bazylikę w Poreču, przedromańskie kościółki Dalmacji, romańskie i gotyckie katedry, renesansowy Dubrownik, barokowy Varaždin i secesyjny Zagrzeb. Poniżej krótko omawiamy każdy styl i podpowiadamy, gdzie zobaczyć jego najlepsze przykłady.
Chorwacja | Varazdin (Varazdin_10 by Mario Fajt na licencji CC BY 2.0)
Architektura antyczna i bizantyjska – Pula, Split i Poreč
W muzeach Chorwacji zapoznać się możemy z zabytkami sztuki Ilirów, Greków i Rzymian. Po tych ostatnich zachowały się także budowle: amfiteatr w Puli z I w. n.e. oraz Pałac Dioklecjana w Splicie, wzniesiony na przełomie III i IV w., wpisany na listę UNESCO w 1979 roku. Szersze tło archeologiczne opisujemy w tekście Archeologia i historia starożytna Chorwacji.
Wpływy bizantyjskie reprezentuje bazylika Eufrazjana w Poreču. Zaczęto ją budować w 553 roku z polecenia biskupa Eufrazjusza na miejscu starszej, zniszczonej bazyliki. Słynie z mozaik z VI wieku na złotym tle, a na listę UNESCO wpisano ją w 1997 roku.
Przedromanizm – okrągłe kościoły Dalmacji (VIII–XI w.)
We wczesnym średniowieczu (VIII–XI w.) w chorwackich miastach i osadach zaczęto wznosić niewielkie, kamienne budowle sakralne, często na planie koła lub krzyża. Najbardziej znaną jest rotunda św. Donata w Zadarze. Budowę rozpoczęto w drugiej połowie VIII wieku, a ukończono w IX wieku. Kościół ma 27 m wysokości i stoi na dawnym forum rzymskim, a do jego budowy użyto elementów starszych rzymskich budowli. To największy przedromański obiekt w Chorwacji. Dziś dzięki akustyce odbywają się w nim koncerty muzyki dawnej. Z tej epoki pochodzą też kościółek św. Krzyża w Ninie (IX w.) i kościół św. Barbary w Trogirze.
Romanizm – bazyliki Zadaru, Rabu i Trogiru (XI–XIII w.)
W XI w. na tereny Chorwacji „wkroczył” styl romański wraz z charakterystycznymi dla niego trójnawowymi bazylikami z absydą. Z tego okresu pochodzą m.in. katedra św. Anastazji w Zadarze, katedra NMP w Rabie z wysoką, romańską dzwonnicą oraz katedra św. Wawrzyńca w Trogirze ze słynnym portalem mistrza Radovana z 1240 roku. Całe historyczne centrum Trogiru jest wpisane na listę UNESCO (1997).
Gotyk w Chorwacji – Zagrzeb i miasta Dalmacji (od XIII w.)
Od XIII w. triumfy święcił „strzelisty gotyk”. W Zagrzebiu jego przykładem jest kościół św. Marka z kolorowym dachem z herbami, a także katedra Wniebowzięcia NMP – jej obecny, neogotycki wygląd to jednak efekt odbudowy po trzęsieniu ziemi z 1880 roku. W XIV wieku w Dalmacji powstały też dwa nowe miasta obronne, Ston i Mali Ston, połączone ok. kilometrem murów ze strażnicami.
Renesans – Dubrownik i katedra w Szybeniku
Zabytkowe budowle renesansu zachowały się przede wszystkim w Dubrowniku: Mała i Wielka Fontanna Onufrego, kościół Zbawiciela, Pałac Rektorów i Pałac Sponza. Wyjątkowym połączeniem gotyku i renesansu jest katedra św. Jakuba w Szybeniku, wpisana na listę UNESCO w 2000 roku. Budowano ją w latach 1431–1536, a głównymi architektami byli Juraj Dalmatinac i Niccolò di Giovanni Fiorentino. Cała konstrukcja jest z kamienia, a płyty ścian łączono techniką przypominającą ciesielskie złącza. Wzdłuż gzymsu trzech absyd biegnie fryz z 74 rzeźbionymi głowami.
Barok – Varaždin i odbudowany Dubrownik
Miłośnicy barokowego przepychu powinni wybrać się do chorwackiego centrum tego stylu, jakim jest Varaždin – dawna stolica kraju z barokowymi pałacami i kościołami. Barokowe oblicze ma też część Dubrownika odbudowana po trzęsieniu ziemi z 1667 roku, m.in. katedra i kościół św. Błażeja. Szczegóły o głównej świątyni miasta znajdziesz w tekście o katedrze Wniebowzięcia NMP w Dubrowniku.
Historyzm, secesja i modernizm w Zagrzebiu
Przełom XIX i XX wieku najlepiej widać w Dolnym Mieście w Zagrzebiu. Wokół ciągu parków zwanych „zieloną podkową” powstały reprezentacyjne gmachy, m.in. Teatr Narodowy (1895), a secesyjne kamienice i dawny budynek Biblioteki Narodowej i Uniwersyteckiej (1913) pokazują, jak nowoczesna była wówczas stolica Chorwacji. W latach 1925–1935 ukształtowała się tzw. zagrzebska szkoła architektury, łącząca funkcjonalizm z formami organicznymi; tworzyli ją m.in. Drago Ibler i Stjepan Planić.
Gdzie zobaczyć poszczególne style? Zestawienie
| Styl | Przykład | Miasto |
|---|---|---|
| Antyk | Amfiteatr, Pałac Dioklecjana | Pula, Split |
| Bizancjum | Bazylika Eufrazjana (VI w.) | Poreč |
| Przedromanizm | Rotunda św. Donata (VIII/IX w.) | Zadar |
| Romanizm | Katedra św. Wawrzyńca, portal Radovana (1240) | Trogir |
| Gotyk i renesans | Katedra św. Jakuba (1431–1536) | Szybenik |
| Renesans | Pałac Rektorów, Pałac Sponza | Dubrownik |
| Barok | Stare Miasto z pałacami i kościołami | Varaždin |
| Secesja | Teatr Narodowy (1895), dawna Biblioteka Narodowa (1913) | Zagrzeb |
Chorwacja | Trogir (Trogir_1 by Mario Fajt na licencji CC BY 2.0)
Najczęstsze pytania o architekturę Chorwacji
Jakie style architektoniczne występują w Chorwacji?
Od antyku, przez styl bizantyjski, przedromanizm, romanizm, gotyk i renesans, po barok, historyzm, secesję i modernizm. Ze względu na to, że w kraju spotykały się wpływy rzymskie, bizantyjskie, weneckie i środkowoeuropejskie, różne epoki widać często w jednym mieście.
Gdzie w Chorwacji zobaczyć barok?
Najlepszym miejscem jest Varaždin, dawna stolica kraju z barokowymi pałacami i kościołami. Barokowy charakter ma też część Dubrownika odbudowana po trzęsieniu ziemi z 1667 roku.
Które chorwackie zabytki architektury są na liście UNESCO?
Wśród zabytków architektury na liście UNESCO są m.in. Pałac Dioklecjana w Splicie, Stare Miasto w Dubrowniku, bazylika Eufrazjana w Poreču, historyczne centrum Trogiru i katedra św. Jakuba w Szybeniku. Pełną listę znajdziesz w tekście Chorwackie obiekty na liście UNESCO.